كينو • 27 قازان، 2021

وتاندىق كينو سالاسىنداعى ءبىلىمنىڭ بولاشاعى

196 رەت كورسەتىلدى

بولاشاق ماماندىعىن كينو يندۋسترياسىمەن بايلانىستىرۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن جاس جۋرناليستەر، سىنشىلار مەن ستسەناريستەردى كىم جانە قالاي دايارلايدى؟ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن پىكىرتالاس الاڭىنىڭ باستى تاقىرىبى وزەكتىلىگىمەن نازار اۋدارتتى.

قوعامدى تولعاندىرعان ساۋالدى كينو سالاسىنىڭ توڭىرەگىندەگى كاسىبي ماماندار ءبىلىم ورداسىنىڭ باسشىلىعى­مەن بىرگە وتىرىپ تالقىلادى. دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى اڭگىمەنىڭ سپيكەرلەرى – قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ، ۇكقمو باسقارما توراعاسى ەسەت­­جان قوسىباەۆ، قازاقستان كينوسىنشىلا­رى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى گۇلنار ابىكەەۆا، قازۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى سانسىزباي ما­ديەۆ، كينودراماتۋرگ جانە رەجيسسەر ءاسيا بايعوجينا، سونداي-اق ۇكقمو باس­­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىر­جان شوكەنوۆ مامان دايارلاۋ تۋرا­لى ماڭىزدى ويلارىن ورتاعا سالا وتىرىپ، وتان­دىق كينوداعى كەمشىلىكتىڭ دە بە­تىن بۇركەمەلەپ قالا المادى.

پىكىرتالاس الاڭىنداعى بەتاشار ءسوز­­دىڭ تىزگىنىن العان قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ وتاندىق كينو ءون­دى­رىسى ءۇشىن ماماندار دايارلاۋعا قۋاتتى سەر­پىن بەرە الاتىن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ زور الەۋەتىن اتاپ ءوتتى.

9851

جانسەيىت تۇيمەباەۆ: «بيىل جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ باسپا جا­نە ەلەكتروندى باق كافەدراسىندا باكا­لاۆ­ريات دەڭگەيىندە «كينو&مەديا» ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى اشىلدى. بۇل باع­دارلاما كينو جانە مەديا سالا­سىندا زاماناۋي كرەاتيۆتى ءونىمدى جا­ساۋعا قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋعا با­عىت­تالعان. سونداي-اق وقۋ پروتسەسىنە ءبىز «كينو تاريحى»، «كينودراماتۋرگيا» جانە «كينورەتسەنزيا» سياقتى پاندەردى ەنگىزدىك».

كينوورتالىق باسشىسى ەسەتجان قوسى­باەۆ ءوز كەزەگىندە كينويندۋستريانى دا­مىتۋدا اكادەميالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعىنا نازار اۋداردى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ وزەكتى باعىتتارىنا نازار اۋدارا وتىرىپ، ۋنيۆەرسيتەت قا­بىر­عاسىندا تەوريانى تاجىريبەمەن ۇش­تاس­تىراتىن وقۋ-وندىرىستىك حاب اشۋدى ۇسىندى.

231165

ەسەتجان قوسىباەۆ: ء«بىز جوس­پارلاپ وتىرعان جۇمىس بەلگىلى ءبىر ادىس­تەمەگە جانە ءبىزدىڭ قايدا شىعاتىنىمىز، بۇل ارەكەتتەردى نە ءۇشىن جاسايتىنىمىز تۋرالى تۇسىنىككە نەگىزدەلۋى ءتيىس. نەگىزگى مىندەت – بولاشاق مامانداردى كاسىبي دەڭگەيدە دايىنداۋ. ارينە، ءبىز بۇل باعىت بويىنشا ارتتا قالىپ بارا جاتقانىمىزدى كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان بيىل ءبىز العاش رەت ۇكقمو بيۋدجەتىنە ءبىلىم بەرۋ مەن كادرلاردى دايارلاۋعا ارنالعان شىعىستاردى ەنگىز­دىك. الداعى ۋاقىتتا ءبىز ءوز وتىنىمدەرى­مىز­دەگى قاراجات مولشەرىن بىرتىندەپ ۇلعايتاتىن بولامىز. سەرىكتەستەرگە كەلە­تىن بولساق، بۇگىندە ەلىمىزدە ت.جۇر­گەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادە­ميا­سى، «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتى بار، دە­گەنمەن، ءبىز­دىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز قۋات­تى عىلى­­مي جانە ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق بازا­سى بار قازۇۋ-دان باستالعا­­نىن قالاي­مىن، ەندى تەك وقىتۋ ءۇشىن ۇزدىك يننوۆاتسيا­لىق تەحنولوگيالاردى تار­تۋ قاجەت».

سپيكەرلەر قازاقستانداعى زاما­ناۋي كينويندۋستريانىڭ دامۋ ەرەك­شە­لىكتەرىنە توقتالىپ، بۇگىندە كينو سالا­سىنداعى مامانداردى دايارلاۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ، كينوجۋرناليستيكا جانە ستسەناري شەبەرلىگى سياقتى پاندەردە وقۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ونەرتانۋ دوكتورى، ۆگيك كينو­تانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەگى گۇلنار ابى­كەەۆا «ستسەناريستەر مەن كينوتانۋشىلار­دى دايارلاۋدا نەلىكتەن ساتسىزدىككە ۇشى­رادىق؟» دەگەن ماسەلەنى كوتەرىپ، تاريحقا شولۋ جاسادى.

6598

گۇلنار ابىكەەۆا: «1996 جىلى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازۇوا-داعى كينوتانۋشىلار مەن كينوسىنشىلار شەبەرحاناسىنا ستۋدەنتتەردى جينادىم. باسىندا ون ادام بولدى، ونىڭ جەتەۋى قورعاۋعا شىقتى. بۇل جامان ەمەس. بىراق بۇل مەنىڭ ورىس تىلىندەگى كينوتانۋشىلار شەبەرحاناسىنداعى جالعىز تۇلەكتەرىم بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قازۇوا قازاق تىلىنە باسا نازار اۋدارادى. ستسەناريدى ورىس تىلىندە جازاتىندارمەن دە جاعداي وسىلاي بولدى. مەنىمەن قاتار لەيلا اقىنجانوۆا (ۆگيك-ءتىڭ ستسەناري فا­كۋلتەتىن بىتىرگەن) شەبەرحاناسىن جۇر­گىزدى. ول دا بۇگىندە كينو مەن تەلەديداردا وتە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سەگىز شاكىرتىن تاربيەلەپ شىعاردى.

ەندى ستاتيستيكاعا كەلەتىن بولساق. دراماتۋرگيالىق ءبىلىمى بار بىزدە قانشا مامان بار؟ ەڭ كوپ دەگەندە ونعا جۋىق ديپلومى بار دراماتۋرگتەردى (ۆگيك قانا ەمەس، سونىمەن قاتار جوعارعى كۋرس­تاردى قوسا العاندا) اتاي الامىز. بەس جىل بۇرىن ءبىز قازاقستان كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعىن قۇردىق، بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قۇرامىندا 18 ادام بار، ولاردىڭ اراسىندا بازالىق ءبىلىمى جوعارىسى از. بۇل تۇرعىدا مەن، اري­نە، كينوتانۋشىلاردى، كينو تۋرالى جازاتىن جۋرناليستەردى، سونداي-اق دراماتۋرگتەر مەن ستسەناريستەردى دايارلاۋ يدەياسىن قولدايمىن. كينو پروتسەسىن باقىلاپ تۇراتىن مۇنداي ماماندار بىزدە شىنىمەن وتە از.

مەن قازىر جاڭا «مەديا جانە كينو» مەكتەبى اشىلعان AlmaU-دا (الماتى مە­نەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتى) ساباق بەرە­مىن. ال كەلەسى جىلى وسى وقۋ ورنىندا كينوسىنشىلار شەبەرحاناسىن (تاجىريبەلىك توپ) اشۋ جوسپارلانىپ وتىر، وندا دا شەبەرلىك سىنىپتارىن جۇرگىزەتىنىمە قازىردەن قۋانىپ وتىرمىن».

ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا ساباق بەرەتىن تانىمال كينودراماتۋرگ جانە رەجيسسەر ءاسيا بايعوجينا گۇلنار ابىكەەۆانىڭ مامانداردى دايارلاۋ ساپاسى جايلى ايتقان ويىن قولدادى.

87974987

ءاسيا بايعوجينا: «ستسەناريس­تەر­دىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. قازاق تىلىندە وتە قىزىقتى جازاتىن كەيبىر جاس جىگىتتەر مەن قىزدار بار، بىراق ولار كينودا جۇمىس ىستەمەيدى، كوبىنەسە تانىمال ۆەب-سەريالداردى شى­عارادى جانە سول سەبەپتى ولار ينتەرنەتتە ماڭىزعا يە.

ەكىنشى جاعىنان، بىزدە جىل سايىن انا تىلىندە كاسىبي ءبىلىمدى قاجەت ەتە­تىن قازاقتىلدى تالاپكەرلەردىڭ سانى ار­­تىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرۋ قاجەت. بى­راق مەملەكەتتىك تىلدە جازىلعان ساپا­لى ادىستەمەلىك بازا جوق. جىل سا­يىن ءبىز دراماتۋرگتەردى شىعارامىز، بىراق سوڭعى ءۇش جىلدا دراماتۋرگيا بو­يىن­شا ءبىر عانا كىتاپ قازاق تىلىنە اۋدا­رىل­عان. بۇل رەتتە مەنىڭ قازاق ونەر اكا­­دەمياسىنداعى ستۋدەنتتەرىم اۋدار­مانىڭ اۋىر ەكەنىن جانە ولارعا ورىس تىلىندە وقۋ تۇسىنىكتىرەك ەكەنىن ايتادى.

اكادەميا 25 جىلعا جۋىق قىزمەت ەتىپ كەلەدى، بىراق مەملەكەتتىك تىلدە درا­ماتۋرگيا بويىنشا وقۋلىقتار جوق. مە­نىڭشە، ۇلكەن ساتسىزدىك دەگەن وسى. ءبىزدىڭ كينوداعى كوپتەگەن قيىن­دىق­تار جاقسى دراماتۋرگيانىڭ جوقتى­عى­نان ­تۋىنداپ وتىر. شىن مانىندە، كۋلەشوۆ، ەيزەنشتەين، تاركوۆسكيدىڭ كىتاپ­تا­­رى­نان باستاپ، شەتەلدىك اۆتورلاردىڭ كەرە­مەت درامالىق وقۋلىقتارىنا دە­يىن الەم­نىڭ بارلىق كينو مەكتەپتەرى قولداناتىن عاجاپ ەڭبەكتەر تولىپ جاتىر».

سانسىزباي ماديەۆ: «كينو – بۇل ەڭ الدىمەن رۋحاني بايلىق. ءبىز بۇل باي­لىعىمىزدى جوعالتىپ، سوڭعى جىلدارى عانا وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن قايتا تولتىرۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. بارلىق كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزى زور. بىزدە كينودراماتۋرگيا السىرەپ تۇر، ال كينوسىنشىلار مۇلدەم جوق، اسىرەسە قازاقتىلدى ماماندار از. بۇل وتە ماڭىزدى جانە وزەكتى ماسەلە. مۇندا ايتىلىپ جاتقانداردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى، ءبىز ارىپتەستەرىمىزدى قولداۋعا دايىنبىز».

676

باۋىرجان شوكەنوۆ: ء«بىز نە­لىكتەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى قازۇۋ-عا جۇگىن­گەنىمىزدى تاعى دا ايتا كەتەيىن. كينو – بۇل وتە ماڭىزدى سالا، اكادەميالىق تاسىلدەرسىز يندۋستريانى ودان ءارى جىلجىتۋ مۇمكىن ەمەس. بىرىنشىدەن، ءبىزدى ستسەناري جانە دراماتۋرگيا سالاسىنداعى ءبىلىم ماسەلەلەرى ويلاندىرادى. ەكىن­شىدەن، كينوسىنشىلىق پەن كينوجۋرناليستيكا دا بىزگە اۋاداي قاجەت. دالىرەك ايتساق، وسى سالاداعى اكادەميالىق ءبى­لىم جەتكىلىكسىز. سونىمەن بىرگە جاقىندا ءبىز ماسكەۋ كينو مەكتەبىنىڭ وكىلدەرىمەن كەز­دەستىك، ولار ءبىلىم بەرۋدى وزگەشە تۇر­عىدان قاراستىرادى. ياعني ولار اكا­دەميالىق ەمەس، ەڭ كوپ دەگەندە ءۇش جىل­دىق وقۋ پروتسەسىندە يگەرۋگە بولاتىن جەدەل ءبىلىم رەتىندە قولعا الۋدى قولايلى ساناپ وتىر. ارينە، جەدەل ءبىلىم الۋ ءۇشىن مىقتى ماتەريالدىق بازانىڭ بولۋى ماڭىزدى. مۇندا كينو ءوندىرىسى سالاسىندا سۇرانىسقا يە ما­ماندىقتار ءۇشىن پراكتيكالىق ءبىلىم قاجەت. كينويندۋستريا بارلىق قاجەتتى مامانداردى ساپالى دايارلاعاندا عانا العا جىلجۋى مۇمكىن جانە بۇل ماسەلە قازۇۋ ارقىلى شەشىلسە، كەرەمەت بولار ەدى. نەلىكتەن؟ ەڭ الدىمەن، بۇل قاجەتتى قۇرالدار مەن كينو ءتۇسىرۋ تۇرعىسىنان جاقسى بازانىڭ، ياعني كينو وندىرىسىنە ءىس جۇزىندە قاجەت نارسەلەر – پاۆيلوندار، جابدىقتار، دىبىس جازۋ جانە مونتاجداۋ ستۋديالارىنىڭ بولۋى. ەگەر ءبىز بۇل ماسەلەنى بىرلەسىپ شەشە الساق جانە جاقىن ارادا ىسكە اسىرا الساق، مەنىڭشە، ەڭ ۇلكەن جەتىستىك وسى بولماق». 

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار