بۇگىندە ەلىمىزدە 29 ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق بار. وعان 13 ۇلتتىق پارك, 6 رەزەرۆات, 10 مەملەكەتتىك تابيعي قورىق كىرەدى.
ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارعا ەتالوندى جانە بىرەگەي تابيعي كەشەندەر مەن وبەكتىلەردى, سونداي-اق تاريح, مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن جانە باسقا دا مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن ساقتاۋ, رەكرەاتسيالىق پايدالانۋ جاعدايىندا تابيعي كەشەندەردى ساقتاۋدىڭ عىلىمي ادىستەرىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ, بۇزىلعان تابيعي جانە تاريحي-مادەني كەشەندەر مەن وبەكتىلەردى قالپىنا كەلتىرۋ, حالىققا ەكولوگيالىق مونيتورينگتى ەنگىزۋ سەكىلدى نەگىزگى مىندەتتەر جۇكتەلگەن.
ەلىمىزدە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار سالاسىندا 3 756 ادام قىزمەت اتقارسا, ولاردىڭ اراسىندا 601 نازىكجاندى ارىپتەسىمىز بار. ولاردىڭ بۇل سالاعا قوسىپ جاتقان ۇلەسى زور. مىسالى, قاراپايىم ەڭبەك ادامى – ورمانشى رايحان مۇحامەتجانوۆانىڭ ەڭبەگى كوپكە ۇلگى. ول 2007 جىلدان بەرى ىلە الاتاۋ مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ۇلكەن الماتى ورمانشىلىعىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
ورمانشى بولۋ دا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. بۇل جۇمىسقا شىدامايتىن ەر-ازاماتتار كەزدەسەدى. ال رايحان ورازحانقىزى بولسا بۇل ماماندىقتىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ كەلەدى. ءوز كاسىبي ءبىلىمىن مەكەمەنىڭ تابيعات قورعاۋ اياسىنداعى جۇمىستاردا الدىڭعى قاتاردا بولۋىنا جانە ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جولىندا پايدالانىپ كەلەدى.
تابيعاتتى قورعاۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ كەلە جاتقان جاننىڭ ءبىرى – «بارساكەلمەس مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى زاۋرەش الىمبەتوۆا. قىزمەتىن مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ «الاتاۋ» وسىمدىك شارۋاشىلىعى تسەحىندا قاراپايىم مامان بولىپ باستاعان ول وسى كۇنگە دەيىن ءبىرشاما جولدى ءجۇرىپ ءوتتى. زاۋرەش جانسۇلتانقىزى بارساكەلمەس قورىعىندا 2000 جىلداردان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل جەردە عىلىمي قىزمەتكەر, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمدارىن اتقارادى. كوپتەگەن ەكولوگيالىق جوباعا قاتىسىپ, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىربيەسىن بولىسۋدەن تارتىنعان ەمەس. ماسەلەن, «ارال تەڭىزى وڭىرىندەگى شولەيتتەنۋگە جانە سورتاڭدى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە قارسى كۇرەس», جاپونيادا وتكەن «كاۋكەي كەنتىندەگى جاسىل قورعانىس بەلدەۋى», «قاراتەرەڭ كەنتىندەگى جاسىل قورعانىس بەلدەۋى» ەكولوگيالىق جوبالارىنا قاتىسا وتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا ويلارىن ورتاعا سالدى. ناتيجەسىندە, وسى كەنتتەردە جاسىل قورعانىس بەلدەۋى قۇرىلدى. بۇل كەنتتىڭ ەكولوگياسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. سونداي-اق قازاقستانداعى ەقىۇ جانە حاقق ورتالىعىنىڭ «ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندە سۋ رەسۋرستارىن ينتەگراتسيالىق باسقارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ: ۇلتتىق دەڭگەيدەگى پراكتيكالىق قادامدار», «سىرداريا وزەنى مەن كىشى ارال تەڭىزىنىڭ سۋلى-باتپاقتى القاپتارىنا ەكومونيتورينگ» جوبالارىنا قاتىسىپ, عىلىمي تۇجىرىمدامالارىمەن ءبولىستى.
«كولساي كولدەرى» مۇتپ رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىندە ءوز ماماندىعىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان جانداردىڭ ءبىرى – باعدات ۋاليەۆا.
باعدات باعاشارقىزى ماماندىعى بويىنشا بيولوگ, ءوز ەڭبەك جولىن الماتى وبلىسىنىڭ كەگەن اۋدانىنداعى قارابۇلاق ورتا مەكتەبىندە ۇستاز بولىپ باستاعان. ۇلتتىق پاركتە 2013 جىلدان بەرى عىلىم جانە مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءوز قىزمەتىن اتقارۋ كەزىندە باعدات باعاشارقىزى بىرنەشە بۋىن شاكىرت تاربيەلەي بىلگەن, كوپتەگەن عىلىمي جوباعا قاتىسىپ, ۇلتتىق پاركتىڭ فلوراسى مەن فاۋناسىن زەرتتەۋگە ەڭبەك ءسىڭىرىپ, بەس ءتۇرلى عىلىمي ەڭبەكتىڭ شىعۋىنا ۇلەس قوستى. سونىمەن قاتار ارىپتەستەرى اراسىندا قۇرمەتكە يە, قوعامدا ۇلگىلى وتباسىنىڭ ۇيتقىسى بولىپ وتىرعان جان.
ءوز ماماندىعىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعانداردىڭ ءبىرى – گۇلميرا نىسانباەۆا. ول ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن 2006 جىلى شارىن ۇلتتىق پاركىندە رەفەرەنت حاتشىسى قىزمەتىنەن باستادى. شارىن ۇلتتىق پاركىندە 2009 جىلدان بەرى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل جەردە تۋريزم جانە ەكولوگيالىق اعارتۋ ءبولىمىنىڭ مامانى, تۋريزم جانە ەكولوگيالىق اعارتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتتەرىن اتقارعان ول بۇگىندە «شارىن مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى» ديرەكتورىنىڭ عىلىم جانە تۋريزم جونىندەگى ورىنباسارى. گۇلميرا نۇرالىقىزى – جۇمىسپەن قاتار وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان ارداقتى جان.
سونداي-اق ەل ەكولوگياسىنا بەيجاي قاراماي, وزەكتى ماسەلەلەرگە ءۇن قوسىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدەگى نازىك جاندى ەكوبەلسەندىلەرىنىڭ, ەكولوگتەردىڭ ەڭبەگى دە وراسان ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ءاليا شالابەكوۆا,
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى
