ءبىر ءسات وتكەنگە بۇگىنگىنىڭ كوزىمەن ءدۇربى سالىڭىزشى؟! نە قۇدىرەتى بار ءوزى؟ ولار بىزگە نە ايتپاق بولدى ەكەن؟ لەوناردو دا ۆينچي, سالۆادور دالي, كلود مونە, ساندرو بوتتيچەللي, فريدا كالو دە ريۆەرا, دجەكسون پوللوك, ەندي ۋورحول, بەرىدەگى قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ اتاسى ءابىلحان قاستەەۆ سىندى الىپتاردىڭ ەڭبەگىن قايتا قاراپ, سالىستىرىپ, سالماقتاپ كورگەن سايىن, ادام مەن ءومىر اراسىنداعى شىم-شىتىرىق ويلار توبەڭنەن تۇسكەن بۇرشاقتاي تىنىشتىعىڭىزدى ۇرلاپ, اقىلدان جانىعا, بىردە كۇيىنىپ, بىردە ءسۇيىنىپ, پەندەنىڭ شەبەرلىگىنە ماستانىپ, جانىڭىزدى قويارعا جەر تاپپايسىز. قىلقالام ۇشىنان اعىپ تۇسكەن ءتۇرلى-ءتۇستى تامشىنىڭ ب ۇلىم-ب ۇلىم, قاتپار-قىرتىسىنا دەيىن دىمىن قالدىرماي ءسۇزىپ, مويىنىنا دىڭكەلەپ مىنگەن سانا دەرتىنەن ارىلۋعا اسىققان سۋرەتشىنىڭ جان الەمىنىڭ جاعرافياسىن كورەسىز. بۇل سۇڭعىلا سۋرەت ونەرىنىڭ قاسيەتى!
ءبىز وسى كوركەم كورىنىستەرگە جانۇزاق كەرىمبەك ۇلىنىڭ جەكە شەبەرحاناسىندا جولىقتىق, ءتىپتى وڭاشا ديدارلاستىق تا. شىنايى ونەرپازدىڭ شيمايى دا سۇلۋ شىقپاي ما؟ پورترەت, پەيزاج, ناتيۋرمورت, ينتەرەر جانرلارىن شىعارماشىلىق لوكوماتيۆىنە اينالدىرعان سۋرەتشىنىڭ ەڭبەگى ىلكىدە جاتقان ىزگىلىكتەرگە, قاعابەرىستە قالىپ كەتكەن قۇبىلىستارعا قانات ءبىتىرىپ, ادامنىڭ بەت-الپەتىنە ۇيا سالعان قوڭىر ءاجىمنىڭ استارىنا ۇڭىلە وتىرىپ, جانارىن قابىزداعان ۋاقىتتىڭ كۇيىن شەرتەدى. كەنەپ ىشىندەگى كەيىپكەرلەرمەن بىرگە ك ۇلىپ, بىرگە جىلايسىز...
ونىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ قۇمدارى ءان ايتىپ تۇرۋشى ەدى عوي... سودان با ەكەن, كىندىك قانى تامعان توپىراقتىڭ ەڭ اياۋلى كەزەڭدەرى, قويشى بالاسىنىڭ جايلاۋ تورىندە قامشىنى جاستانىپ جاتىپ قۇس جولىنا كوز قاداعان بالعىن بەينەسى, قويانجون توبەلەردى اينالا شاپقان اۋىل بۇزىعىنىڭ البىرتتىعى شىعارماشىلىعىنىڭ التىن ارقاۋى. ۇلكەن قالانىڭ قاۋىرت تىرشىلىگىنە تەرەزە الدىنان تەلمىرگەن اتا جانۇزاق الاقانداي اۋىلىنىڭ اسپانىنا قونىستانعان بالا بۇلتتاي اسقاق, ارمانشىل جانۇزاقتى ساعىناتىن سەكىلدى. سول ساعىنىش قوي, شابىتتىڭ قاينار باستاۋى, داۋىرلىك ازىق.
«بالالىق شاقتا ارماندار قاناتتى قۇستارعا ۇقسايدى. ءبىزدى الىسقا ۇشىرىپ اكەتەتىندەي. ەسەيە كەلە, سەنىڭ ارمانىڭ دا ەسەيەدى. ەندى عارىشقا ۇشىپ بارا المايتىنىڭدى ۇعاسىز, تانكىنىڭ ىشىندە وتىرىپ, وتان قورعاۋدىڭ دا ءداۋىرى وتكەنىن اڭدايسىز. ارمانىڭنىڭ بوياۋى وزگەرەدى. ەندى جۇمىر جەردىڭ بەتىنە قولتاڭباڭدى قالدىرىپ كەتۋدى ويلاي باستايسىز. قۇلاعىڭا بالا كۇنگى قيالدىڭ اۋەنى كەلەدى. سول اۋەن ءالى دە كوكەيىمنەن كەتەر ەمەس», دەيدى جانۇزاق ءمۇساپىر.
ىلەنى كوبەلەي ورنالاسقان بالقاش اۋدانىنا قاراستى اياداي عانا اقكول اۋىلى. تارپاڭ تاريحتىڭ تاسپاسىنا «اقكول كوتەرىلىسى» رەتىندە ەنگەن ەجەلگى ەلدى مەكەن. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى وسىلاي سويلەيدى. بۇگىندە جەر ءجانناتى جەتىسۋدىڭ ەنشىسىندە. قىسقاسى اۋدان ورتالىعىنان ارىدا قونىس تەپكەن قيىرداعى اۋىل. ەتەگى تولعان ءتورت ت ۇلىك, ءشوبى شۇيگىن, قۇيقالى ءوڭىر. جەزايىر جازۋشى مۇحتار ماعاۋين «شاقان شەرى» حيكاياتىندا وسى ايماقتى تاسىنان تاسباقاسىنا دەيىن تاماشا سۋرەتتەيدى. ال ەگەر وقۋعا ەرىنسەڭىز, ءمۇساپىروۆتىڭ كورمەسىنە بارىڭىز. مۇزبالاق مۇقاعاليشا ايتساق, «سەنىڭ عاجاپ تابيعاتىڭدى كىمگە ايتام, كىم قۇمارتسا, ءوزى كورسىن كوزىمەن». راپ-راس, قىلقالام شەبەرى تابيعاتىن جازعاندا تاعالاعان جورعاداي. تاندىرى قۇرعاپ, تامىرى سۋالىپ, قاڭسىپ جاتقان كەر دالاعا تامىپ تۇسكەن ءبىر تامشى سۋ سياقتى.
ءسىز سەنبەۋىڭىز مۇمكىن, ونىڭ اتا-اناسى بەينەلەۋ ونەرىمەن بەيتانىس, ءتىپتى قولىنان قارانداش ۇستاپ كورگەن ادامدار ەمەس. دەسە دە «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەندەي اكەسى قامشى ءورىپ, تۇرمىسقا كەرەك-جاراقتى قولدان سوعىپ, ات ابزەلدەرىن ءوزى ازىرلەيتىن ادام بولعان. ال اناسى قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن تىگىپ, الاشا توقىپ, كورپە تىككەن ىسمەر كىسى ەكەن. كيىز باسقاندا ارنايى ويۋ-ورنەكتەردى بالا جانۇزاق قولىنا تاپسىرادى. قاسىندا قىزدارى بولعانىمەن ونەرگە قاتىسى بار كىشكەنتاي نارسەنى شىر اينالدىرىپ جىبەرەتىن العىر بالانىڭ تالابىن الىستان-اق اناسى اڭداعان سەكىلدى. قۇمعا اۋناپ وسكەن ق ۇلىنشاقتىڭ ءار توبەنىڭ جەلكەسىنە سىزعان سۋرەتىن جەل ۇشىرىپ كەتكەنىمەن, ساۋساعىندا سول كۇننىڭ ءىزى قالدى. مىنە, بۇگىن كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى. ونىڭ كارتينالارى جاھاننىڭ ەڭ عاجايىپ كورمەلەرىنە قويىلىپ ۇلگەردى. قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا, پولشا, گەرمانيا, ۋكراينا, ماروككو, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, مىسىر سىندى مادەنيەتى تەرەڭ مەملەكەتتەردە كوللەكتسيالارى ساقتاۋلى تۇر.
يىعىنا مولبەرت اسىنىپ, الاتاۋدى اينالا شولىپ, قارا قارىنداشتىڭ ۇشى ۇگىتىلگەنشە ەتيۋد جازادى. سول ەتيۋدتەر ەرتەڭگى پەيزاجدىڭ شتريحتارى عانا. ال ازاپتانىپ جازعان پورترەتتەر جان-كۇيىگىڭنىڭ جەمىسى. مۇمكىن وعان ازىن-اۋلاق پايدا اكەلەر, بىراق جانىڭدى جەگىدەي جەگەن كۇيزەلىس پەن ىشكى تولعانىسىڭنىڭ وتەۋى بولا الا ما؟ سۋرەتشىنىڭ نيەتى ءا دەگەننەن-اق گرافيكاعا اۋدى, اۋدى دا اياعىنا دەيىن سول سالانىڭ ادال پەرزەنتى بولۋعا تىرىستى. كەرەك دەسەڭىز, قۇلاق كەستى ق ۇلى بولدى. ولەردەي جاقسى كوردى, وزىنەن بيىك تۇتتى.
سۋرەتشى – پورترەت جانرىنىڭ جۇلدىزى. ول جازعان شىعارمالاردىڭ كولوريتى, ءتىنى قۇبىلا ءتۇسىپ, كورەرمەنگە ەرەكشە اسەرمەن بارىپ سىڭەدى. كۇننىڭ نۇرلى دا شۋاقتى ساتىندە ءبىر اسەر بەرسە, تومسارىپ-تۇماندانعان شاعىندا باسقاشا كوڭىل كۇي سىيلاۋىمەن ەرەكشە. پورترەت – كسەروكس ەمەس, سانا بيىگىندە عانا سەزىنەتىن ادامنىڭ ىشكى ءحالىنىڭ ءتۇسى. ايگىلى سۋرەتشى پابلو پيكاسسونىڭ ء«بارى سۋرەتتى تۇسىنۋگە تىرىسادى. نەگە ولار قۇستاردىڭ شيقىلىن ۇعۋعا تىرىسپايدى؟!» دەيتىنى بار. قازاقى قانمەن بۋدانداسقان بالاۋسا بوياۋدىڭ كەنەپتەگى مىنەزىن بەرۋ جالاڭ قولمەن مۇنارا تۇرعىزعانمەن بىردەي دۇنيە. ونى تۇيسىنۋگە ۇلكەن سانا كەرەك. ادامنىڭ جانى – شىتىرمان, قات-قابات. بۇل ورايدا كەيىپكەرىمىزدىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز.
جانۇزاق ءمۇساپىر قازاققا بالۋان شولاقتىڭ بەينەسىن سىيلادى. بۇل جيىنتىق وبراز قازاق رۋحانياتىنا قوسىلعان ۇلكەن ولجا. ەڭبەكتىڭ شىعۋ تاريحى دا ەرەكشە. وسى تۇستا سۋرەتشىنىڭ تەلەۆيزيا سالاسىندا دا وزىندىك ءرولى, جەكە قولتاڭباسى بار ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون شىعار. «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ جاڭالىقتار مەن ساراپتاما ديرەكتسياسىن باسقارىپ تۇرعان ۋاعىندا قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە بالۋان شولاق تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋدى تاپسىرادى. ايتسە دە ارىپتەستەرى بالۋاننىڭ جەكە فوتوسى تۇرماق, كوركەم كارتيناسىن تابا الماي دال بولادى. بۇل سۋرەتشىنى قاتتى قىنجىلتسا كەرەك. بابا بەينەسىن ءوزى جازۋعا كىرىسەدى. نەمەرەسىن ىزدەپ تاۋىپ, سوعان قاراپ قاس پەن قاباعىن كەلتىرگەن. ال شوقشا ساقال مەن قويۋ مۇرتتى كىتاپتاعى ەستەلىكتەردەن قاراپ قوسقان. بالۋاننىڭ كۇشىن سىرت كەلبەتىنەن ەمەس, تۇيىلگەن كوزىنەن ۇعىندىرادى. بىلەۋ-بىلەۋ دەنەنى قۇندىز جاعالى ىشىك جاۋىپ تۇرعانىمەن الپامسا دەنەگە قاراپ, بالۋاننىڭ وبرازى ايدىك شىققانىنا قايران قالاسىز!؟
سۋرەتشى قىلقالامىنىڭ ءوز ءىزى بار. سول تاڭبالى ىزدەر اسا كۇشتى جىلدامدىقپەن كەنەپ بەتىن وسقىلاي, بىردە شاشىراي, بىردە قاتارلاي ءتۇسىپ, پاليتراعا قايتا ءتونىپ باسقا تۇستەرمەن شىم-شىتىرىق ارالاسا بەرىپ, كارتينا بەتىندە قۇستاي سامعايدى. اسا جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىن كەيىپكەرىنىڭ كەلبەتىنە كەلگەندە دە كوپ بوگەلمەي, بوگەلسە دە قايتا اينالىپ كەلمەستەي, شۇقىلاپ ءبۇلدىرىپ الماستاي, ءبىرجولا ءبىتىرىپ, كەۋدە, يىق, بىلەك ساۋساقتى مۇدىرمەي ايقىنداپ, ءارى قاراي شىعانداپ كەتەتىن, ابدەن ماشىقتانعان قولتاڭبا قالدىردى.
اتاق پەن قىزمەت سۋرەتشىنىڭ اۋلاسىنا ءبىرجولا ات باسىن تىرەگەنىمەن, ول ءوزىنىڭ اۋەلگى قالپىنان اينىمادى. سولاي بولۋعا ءتيىس تە ەدى. قاۋىرت تىرلىكتىڭ ىرقىنا كونبەي, تىرشىلىكتىڭ ءاربىر ءساتىن, مەزگىلدەردىڭ ءتۇر-ءتۇسىن, ءارتۇرلى جارىق الماسۋىن قاعازعا سول قالپىندا قوندىرا بەردى. قۇس جولىنا ارمان بوياۋىن توكتى. شەبەرحانادا قامالىپ وتىرماي, تابيعاتقا ۇمتىلدى. جۇزدەگەن كارتينانى ومىرگە اكەلدى. كۇننىڭ ساۋلەسىن اڭدىپ, كوشكەن بۇلتتاردى اڭداپ, قىلقالامىنان توگىلگەن تاعدىر كورىنىستەرىن, تابيعات بولمىسىن ەرىنبەي كەنەپكە ءتۇسىردى. «ۇستاتپايدى-اۋ» دەگەن ءومىردىڭ ەڭ اياۋلى شاقتارىن جارتاسقا سوققان نوسەردەي ناقپا-ناق كەنەپ بەتىنە قوندىردى. تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعى مەن سىرىنا كۇن سايىن ءۇڭىلىپ, سۋساپ, كوزدى اشىپ-جۇمعانداي سيقىرلى ءساتتىڭ اسەرىن بۇكىل شىعارماسىنا جەلى قىلىپ, الگى باعىتىنان ءبىر ەلى اينىماي, ونەر قورىن ومىرشەڭ تۋىندىلارمەن تولتىردى.
سۋرەتشى ءۇشىن ەڭ اۋىرى ءوزىنىڭ اۆتوپورترەتىن جازۋ. ول ونەردىڭ ورتىنە كۇيىپ, ايازىنا قاقتالعان جان-رۋحىڭنىڭ رەڭكى, جۇرەك جىلناماسى. ايگىلى قىلقالام شەبەرى ۆينسەنت ۆان گوگ «مەن ءوز جۇمىسىمدى جۇرەگىم مەن جانىمدى سالىپ جازامىن, سول ءۇشىن دە اقىلىمنان الجاستىم» دەيدى. شىنىندا اقىل مەن ازاپتىڭ ايقاسى بوياۋمەن ۇشتاسقاندا اينا الدىنداعى بەينەڭىزدى كوشىرىپ قانا جازا المايسىز, ساناڭىزدان سۋىرىلىپ شىققان جۇرەك ىرعاعىنا دەن قويۋىڭىز شارت. بۇل عۇمىرىنا مايەك بولار اياۋلى مەزەت, ماڭگىلىك كارتينا.
ءيا, كوركەم ونەرگە كوڭىلى كەتكەن جان كوپ ىشىنەن دارا كورىنەتىنى داۋسىز. جانۇزاق ءمۇساپىر – باقىتتى جان. ايى وڭىنان تۋدى, ونەرتانۋشىلاردىڭ نازارىنا ەرتە ىلىكتى. الدىڭعى بۋىن ارىپتەستەرىنىڭ قۇرمەتى القادى. بىلايعى جۇرت تا الاقانىنا سالىپ, قادىر بيىگىنە كوتەرۋدە. ونىڭ كەسەك-كەسەك كارتينالارىنا قاراعان سايىن قايمانا حالىقتى كورەسىز. ۇلتقا ءالى دە بەرەرى مول, تانىمى تەرەڭ سۋرەتشىنىڭ تۋىندىلارى ارقاشان توردەن تۇسپەسىن دەگىمىز كەلەدى.
