سالتاناتتى شاراعا الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرجان باباقۇماروۆ قاتىسىپ, اقىن شىعارماشىلىعى حاقىندا ءسوز سويلەدى. ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنە قوسقان ۇلەسى جايىندا ايتىپ ءوتىپ, «قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى, اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءشومىشباي ساريەۆتىڭ ەسىمى ەل اراسىندا ەرەكشە قۇرمەتپەن اتالادى. «ارايلى كوكتەم», «تاعدىر جىرى», «ساعىنىشىم – تەڭىز», تاعى دا باسقا ەڭبەكتەرى قالىڭ وقىرمانعا كەڭىنەن تارالدى. ەڭبەگى مەملەكەت تاراپىنان دا جوعارى دەڭگەيدە باعالانىپ, «پاراسات» وردەنىمەن, تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىمەن, فرانتس كافكا اتىنداعى حالىقارالىق التىن مەدالمەن ماراپاتتالدى. اقىن تىنىمسىز ەڭبەك پەن ادامگەرشىلىك قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا حالقىنىڭ قالاۋلى تۇلعاسىنا اينالدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ءشومىشباي ساريەۆ «قازاقستان» باسپاسىندا, «جۇلدىز» جۋرنالىندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. ۇزاق ۋاقىت م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا ەڭبەك ەتكەن جىلداردا عالىمدىق قىرىنان تانىلدى. عىلىمي ورتاداعى زەرتتەۋلەرى, ىزدەنىسى حاقىندا وي بولىسكەن وسى ينستيتۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, بەلگىلى جازۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرداۋلەت اقىش اقىن شىعارماشىلىعىن عىلىمي قىرىنان اشا ءتۇستى. «جاس كەزىمدە «جۇلدىز» جۋرنالىندا, كەيىننەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا بىرگە جۇمىس ىستەۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم», دەپ اتاپ وتكەن نۇرداۋلەت اقىش اقىننىڭ پوەزيا الەمى تۋرالى «پوەزيا ءسوزدىڭ پاتشاسى» ەڭبەگىنىڭ قازاق فيلولوگياسىندا وزىندىك ورنى بار ەكەندىگىنە توقتالدى. ءشومىشباي ساريەۆتىڭ «قازىرگى قازاق ليريكاسىنىڭ ىزدەنىستەرى» كانديداتتىق جۇمىسى, «XX عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارداعى پوەزياسى» مونوگرافياسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ونىڭ زەرتتەۋشىلىك قىرىنىڭ تەرەڭدەي تۇسكەنىن اڭعارامىز. ماحاببات, تابيعات, وتانسۇيگىش سەزىمدەرى تۋرالى اندەرگە قالام تارتا ءجۇرىپ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتىعىن قورعاپ, قازاق پوەزياسىن زەرتتەۋگە زور ۇلەس قوستى. ءسوز قۇدىرەتىنە, پوەزيا الەمىنە تەرەڭ بويلاعان قالامگەر رەتىندەگى ونىڭ شىعارمالارى بۇگىندە قالىڭ وقىرمانعا كەڭىنەن تانىلدى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان جاقىپ سالتاناتتى بۇل شارانى اقىن رۋحىنا عانا تاعزىم ەتۋ ەمەس, بۇكىل قازاقتىڭ ادەبيەتىنە, ونەرىنە كورسەتىلىپ وتىرعان قۇرمەت ەكەندىگىنە توقتالدى. ء«شومىشباي ساريەۆتىڭ سانالى ومىرىندەگى ەڭ ءبىرىنشى قىرى – اقىندىعى. ارال وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپ, اۋداندىق «تولقىن» گازەتىندە ەڭبەك جولىن باستاپ, قازالى اۋداندىق گازەتىندە جۇمىس ىستەپ, قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسكەن ءشومىشباي اقىن قازاق پوەزياسىنا وتكەن عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىنىڭ باسىندا «سوعىستان سوڭعى تۋعاندار» دەگەن اتپەن كەلگەن كەرەمەت تولقىننىڭ وكىلى», دەپ ەسكە الدى. «سول تولقىننىڭ ىشىندە جاراسقان ءابدىراش اعامىزبەن بىرگە ءشومىشباي ساريەۆ قازاق ادەبيەتىنىڭ تابالدىرىعىنان ەستە قالارلىق ەرەكشە پوەزياسىمەن اتتاعان بولاتىن. قازاق دالاسى قانشالىقتى باي بولسا, قازاق پوەزياسى دا سونشالىقتى كەڭ پاليترالى. سوندىقتان دا ءاربىر قازاق اقىنى كوككە كوتەرىپ, ماقتاۋعا تۇرارلىق. ءشومىشباي ساريەۆتىڭ العاشقى كىتاپتارىنان پوەزيانىڭ كەرەمەتتەي لەبىن كورگەن ءابدىلدا تاجىباەۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ اقىن شىعارماشىلىعىنا ەرەكشە باعا بەرگەن بولاتىن. بۇگىندە مىڭنان استام ءاننىڭ ءسوزىن جازعان ءشومىشباي ساريەۆ اعا بۋىننان كەيىنگى جولدى جالعاپ, قازاق ءانىن, ءۇنىن, پوەزياسىن الەمگە تانىتا ءبىلدى», – دەپ اتاپ ءوتتى باۋىرجان جاقىپ.
ءشومىشباي ساريەۆتىڭ شىعارماشىلىقتاعى ىنىلەرىنىڭ ءبىرى, كومپوزيتور بەيبىت ورال ۇلى «ونەردە – اعا, ومىردە دوس بولدىق» دەپ ەسكە الدى. تاعدىرىنىڭ ءشومىشباي ساريەۆتەي تۇلعامەن توعىسقانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرە كەلىپ, العاش تانىسقان جىلداردى, ءشومىشباي اعا شاڭىراعىنداعى, ول كىسىنىڭ جارى جۇماگۇل ساريەۆامەن كەزدەسۋلەردى تولعانا ەسكە ءتۇسىردى. شىعارماشىلىق بىرلەستىكتە ومىرگە كەلگەن اندەر تاريحىنا توقتالىپ, ءشومىشباي ساريەۆتىڭ تەرەڭ دە, ماعىنالى پوەزياسىنان وي تولعادى.
اقىننىڭ قالامىنان تۋعان «سول ءبىر كەش», «عاشىقتار جىرى», «سالەم ساعان, تۋعان ەل», «دومبىرا تۋرالى باللادا», «عاشىقتار جىرى», «بوزجورعا», تاعى دا باسقا كوپتەگەن ولەڭدەرى تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنەن تەرەڭ ورىن الدى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆا ورىنداعان «اينالدىم سەنەن, اتامەكەن-اي» ءانى ەلىمىز عانا ەمەس, شارتاراپقا تاراعانى ءمالىم. بۇگىندە بۇل ءاندى تىڭداماعان قازاق كەمدە-كەم. سوناۋ اتامەكەننەن جىراقتا جاتقان قالىڭ قازاقتىڭ جۇرەگىن شىمىرلاتىپ, ەلگە دەگەن ساعىنىشىنا سەپ بولدى. تالاي قازاق وسى ءاننىڭ اسەرىنەن كەيىن ەلگە ورالعانىن ەستىگەن ەدىك. اقىن اندەرىنە, شىعارماشىلىعىنا دەگەن ساعىنىشىمەن بولىسكەن روزا رىمباەۆا ءوزىن باقىتتى ءانشىمىن دەيدى. ويتكەنى ء«شومىشباي ساريەۆتىڭ قالامىنان تۋعان ولەڭ-جىر ەرەكشە سەزىممەن جازىلدى. وعان دالەل رەتىندە حالىق اراسىنا كەڭ تارالعان «ارالدان ۇشقان اققۋلار» ءانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ال «اتامەكەن» ءانىن بىلمەيتىن قازاق جوق. سوندىقتان قازاق حالقى بار كەزدە ءشومىشباي سەريەۆتىڭ ولەڭ-سوزدەرىنە جازىلعان اندەر ۇمىتىلمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءانشى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى مايرا ءىلياسوۆا اقىننىڭ ومىرىندە, شىعارماشىلىق قارىشتاۋىندا جۇماگۇل ساريەۆاداي ادال جارىنىڭ ەڭبەگى زور دەپ اتاپ ءوتتى. قاي كەزدە دە كەيىنگى تولقىنعا اعالىق قامقورلىعىن, كەڭەسىن اياماعان ءشومىشباي ساريەۆتىڭ تۇلعاسى ۇمىتىلمايدى. جۋىردا كورەرمەنگە جول تارتقان «تۇلعالار قايتىپ بارادى» انىنە تۇسىرىلگەن بەينەبايان وسىعان دالەل.
اقىنمەن بىرگە ستۋدەنتتىك شاعى وتكەن جازۋشى-جۋرناليست داۋلەت سەيسەن ۇلى قازاق رۋحانياتىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان تۇلعالار ىشىندە ءشومىشباي ساريەۆتىڭ ورنى بولەك دەي كەلىپ, اقىننىڭ پوەزياسى, عىلىمداعى جولى تۋرالى ەسكە الدى.
بۇگىندە ء«ان الەمىندە قالىقتاعان قىران», «قوس قاناتتى اقىن» دەپ ونەرسۇيەر قاۋىم تەبىرەنە ەسكە الاتىن اقىننىڭ ارتىندا مول مۇراسى قالدى. «بالداۋرەن», ء«سۇيىنشى» جيناقتارىمەن قاتار وننان استام ەڭبەكتەرى, ولەڭ-سوزدەرى جۇرەكتەردەن ورىن العان ءشومىشباي ساريەۆ جايلى ەستەلىكتەر ءالى ايتىلا بەرەدى.
الماتى
