قازاقستان • 27 قازان، 2021

ورگانيكالىق ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك مول

52 رەت كورسەتىلدى

سەناتتا پالاتا سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ورگانيكالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ جانە ولاردىڭ اينالىمى ماسەلەلەرىنە ارنالعان زاڭ جوبالارىن تانىستىرۋ ءراسىمى ءوتتى. بۇل زاڭ جوبالارىنا سەناتورلار باستاماشى بولدى.

ءىس-شارا بارىسىندا سەنات توراعاسى «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىندا ەلىمىزدى ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر نارىعىندا جا­ھان­دىق دەڭگەيگە كوتەرۋ مىندەتى بەل­گىلەنگەنىن ايتتى. ەل پرەزيدەنتى ءوز جولداۋىندا وسى ماسەلەگە نازار اۋدارعانى بەلگىلى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋىندا بۇل ماسەلەگە ارنايى توقتالىپ، ەلىمىزدىڭ اۋىل شا­رۋاشىلىعىنداعى الەۋەتى جا­نە ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ مۇم­كىندىگى تولىق پايدالانىلماي وتىر­عانىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ور­گانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ نارى­عىندا ۇزاق مەرزىمدى ءوسۋ ترەن­دى بايقالادى. سوندىقتان بۇل سالا­نىڭ دامۋ مۇمكىندىگى وتە جوعا­رى دەۋگە تولىق نەگىز بار»، دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سەنات سپيكەرى ءوز سوزىندە ەلى­مىز­دە ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ سالاسى بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلعانىن ايتا كەلە، بۇل باعىتتا وزەكتى تۇيتكىلدەر دە بار ەكەنىن ءسوز ەتتى. ونىڭ ىشىندە زاڭنامالىق رەتتەۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى جوعارى. سوندىقتان سەناتورلار وسى سالاداعى زاڭداردى جەتىلدىرۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭ جوبالارىنا باستاماشى بولدى.

سوعان سايكەس، «ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ جانە ونىڭ اينالىمى تۋرالى»، «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اك­تىلەرىنە ورگانيكالىق ونىم­دەر­دى ءوندىرۋ جانە ولاردىڭ اينا­لىمى تۋرالى وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قا­زاق­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىم­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەك­سىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىنا جاڭا­شىل­دىقتار ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

جاڭا نورمالاردىڭ ءبارى ورگا­ني­كالىق ءونىم وندىرۋشىلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا جانە وسىن­داي ونىمدەردى تۇتىنۋشى ازا­مات­تاردىڭ سۇرانىستارىن قاناعات­تاندىرۋعا ارنالعان.

اتاپ ايتقاندا، مەملەكەتكە وت­پەلى كەزەڭنىڭ شىعىستارىن سۋبسيديالاۋ ۇسىنىلادى. ويتكەنى اۋىل­شارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندى­رۋشىلەر بىرنەشە جىل بويى ءونىم الا الماۋى مۇمكىن. سوعان ساي­كەس وتپەلى كەزەڭگە تاپ بولىپ، بوس قالعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەر­لە­رىنەن پايدا دا كورە المايدى.

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ نەگىزگى بايانداما جاسادى. ونىڭ اي­تۋىنشا، ورگانيكالىق ءونىمنىڭ با­عاسى ءداستۇرلى ونىمگە قاراعاندا الەم­دىك نارىقتا ەڭ از دەگەندە 15 پايىزعا، كوپ دەگەندە ەكى ەسە قىم­بات.

«قازىرگى تاڭدا ورگانيكالىق ءونىمدى الپىس شاقتى وتاندىق كاسىپورىن ءوندىرىپ، ەكسپورتتايدى. سوڭعى جىلدارى ەكسپورتتىڭ مولشەرى 15-17 ملن دوللارعا جەتتى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىن­دە ەكىنشى ورىندا تۇرمىز. سا­راپ­شىلاردىڭ بولجامى بويىن­شا، قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ورگانيكالىق ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا الەمدىك نارىقتاعى الەۋەتتىك ۇلەسى 20 پايىز. بۇل – ۇلكەن كورسەتكىش ءارى مەجەلى ماقسات. ەكسپورتتى بو­لا­شاقتا 2-3 ملرد دوللارعا دەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بار. ياعني قازىرگى دەڭگەيدەن كەم دەگەندە 100-200 ەسە كوبەيتە الامىز»، دەدى ا.كۇرىشباەۆ.

سەناتور ءوز سوزىندە وسى ما­ڭىزدى سالانىڭ دامىماي تۇرعا­نى­نىڭ سەبەبىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇعان كەدەرگى كەلتى­رىپ تۇرعان ەكى ۇلكەن ماڭىز­دى ماسەلە بار. ءبىرىنشى ماسەلە – ون­دى­رەتىن ورگانيكالىق ءونىمىمىز­دى شەتەلدىكتەر مويىنداۋ قاجەت. باسقا سوزبەن ايتقاندا، قازاق­ستان­نىڭ ستاندارتتارى شەتەلدىكتەردىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس بولۋ كەرەك.

«ەكىنشى – ءبىزدىڭ فەرمەر­لەرى­مىزدىڭ ورگانيكالىق ءوندىرىستى يگەرۋى. ويتكەنى ونىڭ ءوزىنىڭ ءتار­تىبى، تەحنولوگياسى بار. تۇقىمنان، تى­­ڭايتقىشتاردان باستاپ، توپى­راقتىڭ قۇنارلىلىعىنا دەيىن ماڭىزدى. بۇل رەتتە، فەرمەرلەردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋ وتە وزەكتى ماسەلە»، دەدى ا.كۇرىشباەۆ.

دەپۋتات تاعى ءبىر جاڭا­شىل­دىققا توقتالىپ ءوتتى. ول – ورگا­ني­كالىق ءونىمدى مىندەتتى سەرتيفيكاتتاۋدان باس تارتۋ. الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس، دايىن ءونىم ەمەس، تەك ورگانيكالىق ءونىمدى ءون­دىرۋ ۇدەرىسى عانا سەرتيفيكاتتالادى. مۇنداي شارا ءونىم ءوندىرۋدىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتەدى جانە شارۋالاردى قوسىمشا قارجىلىق جۇكتەمەدەن بوساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە، ءونىمدى، اسى­رەسە، ىشكى نارىقتا قولجەتىمدى با­عامەن وتكىزۋگە جول اشىلادى.

«بىرىنشىدەن، زاڭ جوباسىندا ونىمدەردى ەمەس، ورگانيكالىق ونىم­دەردى ءوندىرۋ پروتسەسىن سەرتيفيكاتتاۋ ۇسىنىلادى. بۇل ءتاسىل وندىرىستىك پروتسەستەردى ناق­تى­لايدى جانە حالىقارالىق تا­جى­ريبەگە سايكەس كە­لەدى. ەكىن­شىدەن، ورگانيكالىق ءونىمدى سەر­تي­في­كات­تاۋ نارىقتىڭ قا­جەت­تى­لىك­تەرى مەن قالاۋىنا باي­­لا­­نىستى جۇزە­گە اسىرىلادى. الەم­دەگى جە­تەكشى وندىرۋشىلەر مەن ەكسپورت­­تاۋ­شىلار وسىلاي جۇمىس ىستەيدى.

ۇشىنشىدەن، سەرتيفيكات­تاۋ تالاپتارى ءبىر قۇجاتتا بەل­گى­لەنەدى. قازىرگى تاڭدا سەرتيفيكات­تاۋ تالاپتارى ءار ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 4 قۇجاتتا ءبىر مەزگىلدە قامتىلىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋ­شىلەرىنىڭ جۇمىسىنا قيىندىق تۋعىزىپ وتىر. تورتىنشىدەن، ورگا­ني­كالىق ءونىم شىعاراتىن كووپەراتسيالار مەن ۇساق وندىرۋشىلەردى توپتارعا بىرىكتىرۋ كوزدەلەدى.

ياعني زاڭ جوباسىندا توپ­تىق اتتەستاتتاۋ ءۇشىن جەكە قوسال­قى شارۋاشىلىقتاردى، شاعىن قو­جا­لىقتاردى جانە شارۋا قوجا­لىقتارىن بىرىكتىرۋ ۇسىنى­لادى. سونداي-اق ولاردىڭ ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق، باسقارۋشىلىق جانە قارجىلىق شىعىندارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلتتىق PGS جۇ­يەسىن قالىپتاستىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلماق»، دەدى دەپۋتات.

بۇدان بولەك، تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەر وتپەلى (كونۆەرسيالىق) كەزەڭسىز ورگانيكالىق وسىمدىك شا­رۋاشىلىعىنا بەرىلەدى. شەتەل­دىك ورگانداردان سەرتيفيكات ال­عان شارۋا قوجالىقتارى، اۋىل شا­رۋا­شىلىعى حولدينگتەرى مەن قايتا وڭدەۋ جانە تاماق ونەركاسىبىنە ىشكى نارىقتا «ورگانيكالىق»، «بيو»، «ەكو» مارتەبەسى مەن تاڭ­با­لاۋى بار ورگانيكالىق ءونىم ساتۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەك.

سونىمەن قاتار قازاقستانعا اكەلىنەتىن ورگانيكالىق ونىمدەردى جەتكىزۋ، تاڭبالاۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى قىزمەت جاڭا زاڭمەن رەت­تەلەدى. ورگانيكالىق ءونىم وندى­رۋ­شىلەردى اقپاراتتىق، ۇيىمداس­تى­رۋشىلىق، ادىستەمەلىك جانە كونسۋلتاتيۆتىك قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق سەرتيفيكاتتاۋ جانە كەڭەس بەرۋ شىعىندارىن سۋب­سيديالاۋدىڭ قولدانىستاعى نى­سانىن ساقتاۋ قاراستىرىلماق. ەڭ باستىسى، ورگانيكالىق ءوندىرىس ءۇشىن ين­فرا­قۇرىلىمدىق رەسۋرستار قۇ­رىلادى.

زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋعا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ، اگرارلىق سەكتور ماماندارى، بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىلشارۋاشىلىق ۇيى­مى­­نىڭ قازاقستانداعى وكىلى، قا­زاق­­ستاندا ورگانيكالىق ءونىم وندى­رۋ­شىلەر وداعىنىڭ، ۇلتتىق اگ­رار­لىق عىلىمي-ءبىلىم ورتالىعى­نىڭ، «قازاقستان-گەرمانيا اگرو­سايا­سي ديالوگى» جوباسىنىڭ وكىل­دەرى جانە تاعى باسقا وسى سالاداعى ساراپشىلار قاتىستى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا ورگا­نيكالىق ءونىم وندىرۋگە شەتەل­دىك ورگانداردان سايكەستىك سەرتي­فيكاتىن العان 38 شارۋا قوجا­لىعى بار. ەۋروپالىق كوميسسيا 2020 جىلعى 20 مامىردا قاۋىپ­سىز جانە ەكولوگيالىق ازىق-ت ۇلىك جۇيە­سىن قۇرۋ ستراتەگياسىن قابىل­دا­عانى بەلگىلى. مينيسترلىك وسى «فەر­مەردەن داستارقانعا» جوباسىنا يەك ارتپاق.

«اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ورگا­ني­كا­لىق تىڭايتقىشتاردى ءوندىرۋ مەن پايدالانۋدى ىنتالاندىرۋ ماق­ساتىندا ورگانيكالىق ەگىن­شى­لىكتى دامىتۋ شارالارى قاراس­تىرىلعان.

ورگانيكالىق ەگىنشىلىك اۋىل­شارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوسىرۋ اۋىسپالى ەگىستەردى ساقتاۋدى، مۇ­قيات وڭدەۋدى، جوعارى ساپالى تۇقىمداردى سەبۋدىڭ وڭ­تاي­لى مەرزىمىن، تەرەڭدىگىن جانە جىل­دامدىعىن ساقتاۋ جانە ور­گا­­ني­كالىق تىڭايتقىشتاردى مىن­دەتتى تۇردە ەنگىزۋدى قامتيدى. ولاردى قولدانۋ – جوعارى ءونىم الىپ، تو­پىراق قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ جانە ساقتاۋداعى مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى ادىستەردىڭ ءبىرى.

رەسپۋبليكادا ورگانيكالىق تىڭايتقىشتارعا قاجەتتىلىك 100-110 ملن توننا شاماسىندا. ستا­تيستيكالىق مالىمەتتەرگە ساي­­كەس، 2020 جىلى 1،2 ملن تون­­نا ورگا­نيكالىق تىڭايتقىش ەنگى­­زىلدى، بۇل 2016 جىلمەن سالىس­تىر­­عان­دا 2 ەسەگە كوپ»، دەدى اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى.

«قازاقستاننىڭ ورگانيكالىق ونىمدەردى وندىرۋشىلەر وداعى» ديرەكتورى ارسەن كەرىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، ورگانيكالىق ونىمدەرى شەتەلگە ەكسپورتتالعاندا بىرنەشە رەت سەرتيفيكاتتاۋعا مىن­دەتتى. سون­­دىقتان ول يمپورتتاۋ­شىلاردى قازاق­ستانعا اكەلگەن ورگانيكالىق ونىم­دەردى سەرتيفيكاتتاۋدى مىن­دەت­تەۋدى ۇسىندى.

«ەلىمىزدەگى ورگانيكالىق وندى­رۋشىلەردى زاڭدى تۇردە قورعاۋ قا­جەت. سونداي-اق ەو، اقش، كانا­دا، قىتايدان سەرتيفيكات العان ونىمدەرىمىزدى قازاقستان اۋما­عىندا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. الەمدىك كونيۋنكتۋرا ارقا­شان ءتيىمدى بولا بەرمەيدى، مۇنداي كەزدە ءونىمدى ءوز ەلىمىزدە ساتقان ءجون. قولدانىستاعى زاڭدا ناقتى تىيىم جوق، بىراق ماسەلە تۋىنداماس ءۇشىن رەسمي رۇقسات بەرۋدى ۇسىنامىز»، دەدى ا.كەرىمبەكوۆ.

ءىس-شارا سوڭىندا سەنات تور­اعا­سى تالقىلاۋ بارىسىندا ايتىلعان پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار الداعى ۋاقىتتا ەسكەرىلەتىنىن جانە زاڭ جوبالارىن جىل سوڭىنا دەيىن پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار