قازاقستان • 27 قازان، 2021

ۇلتتىق جوبالار – كەمەل كەلەشەك كەپىلى

95 رەت كورسەتىلدى

سان عاسىردان تامىر تارتقان تەرەڭ تاريحىندا حالقىمىز تاعدىردىڭ سان ءتۇرلى سىناعىنا توتەپ بەرىپ كەلەدى. ارىسى القاكول سۇلامانى ايتپاعاندا، وتكەن عاسىردىڭ زۇلماتى ەل جادىنان ءالى وشكەن جوق. اشتىق پەن جاساندى تاپتىق كۇرەس، ۇجىمداستىرۋ مەن ساياسي رەپرەسسيالاردى باسىنان وتكىزىپ، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا توز-توزى شىققان حالىقتىڭ قۋعىن-سۇرگىندە دە كورمەگەنى جوق. تاۋبە! اڭساتىپ جەتكەن ازاتتىق قولعا تيگەسىن جوعىمىزدى جوقتاپ، ەڭسەمىزدى تىكتەدىك. تۇگەندەلگەن تاريحتى تىزبەلەمەگەننىڭ وزىندە كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى ارنايى كوميسسيا قۇرىپ، وتكەن داۋىردە ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربانى بولعان بوزداقتاردىڭ ومىرىنە ادىلەتتى باعا بەرۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى.

ارينە، وتپەلى كەزەڭنىڭ كەلەڭ­سىز­دىكتەرى، داعدارىس پەن ىندەت ەگەمەندىكتىڭ اسقاق مەرەيىنە كو­لەڭكە تۇسىرە العان جوق. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باستامالارى دەربەس دامۋ جولىنداعى مەملەكەتتىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولسا، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ساباقتاستىقتى ساياساتىنىڭ وزەگىنە اينالدىردى.

سوندىقتان دا پرەزيدەنت بىلتىرعى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا تۇبەگەيلى رەفورما جۇرگىزۋدە جۇمىستىڭ بارىسى ەمەس، ناتيجەسى ماڭىزدى ەكەنىن ەس­كەر­تىپ، سان الۋان كورسەتكىشتەر مەن ين­ديكاتورلاردان تۇراتىن مەملە­كەتتىك باعدارلامالاردان بارشاعا تۇسىنىكتى، قىسقا ءارى نۇسقا ۇلتتىق جوبالارعا كوشۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

راسىمەن دە، ەل يگىلىگىن ويلاي­تىن كەمەلدىلىككە ۇمتىلعاندا عانا بىلگەنىمىز بەن بەرەرىمىزدى، وركە­نيەتتىڭ وزىق تۇستارىن ۇلتتىق مۇد­دەمەن ۇيلەستىرە الامىز. اباي ايت­قانداي، ارتىق بىلۋگە تالاپ قىل­عاندا عانا بيىككە ۇمتىلىپ، الىسقا قۇلاش سەرمەيتىنىمىز ءسوزسىز.

بۇگىندە اقىل ويمەن عانا الەم­دىك كوشتىڭ الدىڭعى لەگىنە شى­عىپ جاتقان ەلدەر قانشاما؟! مىسالى، ازاماتتىق بەلسەن­دى­لىكتىڭ ارقاسىندا شۆەيتساريا­لىق­تار سانانىڭ وزگەرىستەرگە اشىق­­تىعى بويىنشا 140 ەلدىڭ ىشىن­دە كوشباسشىسى بولىپ وتىر. اسىرەسە، بۇل ەلدەگى ەڭ ءىرى قاۋىم­­داس­­تىقتاردىڭ ءبىرى بولعان HELVETAS-تىڭ ارقاسىندا ۇكىمەت­­تىك ەمەس ۇيىمدارعا كاسىبي قول­داۋ كورسەتىلىپ، حالىقتىڭ ءومىر­ىن جاق­سارتۋعا ارنالعان كەڭ اۋقىم­دى گۋمانيتارلىق ماسەلەلەر شەشى­لىپ وتىرادى. 

ۇلىبريتانيادا قورشاعان ورتامەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا، ءار ءتۇرلى جاعدايلاردى تالقىلاۋعا جانە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋعا، وزگەلەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن قابىلداپ، ونى ۇيرەنۋگە ارنالعان ۆولونتەرلىك قىزمەت ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ينتەگراتسيالانۋىنا، جاستاردىڭ بەلسەندى بولۋىنا جول اشىپ وتىر.

مادەني اشىقتىققا كوپ كوڭىل بولىنەتىن سينگاپۋردە بولسا حالقىنىڭ الەمدىك جانە ۇلتتىق مادەنيەتكە ۇلەس قوسۋىنا ەركىندىك بەرىلگەن. ءتىپتى ونداعى كەز كەلگەن ازامات ءوز قولىمەن جاسالعان زاتتاردى دۇكەندەگى نەمەسە مۋزەيدەگى ەكسپوناتتاردى كورسەتۋگە ارنالعان سورەگە قويا الادى. قالا بەردى، ءار سينگاپۋرلىق كەيبىر مۋزەيلەر مەن مادەني مەكەمەلەرگە تەگىن كىرە الادى. بۇلار سانانىڭ جاڭعىرۋى بويىنشا الەمدە الدىڭعى ورىندى بەرمەي تۇرعان مەملەكەتتەردىڭ ىستەپ جاتقان قىرۋار جۇمىسىنىڭ ءبىر پاراسى عانا.

بيىلعى ەگەمەندىكتىڭ 30 جىل­دىق مەرەيتويى اسقاق قۋانىشپەن قوسا، وتكەنىمىزدى ەلەكتەن وتكى­زىپ، بۇگىنىمىزدى باعامداپ، بولا­شا­عىمىزدى باعدارلايتىن ءسات. ول ءۇشىن حالىقتىڭ كوكەيىندەگى سۇراق­تى ءبىر جاقتىلى ەمەس، قوعام بولىپ شەشۋگە تالپىنۋىمىز ءتيىس. پرە­زيدەنت بەكىتكەن 10 ۇلتتىق جوبا وسى تۇيتكىلدى تۇبەگەيلى شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر.

بەس جىلعا جوسپارلانعان «دەنى ساۋ ۇلت» ءاربىر ازامات ءۇشىن ساپالى جانە قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساق­تاۋ»; ء«بىلىمدى ۇلت» ساپالى ءبىلىم بەرۋ»; «ۇلتتىق رۋحاني جاڭ­عىرۋ»; «تسيفرلاندىرۋ، عىلىم جا­نە يننوۆاتسيالار ەسەبىنەن تەحنو­لوگيالىق سەرپىلىس»; «قۋاتتى وڭىر­لەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى»; «قا­زاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ»; «جاسىل قازاقستان»; «قاۋىپسىز ەل» اتتى ۇلت­تىق جوبالار ەكونوميكالىق دامۋ­دى، كاسىپكەرلىكتى نىعايتۋدى، ۇلت دەن­­ساۋلىعىن ساقتاۋدى، اگرو­ونەر­كا­سىپتىك كەشەندى كۇشەي­تۋدى، ما­دە­ني-گۋمانيتارلىق جاڭ­عى­رۋدى جا­نە باسقا دا كوپتەگەن ماق­ساتتى كوزدەيدى.

اتا زاڭدا ايتىلعانداي، ەلى­مىز­دىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى. شىنىن ايتۋ كەرەك، پاندەميا بەلەڭ العان ەكى جىلدا ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا كوڭىل تول­ماۋشىلىق قاتتى بايقالدى. بۇرىن نازاردان تىس قالىپ كەلگەن ءتۇيىندى تۇيتكىلدەر انىقتالدى. وسى رەتتە، «دەنى ساۋ ۇلت» ءاربىر ازامات ءۇشىن ساپالى جانە قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ» ۇلتتىق جوباسى وسى كورسەتكىشتى 5 جىل ىشىندە 80%-عا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.

بۇل – ەل اماندىعى مەن ۇرپاق ساۋلىعى ءۇشىن اسا قاجەتتى شارا. ال دەنى ساۋ ۇلتتىڭ جانى دا ساۋ بولۋى كەرەك قوي. «الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلىنىڭ قاتارىنا ەڭ الدىمەن رۋحاني ورەدە جەتۋدى ماقسات تۇتۋىمىز كەرەك»، دەپ اقسەلەۋ سەيدىمبەك ايتقانداي، سانا سىلكىنبەي ناعىز نامىسشىل ۇرپاقتى تاربيەلەي المايمىز.

ال شىن نامىس شيرىقپاي داڭعازالىقتان ارىلا المايتىنىمىز، جاھاندانۋدىڭ قۇربانى بولاتىنىمىز ايدان ايقىن. ول ءۇشىن وزىمىزدەگىنىڭ دە، وزگەدەگىنىڭ دە ء«دانىن الىپ، قاۋىزىن تاستاۋىمىز» كەرەك.

بۇعان ەلباسى «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لا­ماسىندا جان-جاقتى توقتالدى. اتالعان باعدارلامانىڭ التى باعىتى بويىنشا 16 ارناۋلى جوبا سوڭعى ءتورت جىلدا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىپ جاتىر. ەندى «رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزە­ڭىنە كوشىپ وتىر.

جوعارىدا مىسالعا كەلتىرگەن بىرنەشە ەلمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ جولىمىز، ارينە، وزگەشە بولارى ءسوزسىز. ادامزات بالاسى اق­پاراتتىڭ اساۋ تولقىنىنا كومى­لىپ، ينتەرنەت پەن تسيفرلى تەح­نولوگيالار قاي مەملەكەت پەن قوعامدىق جۇيەنىڭ دە نەگىزىنە اينالىپ وتىرعان بۇگىنگىدەي كەزەڭدە ساۋدا-ەكونوميكالىق، قوعامدىق-الەۋمەتتىك سالالاردا قوردالانعان ماسەلەلەر تەك ءوندىرىستى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا عانا ەمەس، ادامنىڭ ءومىرى مەن تۇرمىسىن رەتتەۋدە دە بارىنشا ءتيىمدى بولۋى كەرەك.

بۇعان ءبىز عانا ەمەس، تۇتاس الەم ەلدەرى نازار اۋدارىپ وتىر. ەل­با­سى ماقالاسىندا «بۇل – وزگەلەر­دىڭ تاجىريبەسىن الىپ، ەڭ وزىق جە­تىس­تىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ مۇمكىندىگى. ازيا­داعى ەكى ۇلى دەرجاۆا – جاپو­نيا مەن قىتايدىڭ بۇگىنگى كەلبەتى – وسى مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پاي­دالانۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى» دەگەن ەدى.

جاپون ۇكىمەتى الەم ەلدەرى ۇم­تىل­عان جاڭا «5.0 قوعامىنا» (So­ciety 5.0) جەتۋ ءۇشىن Connected Industries باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. وندا ادامدار كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىگىن روبوت­تارعا سەنىپ تاپسىرىپ، جەكە ومىرىنە ۋا­قىت ارناي الادى. سول ارقىلى ءبىز ايتاتىن ءبىرىنشى بايلىق – دەن­ساۋ­لىق پەن رۋحاني دامۋعا قاتار قول جەتكىزەدى. مىنە، بىزدەگى رۋحاني دامۋ، جاڭعىرۋ دا ءدال وسىعان سايادى.

ءتىل – تۇتاستىق تەتىگى، رۋحاني كود­تىڭ نەگىزى. وعان جاس ۇرپاقتى ءوز تىلىندە تاربيەلەۋ ارقىلى عانا جەتەمىز. ال سانانىڭ جاڭعىرىعى ءتول تاريحىن تانىپ، جىراۋىن جاتقا ايتىپ، الەمدىك قازىنادان سۋسىنداعان حالىقتا بولادى.

ول ءۇشىن كىتاپقۇمار «وقيتىن ۇلتتى» قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. مىنە، بۇل – «ۇلتتىق رۋحاني جاڭ­عىرۋ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ حالىق­تىق  قۇندىلىقتارىمىزدى ىلگەرى­لەتىپ، مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا ارنالعان العاشقى باعىتى.

«ەل رۋحى» دەپ اتالاتىن كە­لەسى باعىت مادەنيەت سالاسىندا قولجەتىمدىلىك پەن ساپانى ارتتىرۋ جانە بالالاردىڭ ءتىلىن قالىپتاستىرىپ وتىرعان قۇرال – تەلەارنالارداعى مۋلتفيلمدەر مەن Youtube ارنالارىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ، تاراتۋدى قامتيدى.

جاستاردا بىلىممەن بىرگە كۇش تە، جىگەر دە بار. بىراق ولاردىڭ ەلگە قىزمەت ەتۋى ءۇشىن تولىق جاعداي جاسالۋى ءتيىس. تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارىن تۇرعىن ۇيمەن، جۇمىسپەن قامتۋ جانە قوعامدىق پايدالى قىزمەتكە تارتۋ ۇلتتىق جوبانىڭ ەڭ سوڭعى، بىراق تا ماڭىزدى باعىتىندا كورسەتىلىپ، ناقتى ءىس-شارالار جوس­پارى جاسالعان. 

قورىتا ايتقاندا، ۇلتتىق جو­با­لاردىڭ قاي قايسىسى دا بولاشاق ءۇشىن قايتارىمى مول، ناتيجەسى زور بولارى ءسوزسىز. ۇلتتىق بولمى­سىمىزدى، سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ جاھاندانۋدىڭ كوشىنەن قالماۋ، تەحنيكانىڭ ءتىلىن تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋگە جۇمساۋ – اربىرىمىزگە پارىز ءارى مىندەت. ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن كەمەل ەتۋ جولىندا «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ اتقاراتىن قىزمەتى دە زور بولماق.

 

قىرىمبەك كوشەرباەۆ،

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار