ەكونوميكا • 11 قازان، 2021

وتىنعا زارۋلىك: باعا – قولجەتىمسىز، كولەم – جەتكىلىكسىز

106 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە جانارماي قۇنىنىڭ وسۋىنە، ديزەل وتىنىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى نارازىلىق شارالارى كوبەيۋدە. پاۆلودار وبلىسىندا دا ديزەل وتىنىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالۋدا. كومىر مەن ءشوپتىڭ قىمباتتاۋىنا دا ديزەل وتىنىنىڭ تاپشىلىعى سەبەپ.

ديزەل وتىنىن تاپپاي قي­نالعان جۇرگىزۋشىلەر سۇزگىلەرى زا­قىمدالىپ، جۇرمەي قالعان اۆتو­كولىكتەردى ۆيدەوعا ءتۇسىرىپ، الەۋ­مەتتىك جەلىلەرگە سالىپ جاتىر. وتىن تاپشىلىعى جۇرگى­زۋ­­شىلەر مەن تاسىمالداۋشىلار اراسىنداعى الەۋمەتتىك شيەلەنىستى دە ۋشىقتىرا تۇس­كەن. وڭىرلەردە ديزەل وتىنى ما­سەلەسى كۇردەلەنىپ تۇرعان تۇستا ەلىمىزدە «KIOGE-2021» حالىق­ارالىق مۇناي جانە گاز كورمە­سى ءوتىپ، وندا ءسوز سويلەگەن مينيس­ترلىك وكىلدەرى قازاقستاندا ديزەل وتىنىن تۇتىنۋ كولەمى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتى دەپ مالىمدەدى.

– رەكوردتىق دەڭگەي تۋرالى ءبىز دە ەستىدىك. قاراپايىم اۋىلدىقتار ءۇشىن وتىن ماسەلەسى قيىن بولىپ تۇر. مىسالى، جالعا العان شابىندىق جەردەن ءشوپ شاۋىپ، جيناپ الۋ ءۇشىن بىزگە جىل سايىن شامامەن 1 تونناداي ديزەل وتىنى كەرەك. ال قازىر ونىڭ باعاسى 300 تەڭگەگە دەيىن بارادى. وبلىس ورتالىعىنداعى سۇيىق وتىن قۇيۋ بەكەتتەرى تالونمەن عانا وتكىزىپ جاتىر، – دەيدى كوكتوبەلىك تۇرعىن سەرىك نۇرمانوۆ.

ال ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ماعاۋوۆ تاپشىلىقتىڭ تۋىنداۋىنا ترانزيتتىك جۇك كولىكتەرىنىڭ ديزەل وتىنىن ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى بەكەتتەردەن الۋى جانە «پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى» اق-نىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتۋى سەبەپ بولعانىن ايتادى. بۇعان دەيىن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق ەلدەگى ديزەل تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋىنا بايلانىستى «پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى» جشس-نىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن كۇز ايلارىنا شەگەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەگەن.

اتالعان زاۋىتتىڭ باس ديرەك­تورى­نىڭ ورىنباسارى ساياتاي الىپباەۆ­تىڭ مالىمەتىنشە، قازىر قوندىرعىلار تەك­سەرىلىپ، سىناقتار وتكىزىلۋدە. مۇ­ناي­دى قايتا وڭدەۋدىڭ نەگىزگى قۇرىل­عى­لارىن جوندەۋ جۇمىستارىن جاڭبىرسىز اۋا رايىندا جۇرگىزۋ كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا زاۋىتتا جانار-جاعارماي جەتكىلىكتى. قوردا 50 مىڭ توننادان استام بەنزين، 5 مىڭ توننادان استام اۋە وتىنى مەن 34 مىڭ توننادان استام ديزەل بار. زاۋىت كۇنىنە 4 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن شىعارادى. مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءارتۇرلى ماركالى اۆتوكولىك بەن­زينى، ديزەلدىك وتىن، رەاكتيۆتى وتىن، تەحنيكالىق كۇكىرت، بي­تۋمنىڭ بىرنەشە ءتۇرى، مۇناي كوكسى، تەحنيكالىق كومىرتەك ون­دىرۋگە ارنالعان شيكىزات قورى بار. «قازان ايىندا زاۋىت 121 مىڭ توننا مۇناي، 31 مىڭ توننا ديزەل جانارمايىن ون­دىرەدى. زاۋىتتا تاۋلىگىنە جالپى العان­دا، 15 200 توننا مۇناي وڭدەلەدى»، دەيدى س.الىپباەۆ.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋس­ت­­ريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باس­قار­ماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ساعى­نىش نۇر­قىم­باەۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل زاۋىتتاعى جوندەۋ جۇمىس­تارى­نىڭ مەرزىمى ەكى ايعا شەگەرىل­گەن: شىلدە ايىنان – قىركۇيەك­كە، كەيىن قىركۇيەكتەن قازان ايىنا اۋىستىرىلعان. جوندەۋ جۇمىستارىن شەگەرۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى – ىشكى نارىقتاعى جانار-جاعار­ماي تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋ جانە ەگىن ورۋ ناۋ­قانى كەزىندەگى سۇرانىستى وتەۋ. وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن جيناۋ ماقساتىندا ديقاندارعا 21 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جەڭىلدىكپەن بەرىلگەن. فەرمەرلەر ءۇشىن ونىڭ باعاسى ليترىنە 164 تەڭگەنى قۇراسا، مال ازىعىن جيناۋعا ارزانداۋ باعامەن 4 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىنىپتى.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىم­دەۋىن­شە، ەلىمىزدەگى ديزەل وتى­نى­نىڭ باعاسى رەسەيدەگى بەكەتتەر بەلگىلەگەن باعادان – 100 تەڭگەگە، وزبەكستاننان – 70-80 تەڭگەگە، قىرعىزستاننان 61 تەڭگەگە ارزان ەكەن. سوندىقتان كورشىلەس ەلدەر­گە باعىت العان كولىكتەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنان جانارماي قۇيىپ الادى. سول سەبەپتى دە وتىنعا دەگەن سۇرانىس 480 مىڭ تون­ناعا ارتتى. ەكىنشىدەن، اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ كاسىپ­ور­نى­نىڭ اعىمداعى جوندەۋگە باي­­­لا­نىستى جۇمىسىن توقتاتۋى دا باعاعا اسەر ەتكەن. «ەندى نا­رىق­تاعى تاپ­شى­لىقتى ازايتۋ ءۇشىن رەسەيدەن 100 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن اكەلۋ ماسە­لەسى شەشىلۋدە»، دەيدى ۆيتسە-مينيستر مالىمدەمەسىندە.

بىراق بۇل اقتالۋدىڭ اۋىل­دىقتار ءۇشىن دە، قاراپايىم جۇرگىزۋشىلەر ءۇشىن دە ەش پايداسى جوق، مينيسترلىك ديزەل وتىنى جەتىسپەۋشىلىگىن الدىن الا ويلاستىرىپ، ۇسىنىس جوبا­لارىن جاساۋى كەرەك ەدى. ەلىمىز ارقىلى وتەتىن شەتەلدىك كولىكتەرگە توسقاۋىل قويۋ­دىڭ باسقا جولدارىن ىزدەگەندە ما­سە­لە وسىلاي ۋشىقپاس ەدى. ەلى­مىزدەگى مۇ­ناي وڭدەيتىن ەكى زاۋىت­تىڭ وندىرىستىك جاع­دايى ونسىز دا بەلگىلى. ارينە، ديزەل وتىنى جانە باسقا دا جانار-جاعار­ماي تۇرلەرىنىڭ باعاسى ءبىر-اق كۇندە رەت­تەلمەيتىنى بەلگىلى. باعانى سۇرانىسقا ساي نارىق رەتتەيدى. مينيسترلىك تە باعا­نى بەلگىلەي المايدى.

– بۇلاي دەۋگە دە بولمايدى. ويت­كەنى قالىپتاسقان قازىر­گى نارىقتىق تەڭ­گەرىم­سىزدىكتى رەت­تەپ، جانار-جاعارماي جەتكىزۋدەگى ناقتى ءبىر ءىس قاجەت. مۇنىڭ زيانىن اۋىلدىقتار دا، كاسىپكەرلەر دە كورۋدە. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تابا الماعان تاسىمالداۋشىلار اراسىندا الەۋمەتتىك شيەلەنىس كوبەيىپ بارادى. ءبىر-ەكى كۇننىڭ ىشىندە مۇناي باررەلى 78 دوللاردان 82 دوللارعا دەيىن ءوستى. مۇناي باعاسىنىڭ وزگەرۋى سۇيىق وتىننىڭ باعاسىنا دا اسەر ەتەدى، – دەيدى ەكونوميست-عالىم بەكەن توقتاسىن.

سونىمەن بىرگە ديزەلدى وتىن­­نىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن جولاۋ­شى­لار تا­سىمالىمەن اينا­­لىساتىن كاسىپ­ورىن­دارعا اۆتو­بۋس سانىن ازايتۋعا تۋ­را كەل­گەن. ەكىباستۇز بەن پاۆلودار قا­لا­­لارىنىڭ اراسىندا كۇنىنە 12 رەت جۇرەتىن اۆتوبۋستىڭ ءبىر رەتتىك جولىنا 90 ليتر جانارماي كەرەك. قازىر شاعىن اۆتوبۋس­تار عانا جولعا شىعىپ، باسقا باعىتتاردىڭ سانى قىسقار­عان. ەكىباستۇز قالاسىندا قوعام­دىق كولىك­تەر توقتاپ قالۋى دا مۇمكىن.

ارينە، ەلىمىزدە سۇيىق وتىن قورى مول، باعاسىنىڭ تۇراق­تى بولۋى وتە ماڭىزدى. ۇكى­مەت مۇناي ونىمدەرىنىڭ كەي­بىر ءتۇرىن ەكسپورتقا شىعارۋعا شەك­­تەۋ جاساماق. بۇل – ىشكى نارىقت­ى بەن­زين، ديزەل وتىنى­مەن، قا­جەتتى سۇ­يىق وتىنمەن قام­تا­ماسىز ەتىپ، ونىڭ تاپ­شىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان قاجەتتى شارا ەكەنى ءسوزسىز. ەندى ەلىمىز اۋماعىنان اۆتو­كولىك­پەن بەنزين، ديزەلدىك وتىن تۇر­لەرىن ەكسپورتقا شى­عارۋعا التى ايعا شەكتەۋ قويى­لىپ، تەك كولەمى 20 ليتردەن اس­پايتىن جەكە ىدىستارعا قۇ­يىپ الۋعا رۇقسات ەتىلمەك. بۇل ىش­كى نارىقتاعى باعانى رەت­تەۋدىڭ ءبىر قادامى جانە مۇ­ناي­عا تاۋەلدى كاسىپ­ورىن­دار شى­عا­راتىن ونىمدەردىڭ قۇنىن تۇراق­تى ۇستاۋعا ىقپال ەتەدى.

– ەڭ الدىمەن بۇل باستاما ءوز تۇتى­نۋ­شىلارىمىز ءۇشىن قاجەت. ىشكى نا­رىق­تاعى سۇرانىس تولىق قامتىلسا، ار­تىل­عان مۇناي ونىم­دەرىن سىرتقى نارىق­قا شى­عا­رۋعا شەكتەۋ دە بولماي­دى. قازىر­گى باستى ماسەلە – بەنزين جانە ديزەل وندىرەتىن وتاندىق مۇناي وڭدىرۋشىلەرمەن قوسا، جەكەمەنشىك كاسىپ­كەرلەرگە دە قولداۋ كورسەتۋ. ديزەل وتى­نىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، قىم­بات­تاۋى، باسقا دا فاكتورلار نا­رىق­تىڭ كولەڭكەلى ىقپالى، زاڭسىز مو­نو­پوليالاردىڭ دا اسەرى بولۋى مۇمكىن، – دەيدى ب.توقتاسىن.

ال پاۆلودارلىق مۇناي-وڭدەۋ زاۋى­تىنداعى ۋاقىتشا جوندەۋ جۇ­مىس­تارى – قاجەتتى جوسپارلى شارا. بۇل زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق قۇرالدارىنىڭ 2021-2022 جىلدارى كىدىرىسسىز جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى – 5،1 ملن توننا. ونىڭ ونىمدەرى ىشكى نارىققا جەتكىزىلەدى، سونىمەن قاتار رەسەيگە، وزبەك­ستانعا، قىتايعا، اقش-قا، ني­دەر­لاندقا، يتالياعا جانە ۋك­رايناعا ەكسپورتتالادى. زاۋىت ماماندارىنىڭ مالىمەتىنشە، ءوندىرىس جۇمىسى توقتاتىلعان كەزدە عانا گاز قاۋىپتى ءپىسىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، جوعارى تەمپەراتۋرا مەن قىسىم­داعى اگرەسسيۆتىك ورتادا تەحنو­لوگيا­لىق جابدىقتاردى اۋىستىرۋعا بولادى. بىراق جانار-جاعارماي مەن ديزەل وتىنى قورىن تيەپ-جونەلتۋ زاۋىت جۇمىسىنىڭ توقتاعانىنا قاراماي جالعاسا بەرەدى. زاۋىت جۇمىسى توقتاپ تۇر­عان كەزدە اتىراۋ جانە شىم­كەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جۇ­مىس­تارى كۇشەيتىلەدى.

جالپى، مۇناي ءونىمىنىڭ ماۋسىمدىق تاپشىلىعى جىل سايىن قايتالاناتىنى بەلگىلى. كوكتەمگى ەگىن ەگۋ، استىق جيناۋ ناۋقاندارى كەزىندە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى جوندەۋ جۇرگىزۋگە توقتايتىنى تاعى بار.

اتىراۋ، شىمكەنت، پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى جەتكىلىكسىز، سون­دىقتان ءتورتىنشى زاۋىت سالۋ كەرەك دەگەن جوبا دا الىس­­تاپ كەتكەندەي. كەرىسىنشە، قولدانىس­تاعى زاۋىتتارعا جاڭعىرتۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ عانا جوسپارلانۋدا.

جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەتتەن وتىن نارىعىنداعى تەڭ­گەرىم­سىزدىكتەردى جويۋعا، باعانىڭ وسۋى­نە جول بەرمەۋگە قاتىستى شارالار قابىلداۋدى سۇراپ، سونىڭ اياسىندا «مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇر­لەرىن ءوندىرۋدى جانە ولاردىڭ اينالىمىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ» تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.

ال وتاندىق ارزان وتىننىڭ قىزى­عىن كورشى ەلدەر كورىپ جاتىر. ەندى ۇكىمەت رەسەيدەن قىمبات وتىن ساتىپ الماق. «ارزانعا ساتىپ، قىمباتقا ال» دەگەن – وسى. ەلىمىزدىڭ تابيعي رەسۋرستارى مۇناي ونىمدەرىن قولجەتىمدى باعادا جەتكىزۋگە، وتاندىق بيزنەستى قولداۋعا، شى­عىنداردى ازايتۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىنىنە ەشكىم داۋ تۋدىرماس. بۇل ىشكى نارىققا تومەن­دەتىلگەن باعامەن مۇناي جەتكىزەتىن وتاندىق وندىرۋ­شىلەرگە دە قاتىستى ەكەنى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار