قاريا راس ايتادى. بۇنداي «قۇبىلا» ارمان-اڭسار شەتتەگى ءار قازاقتىڭ باسىندا بار. رەداكتسيانى ىزدەپ كەلگەن اقساقال اڭگىمە تيەگىن اتاجۇرتقا دەگەن ارمان-اڭساردان باستاعانى تەگىن ەمەس. بالا كەزىمىزدە شىڭجاڭ-التاي ولكەسىنە اتى شىققان ايگىلى جىراۋ ءشاۋ ايتتى دەيتىن: ء«اريايداي اربانىڭ دوڭگەلەگى, ەلىمنىڭ كەيىن قالدى ءبىر بولەگى, ەلىمە كەيىن قالعان بارار ەدىم, ورىستىڭ قورقىتادى زەڭبىرەگى» دەپ ايتىلاتىن ءبىر شۋماق جىردى كوپ ەستيتىن ەدىك. قازىر ويلاپ وتىرسام, وسى ءتورت جول ولەڭ – شەتتە جۇرگەن بار قازاقتىڭ ارمان-اڭسارى ەكەن.
– مەنى اتاجۇرتقا ىنتىق ەتكەن بالا كۇنگى اڭسار-ارمانىم, – دەيدى قانداس قاريا. – 1963 جىلى ۇلانباتىر قالاسىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىن اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, 1970 جىلى ۋكراينانىڭ بەلدى ءبىلىم ورداسى ا.تسيۋرۋپا اتىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم جەتىلدىردىم. سودان ۇزبەي 30 جىل باي-ولكە ايماعىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق مەكەمەلەرىندە اگرونوم بولىپ قىزمەت اتقاردىم. وسى ارالىقتا باينور كوكونىس سۇرىپتاۋ مەكەمەسىندە ارىپتەستەرىممەن بىرگە جەرگىلىكتى ولكەنىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەلگەن المانىڭ جاڭا سورتىن ءوندىرۋ ىسىنە ات سالىستىم. ءسويتىپ, جۇرگەندە 1991 جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. كەشىكپەي اتامەكەنگە كوش باستالدى. سارى دالا – سارىارقانى بەتكە العان ۇلى كوشتەن قالماي كىندىگىمنەن تاراعان 9 بالامدى جەتەكتەپ, ارمان بولعان, اڭسارىم اۋعان اتاجۇرتقا جەتتىم.
اقساقال ايتىپ وتىرعان ۇلى كوشتىڭ ورتاسىندا ءبىز دە بولعان ەدىك. قازىر ويلاپ وتىرسام, قيلى زامان, قيىن كەزەڭگە قاراماي ۇدەرە تارتقان موڭعوليالىق قازاقتاردىڭ ءىسى ەرلىك ەكەن. باسقاسىن ايتپاعاندا, كەڭ كەڭسەلى قىزمەتى مەن لاۋازىمدى كاسىبىن تارك ەتىپ, نەسىبەسىن ايىرىپ وتىرعان جۇمىسىن تاستاپ, اتاجۇرتقا كەلىپ, قارا قۇرىق ۇستاپ وتار قويدىڭ سوڭىنان سالپاقتاۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا ەمەس. بۇل تەك اتامەكەنگە دەگەن شىنايى ىقىلاستىڭ, جوعارىدا ايتقان اتادان كەلە جاتقان ارمان-اڭساردىڭ ناقتى دالەلى.
– اتامەكەنگە العاش تابانىم 1993 جىلدىڭ جازىندا بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسى اقتوعاي اۋدانى توقىراۋىن بويىنا ءتيدى, – دەيدى اقساقال. – وسى جەردە تابان اۋدارماي جەتى جىل قوي باقتىم. شىنىمدى ايتسام, ەشقاشان قىزمەت سۇراپ قىڭقىلدامادىم. ايتپەگەندە, ۋكراينادا وقىدى دەگەن تاباقتاي ديپلومىم بار, ونىڭ ءبىر كادەگە جارارى حاق ەدى. اتام قازاق «قوي جايعاننىڭ قوڭى كەتپەيدى» دەدى ەمەس پە. ەڭ باستىسى, اڭسار بولعان, ارمان بولعان اتاجۇرتقا جەتتىم. ۇرپاعىمدى ۇلى دالاعا تابىستىردىم. بۇل – مەنىڭ ازاماتتىق پارىزىم.
اقساقال سەكسەننىڭ بەسىنە شىققان جاسىنا قاراماي, توبىلعى تاياعىن تىقىلداتىپ, ەلدىڭ ءۇنى «ەگەمەندى» ىزدەپ كەلگەن. جارىقتىق كورگە كەتپەي تۇرىپ, جۇرتىما اڭسار ءسوزىمدى ايتسام دەيدى. ءبىر قىزىعى, بۇل اعامىز جان-جاققا جاڭقاشا شاشىلىپ كەتكەن اعايىن-تۋىسىن قۋالاپ بىرنەشە دۇركىن كوشىپتى.
– قوس عاسىر توعىسقان 2000 جىلى تۋىس-تۋعاندارىمدى جاعالاپ, قوستاناي وبلىسىنىڭ قوستاناي اۋدانى وزەرنىي دەگەن اۋىلىنا كوشىپ باردىم. مۇندا ءتورت جىل اۋىل يمامى قىزمەتىن اتقاردىم, – دەيدى قاريا.
قاراڭىز, وتكەن شاعى اگرونوم, كەشەگىسى قاراتاياق قويشى, بۇگىنگىسى يمام. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ اۋىر جىلدارى شەتتەن كوشىپ كەلگەن ءاربىر قازاقتىڭ باسىنان وتكەن تاعدىر. باسقاسىن ايتپاعاندا, ءوز باسىم ەشقاشان جۋرناليست بولام دەپ ويلاعان ەمەسپىن. بىراق اۋمالى-توكپەلى تاعدىر مەنى كەشەگى اسكەري مامان ارتيللەريست-وفيتسەردەن قالام قۋاتىن مالدانعان ءتىلشى ەتىپ شىعاردى. سوندىقتان دا ءوز باسىم قويشىدان يمام بولعان قاريانىڭ تاعدىرىن تولىق تۇسىنەمىن.
– قازىر ەلورداعا جاقىن اۋىلدا كەنجە ۇلىمنىڭ قولىندا تۇرىپ جاتىرمىن, – دەيدى اقساقال. – ەجەلدەن بەرى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىن ۇزبەي وقىپ كەلەمىن. بۇل باسىلىمدى شەتەلدە ءجۇرىپ 30 جىل, مۇندا كەلىپ تاعى 30 جىل, بارلىعى 60 جىل وقىدىم. كەلىنىم مەكتەپتە مۇعالىم, سول بالا جازدىرىپ بەرەدى. اتامىز قازاقتىڭ «نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ» دەگەنىندەي, نەنى وقىساڭ سونىڭ جانكۇيەرى بولاسىڭ. مەنىڭ الاڭدايتىنىم, قازىرگى جاس بۋىن گازەت وقىمايدى. قارايتىنى – الەم-جالەم, الدى بار, ارتى جوق, شولاق دۇنيەلەر.
«تەرىن ساتپاي, تەلمىرىپ, كوزىن ساتقان, شوشيمىن كەيىنگى جاس بالالاردان» دەپ اباي دانا ايتقانداي, جەتى مۇشەلدىڭ ءجۇزىن كورگەن قاريا رەتىندە مەنى الاڭداتاتىن دۇنيە وسى.
راسىندا, قازىرگى بەيپىل اقپارات, بەيداۋا حابار حالىقتى اق پەن قارانى اجىراتۋ قابىلەتىنەن ايىرۋدا. كوپتى كورگەن كونەكوز قاريا ءدال ايتىپ وتىر. ءسوز سوڭىندا, اقساقالعا ءازىل-شىنى ارالاس «شەتتەن كەلىپ, ەلىڭىزگە نە بەردىڭىز؟» دەگەن سۇراق قويدىق:
– سەنسەڭىز, – دەيدى قاريا, – بۇل ەلگە الام دەپ كەلمەدىم, بەرەم دەپ كەلدىم.
– سوندا نە بەردىڭىز؟
– ازاتتىقتىڭ ارقاسىندا اتامەكەندە تامىر جايدىم. قازاققا قازاق قوستىم. ەلگە جەتەكتەپ اكەلگەن توعىز بالامنان قازىر 40 نەمەرە, 13 شوبەرە ءسۇيىپ وتىرمىن. بۇل از با, كوپ پە, شىراعىم؟!
– كەرەمەت! قاراشاڭىراققا ءبىر تايپا ەل قوسقان ەكەنسىز, سىزگە جانە ۇرپاعىڭىزعا اللانىڭ نۇرى جاۋسىن!
