اڭشىنى كورگەن كيىك تە ورنىندا تۇرىپ قالادى. بۇيرالانا بىتكەن التىن تۇگى قۇلپىرىپ, قوس ءمۇيىزى كۇنمەن شاعىلىسىپ جالت-جۇلت ەتەدى. ويدا جوقتا كيەلى جانۋارمەن كەزدەسكەن مەرگەننىڭ دە دەگبىرى قاشىپ, كوپ ويلانباي ونى نىساناعا الىپ, باسىپ قالادى. وقيعا وسىلاي قويۋلانا تۇسەدى. وسى شىعارما ماعان قاتتى اسەر ەتتى. بىراق ول كەزدە ەرتەگىنىڭ اۆتورى كىم ەكەنىن بىلگەن ەمەسپىن. اجەم سەكىلدى ءبىر كىسى شىعارعان بولار دەپ ويلادىم. سويتسەم, وسى تۋىندىنىڭ اۆتورى سەيىتجان وماروۆ ەكەن.
بيىل بەلگىلى جازۋشىنىڭ تۋعانىنا 115 جىل تولدى.
ول كىسى قازىرگى اقمولا وبلىسى اتباسار اۋدانىنداعى كەرەگەتاس اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن. اكەسىنەن جەتى جاسىندا جەتىم قالعان جەتكىنشەك تۋعان اۋىلىنداعى باستاۋىش مەكتەپتە ساۋاتىن اشادى. ودان سوڭ اتباسار قالاسىنداعى جەتىجىلدىق ورىس-تاتار مەكتەبىندە وقيدى. بالا كۇنىنەن بىلىمگە قۇشتار جاس ءوزىن ىلگەرى جەتەلەپ, قوستاناي حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىن ءتامامدايدى. العاشقى ەڭبەك جولى ۇستازدىقتان باستالىپ, جەرگىلىكتى جاۋاپتى ورىنداردا جۇمىس ىستەيدى. جۋرناليستىك جولعا ءتۇسىپ, اۋداندىق جانە وبلىستىق باسىلىمدا قىزمەت اتقاردى. العاشقى ولەڭدەرى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق مەرزىمدى باسپاسوزدە جاريالانىپ, كوپشىلىككە تانىلدى.
1937 جىلى الماتىعا كەلىپ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا قىزمەتكە ورنالاسادى. «باقىت» اتالعان تىرناقالدى كىتابى 1938 جىلى جارىق كورەدى. سۋرەتكەر سۇم سوعىستىڭ دا سازدى بالشىعىن كەشىپ, مايدان دالاسىنداعى «ۆپەرەد, نا ۆراگا» گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى, روتا كومانديرىنىڭ ساياسي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى بولادى. كەيىنىرەك جازۋشى سوعىس تاقىرىبى تۋرالى بىرنەشە شىنايى شىعارما جازدى.
مىنە, الىس اۋىلدا تۋىپ, جەتىمدىكتىڭ مەحناتىن شەگىپ, سول كەزدەگى قوعامداعى ءتۇرلى فورماتسيانى كورىپ, اقىرى قاندى قىرعىننىڭ دا اششى ءدامىن تاتىپ, تەكتى تامىرى مەن سالماقتى قالىبىنان اينىماي, تىرلىكتەن ءوز جولىن تابا بىلگەن تاباندى تۇلعانىڭ ءومىر جولى – كىمگە-كىمگە دە ۇلگى بولارلىق ونەگە.
قازىر بالالار ادەبيەتى كەنجەلەپ قالدى دەپ ءجيى ايتامىز. ارينە, ونىڭ دا ءتۇرلى سەبەبى بار شىعار. الايدا قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ باسىندا تۇرعان قالامگەرلەردىڭ ءبىرى سەيىتجان وماروۆ بولدى دەسەك, ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. جازۋشى شىعارمالارىنىڭ باسىم بولىگى بالالار ومىرىنە ارنالعان. ول تۋىندىلاردا اۆتور جاسوسپىرىمدەردى وتانسۇيگىشتىككە, ەرلىك پەن باتىلدىققا, دوستىق پەن بىرلىككە, رۋحاني تازالىق پەن پايىمدى پاراساتقا ۇندەيدى.
ونىڭ جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان كىتاپتارىنان كوپسوزدىلىك, وقيعانى قولدان قيۋلاستىرۋ, شىتىرمان وي ىزدەۋ سەكىلدى باسى ارتىق دۇنيەلەر كەزدەسپەيدى. كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى, سيۋجەت قۇرۋ شەبەرلىگى, كەيىپكەرلەرىنىڭ كوركەم بەينەلىلىگى, اسىرەسە توگىلگەن ءتىلى وقىرماندى جەتەلەپ وتىرادى. ءتۇرلى ادەبي ءتاسىلدى ءساتتى قولدانادى. ءبىر عانا «اباي ءسوزى» دەگەن شاعىن اڭگىمەسىن الايىق. قىسقا عانا, ءارى كەتسە 4-5 بەت. قالامگەر ءوز بالالىق شاعىنان سىر شەرتەدى. بىردە كەشكىلىك ۇيىنە الىستان ات ارىتىپ سەركەش دەگەن جەزدەسى كەلەدى. ول اكەسىنەن ايىرىلىپ, كوڭىلى قامىعىپ جۇرگەن كىشكەنتاي بالانى مۇسىركەپ, ماڭدايىنان يىسكەپ, ەكى بەتىنەن الما-كەزەك سۇيەدى. داستارقان ۇستىندە اباي تۋرالى اڭگىمە ايتادى. سەركەش جەزدەسى حاكىم اقىننىڭ بارلىق ولەڭىن ءبىر داپتەرگە كوشىرىپ الىپ, وقىپ ءجۇر ەكەن. وعان ءبارى تاڭعالادى. بالانىڭ اجەسى مەن اپاسى اباي تۋرالى قۇشتارلانا سۇرايدى. اس ءىشىلىپ بولعاننان كەيىن سەركەش قالىڭ قارا داپتەردى قولىنا الىپ, سىعىرايعان جەتىلىك شامنىڭ جارىعىمەن ولەڭدى وقۋعا كىرىسەدى. ەندى مىنا ۇزىندىگە قاراڭىز. «اباي سوزدەرى مەنىڭ دە قۇلاعىمa جاعىپ بارادى. وقىعان سايىن كوكىرەگىم اشىلىپ, ەلىگىپ, قۇمارتا ءتۇستىم.
– بۇل ولەڭدەردى وقىدىڭ دەپ مولدا بالاما دۇرە سوقپاي ما؟ – دەپ اجەم سەركەشتىڭ بەتىنە جاۋتانداي قارادى. – مولدادان جاسىرىپ وقى, كىرلەتپەي ۇستا... – كوردىڭ بە؟ «عىلىم تاپپاي ماقتان با», دەيدى اباي. ول – دانا ادام. ونىسى: وقى, ۇيرەن, ونەر تاپ دەگەنى. وقىساڭ, قور بولمايسىڭ. سەركەشتىڭ بۇل ايتقانى مەنىڭ كوكەيىمە قونىپ, كوڭىلىمە جاعىپ كەتتى. – ابايدىڭ وسى ولەڭدەرى مەنىڭ ساعان تارتقان سىيىم بولسىن, – دەدى سەركەش. – قاعاز توزادى, وشەدى... جاتتاپ, كوكىرەگىڭە جازىپ ال! مەن ءۇنسىز باسىمدى يزەدىم...» بار بولعانى وسى. الىپ-ج ۇلىپ بارا جاتقان وقيعا جوق. اڭعارا بىلسەڭىز, اۆتور تام-تۇمداپ زەردەلى وي ايتادى. جازۋشى قىسقا جانرعا وتە شەبەر. قولتاڭباسى دا دارا. ارينە, ماقالادا كەيىپكەرىمىزدىڭ بارلىق تۋىندىلارىن تالداۋ مۇمكىن ەمەس. قالامگەردىڭ ءوزى عۇمىر كەشكەن ءداۋىردى بەينەلەگەن كىتاپتارى جايىندا كەزىندە سىنشىلار جوعارى باعاسىن بەرگەن. ۇجىمداستىرۋدى قوزعاعان «قىزىل اي» رومانى جايىندا دا سالماقتى وي ايتقان. سونىمەن بىرگە سۋرەتكەردىڭ اۋدارماشىلىق قىرى دا ءبىر توبە. الەم جانە ورىس كلاسسيكتەرىنىڭ تۋىندىلارىن انا تىلىمىزگە مولدىرەتىپ تارجىمالاعان.
ۇزاق جىلدار قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان قالامگەردىڭ ادامي بولمىسى مەن كىسىلىك كەلبەتى جايىندا زامانداستارى مەن ىنىلەرى دە تامىلجىتىپ جازعان. ايتالىق, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ: «ەشبىر جازۋشى ءوزىن وزگەدەن كەممىن دەپ ويلامايدى. ارتىقپىن دەپ ەسەپتەيدى. ال سەيىتجان اعامىز ءوزىن دە, شىعارماسىن دا وزگەدەن بيىك قويعان ەمەس. بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا ءومىر ءسۇردى. سول ءۇشىن دە حالىقتىڭ سۇيىكتىسى بولدى» دەسە, عالىم-پۋبليتسيست جۇماعالي ىسماعۇلوۆ: «مىنەزگە باي كىسى ەدى. ونىڭ بوي-باسىنىڭ مادەنيەتى, سابىرلى, ساليقالى ادامگەرشىلىگى, بيازى, جۇمساق پاراساتى ءوزى قاتارلى زامانداستارىنا دا, جاسى كىشى ۇرپاققا دا ۇلگى-ونەگە ەدى», دەپ سىر تولعايدى. پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكىشەۆ: «الدىنا كەلگەننىڭ عانا ەمەس, الىستان ايبات شەككەندەردىڭ دە ءتىلىن تاۋىپ, ساباسىنا تۇسىرەتىن مامىلەگەرلىگى, سالماقتى مىنەزىمەن-اق, اساۋلاردىڭ اپتىعىن باساتىن ازاماتتىعى بار ەدى. قازىر وسىنداي قاسيەت جەتپەي جاتىر-اۋ دەپ قالعاندايسىڭ», دەپ ايتىپتى. وسىدان-اق ومىردە عيبراتتى عۇمىر كەشكەن سىرشىل سۋرەتكەردىڭ جانى نۇرلى, ىشكى مادەنيەتى جوعارى پاراساتتى تۇلعا بولعاندىعىن بايقايمىز.
