الەم • 27 قىركۇيەك، 2021

يتاليا «تاليباندى» مويىنداۋعا قارسى

31 رەت كورسەتىلدى

يتاليانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لۋيدجي دي مايو اۋعانستانداعى «تاليبان» (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان ۇيىم) ۇكىمەتىن مويىنداۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن مالىمدەمە جاسادى. دەگەنمەن ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، اۋعاندىقتار وتكەن ايدا قارۋلى توپ بيلىك باسىنا وتكەننەن كەيىن توقتاپ قالعان قارجىلىق قولداۋ الۋىن قايتا جالعاستىرۋى كەرەك.

وتكەن اپتادا نيۋ-يوركتە وتكەن G20 سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ كەزدەسۋىنە توراعالىق ەتكەن دي مايو: ء«بىز اۋعانستاننىڭ ىدىراۋىنان قورعاپ، كورشى ەلدەردىڭ تۇراقسىزدانۋىنا الىپ كەلەتىن، باقىلانبايتىن كوشى-قون اعىنىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك»، دەدى جينالعان ارىپتەستەرىنە.

ەۋروپا وداعىنا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ «تاليبانعا» كوز­قاراسى – كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ساۋال. ويتكەنى شيەلەنىسكە تولى ايماقتاردان قاشاتىن حالىقتىڭ كوبى وسى كارى قۇرلىققا بەتتەيدى.

جالپى، كوپتەگەن ۇكىمەت تەر­روريس­تەرمەن كەلىسسوز جۇر­گىزىل­مەيدى دەگەن رەسمي ۇستانىم­دى قولدايتىنى اۋەلدەن بەلگىلى. الايدا بۇل ساياساتقا بەرىك بولۋ كوپ جاعدايدا قولدان كەلە بەر­مەيدى.  الەم ەلدەرى «يرلانديا رەس­­پۋبليكالىق ارمياسى»، «پا­لەس­تينانى ازات ەتۋ ۇيىمى» سياق­تى زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتايتىن نەمەسە تەرروريستىك شابۋىلدار جاساعان ۇيىمدارمەن جانە توپتارمەن كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە بىرنەشە مارتە وتىرعان-دى.

بۇل رەتتە اۋعانستانداعى جاعداي ەرەكشە. ويتكەنى «تالي­بان» راديكالدى يسلامشىلدىق قوز­عالىسى تۇگەل ءبىر حالىقتى تۇت­قىن­عا الىپ وتىر. ال بۇل حالىق­قا كومەكتەسكىسى كەلەتىندەر قالاسا دا، قالاماسا دا «تاليبان­مەن» كەلىسۋگە ءماجبۇر.

گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەر­كەل تاليبانداردىڭ ىنتى­ماق­تاس­تىققا دايىن ەكەندى­گىنە ۇمىت­­تەنەدى. بىرنەشە ايدان بەرى قاتار استاناسى دوحادا بىرقا­تار ەۋروپالىق مەملەكەت وكىل­دەرى «تاليباننىڭ» ساياسي باسشى­لارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ­گە تى­رىسۋدا. العاشقى كەزدە كەلى­سىم تاقىرىبى سونداعى حالىق­تىڭ جاعدايى بولسا، بۇگىندە ەۋروپالىق ساياساتكەرلەر كابۋل­دان ءوز ازاماتتارى مەن بەيبىت تۇر­عىن­داردى ودان ءارى ەۆاكۋاتسيالاۋ مۇم­كىندىگىنە باسىمدىق بەرىپ وتىر.

ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيا اراسىندا ستراتەگيالىق ما­ڭىزعا يە مەملەكەتتەگى وقيعا – شىن مانىندە ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولمايتىن ماسەلە.  وسى رەتتە يتاليا ءمينيسترى شەتەلدىك ۇكىمەتتەردى ميگرانتتاردىڭ جاپپاي كەلۋىنە اكەپ سوقتىراتىن قارجىلىق قۇلدىراۋدىڭ الدىن الۋعا شاقىردى.

«تاليبان» ۇكىمەتىنىڭ مو­يىندالۋى مۇمكىن ەمەس، ويتكەنى مينيسترلەردىڭ اراسىندا 17 تەرروريست بار، ال ايەلدەر مەن قىزداردىڭ قۇقىقتارى مۇلدە ەلەنبەيدى»، دەدى دي مايو Rai 3 مەملەكەتتىك تەلەديدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

 «تاليبانعا» اقشا بەرمەي-اق قارجىلىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جولدارى بار. ءبىز سونداي-اق گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ ءبىر بولىگى ارقاشان ايەلدەر مەن قىز­دار­دى قورعاۋعا باعىتتالۋى كەرەك دەپ شەشتىك»، دەدى وتىرىس ناتي­جەسى تۋرالى اقپارات بەرگەن مينيستر.

G20 ەلدەرى اۋعانستانعا كورشىلەس ەلدەرمەن بىرگە تەررو­ريزمگە قارسى كۇرەسۋگە جانە ادام قۇ­قىق­تارىن قورعاۋعا دايىن ەكەنىن حابارلادى.

ال «تاليبان» وكىلدەرى دوحا­دا دا، كابۋلدا دا ءوز ءيميدجىن جاق­­­سارتۋعا تىرىسۋ ۇستىندە. وسى­­­لايشا، اۋعانستان حالقىنىڭ ولار­دان قورقۋىنا ەشقانداي سەبەپ جوق دەگەن بەلگى بەرگەندەي. «تاليبان» باسشىلارى ءتىپتى باق-تارعا سۇحبات تا بەرەدى.

شىنى كەرەك، «تاليبان» ەكو­نو­ميكالىق كومەكتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە مۇقتاج. ويتكەنى 40 جىل­دىق سوعىستان كەيىن اۋعان­ستاننىڭ ينفراقۇرىلىمى تولى­عىمەن جويىلدى. تاليباندار باتىس ۇكىمەتتەرىنىڭ پىكىرىمەن ساناسپاسا، ەلگە باعىتتالعان جاڭا اقشا اعىنىنا قول جەتكىزۋ قيىن بولاتىنىن تۇسىنەدى. سەبەبى گەر­مانيامەن قاتار بىرنەشە مەملەكەت اۋعانستانعا قارجىلىق كومەك كورسەتۋدى توقتاتتى. Western Union جانە حالىقارالىق اقشا اۋدارىمىمەن اينالىساتىن باسقا كومپانيالار كابۋلداعى كەڭسەلەرىن جاۋىپ تاستادى.

نە دەگەنمەن، G20 وتىرىسىندا مەملەكەتتەر ماسەلەنى بىر­لە­سىپ شەشۋ كەرەك دەگەن ور­تاق شەشىمگە كەلگەنىمەن، جاڭا ۇكى­مەتتى مويىنداۋعا قاتىستى ناقتى ۇيعارىم بىلدىرمەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ددسۇ QazVac-تى قاشان مويىندايدى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 12:35

ۇقساس جاڭالىقتار