ىشكى نارىقتا ەت, ءسۇت ونىمدەرى باعاسىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋى ۇكىمەتتى الاڭداتىپ, وسى سالانى قولداۋ قولعا الىندى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىن ۇكىمەت بىرنەشە جىلدان بەرى نىسانالى تۇردە ۇستانىپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنەن تۇسىرمەۋدى تالاپ ەتتى. نىسانالى باعىت ارقىلى بەرىلگەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە مەن سۋبسيديا كەشىكپەي-اق ناتيجەسىن بەرە باستادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قازىر 600 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلەدى. سوڭعى بەس جىلدا وڭدەلگەن ءسۇت كولەمى 34 پايىزدان 53 پايىزعا دەيىن ارتتى. بۇل ارينە, ايتارلىق تابىس.
جۋىردا وسى تابىستىڭ سىر-سيپاتىن جەتكىزۋ ءۇشىن پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءوزىنىڭ كوشپەلى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىردى. وعان وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆ, «دايىندىق» جشس ديرەكتورى ءبىرجان شايمەردەنوۆ, «سكا-اگرو-2050» جشس قۇرىلتايشىسى اناتولي رافالسكي قاتىسىپ, جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
م.تاسماعانبەتوۆ وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسى» بويىنشا 185 ملرد تەڭگەنىڭ 103 ينۆەستيتسيالىق جوباسىنىڭ 36-ى بيىل ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. الداعى بەس جىلدا بارلىعى 30 مىڭ باستى قامتيتىن تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن 50-گە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ەت ءوندىرۋ باعىتى بويىنشا 12 مال بورداقىلاۋ الاڭى جانە 12 اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ ورتالىعى, 7 قوي فەرماسى, سونىمەن قاتار جىلىنا 6 مىڭ توننا ەت بەرەتىن 2 برويلەرلىك قۇس فابريكاسىن سالۋ جوسپارلانعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى الەۋەتىنە قول جەتكىزىپ, تاماشا مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى. وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان 7 ملن 313 مىڭ گەكتار جەر كولەمى بار. سونىڭ 5 ملن گەكتارى ەگىس بولسا, قالعان 2 ملن گەكتارى – جايىلىم. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس ەلىمىزدىڭ استىعىنىڭ تورتتەن ءبىرىن, ءداندى داقىلدارىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن, جۇمىرتقانىڭ 11 پايىزىن, ءسۇتىنىڭ 10 پايىزىن, ەتىنىڭ 5 پايىزىن بەرىپ وتىر. قازىر وبلىستا 100-دەن ارتىق شارۋاشىلىق ءسۇت وندىرۋمەن اينالىسادى. سونىڭ ىشىندە 21 تسيفرلى تاۋارلى ءسۇت فەرماسى بار. سوڭعى ءۇش جىلدا ونىڭ 12-ءسى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسى بەكىتكەن وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ەكىنشى كەشەندى جوسپارى اتالعان تابىسقا جەتۋگە ۇشان-تەڭىز شاراپاتىن تيگىزىپ وتىر. ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن سۋبسيديالار مەن سالىقتىق پرەفەرەنتسيالار شارۋالاردىڭ دامي تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرۋدە. مىسالى, 2018 جىلدان بەرى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى 8 شارۋاشىلىقتى 7 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىردى. وبلىستىڭ ىشكى قارجىسى ەسەبىنەن 4,5 ملرد تەڭگەگە 14 جوبانىڭ شىعىنى كوتەرىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن كەشەندى جوسپاردىڭ اياسىندا 5,1 ملرد تەڭگەنىڭ 7 جوباسى قارجىلاندىرىلعان. وسى قولداۋ ارقىلى وبلىس جىلىنا 1 ملن توننا ءسۇت وندىرۋگە قول جەتكىزۋدى مەجەلەپ وتىر. بۇل ءۇشىن جوعارى ءونىمدى, اسىل تۇقىمدى مال مەن جوعارى ءونىمدى ساۋىن تەحنولوگيالارىن جەتكىزۋ ىندەتكە قاراماي تۇراقتى ارناعا ءتۇسىپ, جالعاسىپ جاتىر. بيىل وبلىس شارۋاشىلىقتارى 10 مىڭنان استام ءسۇتتى جانە ەتتى قارا مال جەتكىزۋدى جوسپارلاعان. بۇگىنگە دەيىن سونىڭ 3 مىڭنان استامى جەتكىزىلدى.
يۆان زەنچەنكونىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىندا ءبىر تاۋلىكتە 14 توننا ءسۇت ساۋىلادى. مۇنداي فەرمالاردىڭ سانى قازىر 16-عا جەتتى. جىل سوڭىنا دەيىن 5,2 مىڭ سيىر ساۋاتىن 10 فەرماعا جەتكىزىلمەك. تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن سالۋ مەن ونىڭ وزىندىك پروبلەمالارى جونىندە ا.رافالسكي مەن ب.شايمەردەنوۆ تە ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. «مال شارۋاشىلىعى وتە كۇردەلى بولعانىمەن ونى شەبەر ۇيىمداستىرا بىلسە, ەش قيىندىعى جوق. تابىسقا دا, رەنتابەلدىلىككە دە جەتۋدىڭ نەگىزى – جۇمىستى دۇرىس ۇيىمداستىرا ءبىلۋ. سونىمەن بىرگە ەگىس شارۋاشىلىعىنداعى جۇمىسكەرلەر كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى وراقتان كەيىن جۇمىسسىز قالعاندا ولارعا مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇزىلمەيتىن شارۋالارىن تاپسىرىپ, ەڭبەكاقىلارىنىڭ ۇزىلمەۋىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەدى ا.رافالسكي.
ول مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدىڭ سىرلارىن كانادا مەن ەۋروپا ەلدەرىنە بارعان ساپارىندا ۇيرەنگەنىن ايتتى. «بۇرىن ءبىز جوعارىدان تۇسىرىلگەن ادىسپەن عانا جۇمىس ىستەۋگە ماشىقتانىپ, ەشتەڭە ويلاماساق, ەندى ءوزىمىز وزىق ادىستەردى دامىعان ەلدەردەن ۇيرەندىك. ارينە, ءبارىن بىردەي بويعا سىڭىرە المادىق, بىراق جىلدار وتكەن سايىن شەبەرلىگىمىزدى ۇشتاپ كەلەمىز», دەدى مامان.
ءبىرجان شايمەردەنوۆتىڭ «دايىندىق» جشس-ءى – وبلىستاعى وزىق فەرما. وندا قازىر 1 مىڭنان اسا سيىر ساۋىلادى. ءبىرجان ءابدىلمان ۇلى «سيىردىڭ سۇتتىلىگى – تىلىندە» دەگەن حالىق ناقىلىن ەسكە الىپ, ءونىمدى كوپ الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جەم-ازىقتىڭ قۋاتتى, ءسىڭىمدى, تابەتتى بولۋىنا نازار اۋدارۋى كەرەگىن ايتتى. «سوندىقتان ەكى جىلدىق جەم-ازىق قورىن دايىندادىق. سونىمەن بىرگە ءتولدى امان ساقتاۋ ءۇشىن الدىمەن ون كۇن ۋىز ءسۇتىن ەمىزەمىز. ودان كەيىن ەكى اي بويى ايرىلماعان اق ءسۇت ىشەدى. سوندا ءتول تەز جەتىلىپ, جەدەل وسەدى. ودان ءارى بەس ايعا دەيىن قۇرعاق ءسۇت بەرىلەدى. وسىدان سوڭ ەتكە باعىتتالاتىن ەركەك بۇزاۋلاردىڭ تاۋلىكتىك سالماق قوسۋى كەم دەگەندە ءبىر كيلودان بولادى», دەدى ول مال باسىن ساقتاۋ ماسەلەسى تۋرالى تاجىريبەسىمەن بولىسكەندە. «دايىندىق» جشس-دە تاۋلىگىنە 600-دەي سيىر ساۋىلىپ, 10 مىڭ تونناداي ءسۇت تاپسىرىلادى. «بۇل – كۇن سايىن فەرمامىز سۇتتەن عانا 2 ملن تەڭگەدەي اقشا تابادى دەگەن ءسوز. ءبىر اپتادا 12-13 ملن تەڭگەدەي تۇسەدى. بۇل شارۋاشىلىقتىڭ باسقا سالالارىن دامىتۋعا ۇلكەن پايدا كەلتىرەدى. سوندىقتان ءسۇت ءوندىرۋدى ۇلعايتا تۇسەمىز», دەدى ول. فەرمانىڭ ساۋىنشىلارى ايىنا 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, مالشىلارى 250-280 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ەڭبەكاقى الادى. سوندىقتان دا اتالعان كاسىپورىن ورنالاسقان دايىندىق اۋىلىندا بوس جۇمىس ورىندارى جوق كورىنەدى.
