وندا ءار ءتۇرلى ەلدەردىڭ ساراپشىلارى, عالىمدار, بيزنەس وكىلدەرى جانە ازاماتتىق بەلسەندىلەر ماڭىزدى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولاتىنىن تالقىلادى, ولاردىڭ ەڭ باستىسى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى ماسەلە. ونىڭ سالدارىن ءبىز بيىلعى جىلى ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىنداعى قۇرعاقشىلىقتىڭ مىسالىندا ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندا دا ايقىن سەزىندىك.
«كليماتتىڭ وزگەرۋ ماسەلەسى بارلىعىنا قاتىستى, بىراق ءار ءتۇرلى ايماقتاردا وزگەرىستەر ءار ءتۇرلى قارقىنمەن جۇرەدى. ەگەر ءسىز, مىسالى, افريكا ايماعىنا, اۋعانستانعا جانە باسقا ايماقتارعا قاراساڭىز, ول جەردەگى كليماتتىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى تۋىنداعان بىرقاتار ماسەلەلەردى كورەسىز. اتاپ ايتقاندا, بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى, ال ازىق-ت ۇلىكتىڭ بولماۋى شيەلەنىستەرگە, شيەلەنىستەر كوشى-قونعا, كوشى-قون تەڭسىزدىككە جانە ت.ب. اكەلەدى. بۇل بولاشاقتىڭ ماسەلەسى ەمەس, بۇل قازىردىڭ وزىندە بولىپ جاتىر, بىراق ازىرگە ءبىز ونى جەكە كەزدەستىرمەيمىز, ءتۇسىنۋ جانە ۇعىنۋ قيىن. كليماتتىڭ وزگەرۋىن بارلىق ەلدەر ءالى بىردەي سەزىنبەدى, بىراق پاندەميا بىزگە ماسەلەلەردىڭ وقشاۋلانباعانىن, ورتاق شەشىمدەردى قاجەت ەتەتىن ورتاق ماسەلەلەر بار ەكەنىن ۇيرەتتى», دەدى قايىرىمدىلىق جاساۋشى, ادام قۇقىعىن قورعايتىن قوزعالىس بەلسەندىسى جانە ۇلىبريتانياداعى ءبىلىم بەرۋ امباسسادورى نازانين الاكيدجا.
ەڭ ناشار ستسەناري قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەيدى مەتتيۋ پاي, بريۋسسەلدەگى ەۋروپالىق مەكتەپتىڭ فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. عالىم ەگەر الداعى 10 جىلداعى پەرسپەكتيۆا تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا ءبىز تەمپەراتۋرانىڭ تاعى 3-4 گرادۋسقا ارتۋىنا بەت الدىق. بۇل كوپ پە الدە از با؟ تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن پاي ادامنىڭ دەنە تەمپەراتۋراسىمەن سالىستىردى جانە 2 گرادۋسقا كوتەرىلۋ ىڭعايسىزدىقپەن بايلانىستى, ال 4 – كە كوتەرىلۋ قاۋىپتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز قازىر اتموسفەراداعى پارنيكتىك گازداردىڭ شوعىرلانۋى تاريحي دەڭگەي عانا ەمەس, ءبىز بۇرىنعى انتيرەكوردتاردى اسىرىپ جىبەرەتىن جاعدايعا تاپ بولدىق. ەڭ سوراقىسى, شىعارىندىلاردىڭ قارقىنى ءالى دە ارتىپ كەلەدى», دەپ اتاپ ءوتتى مەتتيۋ پاي.
ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر تەك ەلدەردى عانا ەمەس, بارلىق مۇددەلى تاراپتاردى, سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق كۇن تارتىبىندەگى ءرولى ارتىپ كەلە جاتقان ءىرى بيزنەستى دە بىرىكتىرۋى ءتيىس. كەيبىر مىسالدار كورسەتىپ وتىرعانداي, Philip Morris International سياقتى ءوزىنىڭ بيزنەس-ميسسياسىنا ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن قۇرعان كومپانيا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الادى.
ء«بىز بىرنەشە باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز جانە ولاردىڭ ءبىرى, ارينە, شىعارىندىلاردى ازايتۋ. وتكەن جىلى تىكەلەي جانە جاناما شىعارىندىلار كولەمىن 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 26%-عا قىسقارتا الدىق. ءسوزسىز, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – كومىرتەكتى بەيتاراپتىق جانە ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وعان 2030 جىلعا قاراي كاسىپورىندارىمىزدا قول جەتكىزۋ. قازىردىڭ وزىندە كومپانيانىڭ 39 زاۋىتىنىڭ 2 فابريكاسى كومىرتەكتى-بەيتاراپ, ال تاعى بىرنەشەۋى ءوز ءوندىرىسىن كومىرتەكتى بەيتاراپتىققا اۋىستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدە. بىراق كليماتتىق كۇن ءتارتىبى تۋرالى ايتقاندا, ءبىز بارلىق اسپەكتىلەردى, مىسالى, كورپوراتيۆتى كولىك جۇرگىزۋ سياقتى اسپەكتىلەردى قاراستىرامىز. ەكولوگيالىق جۇرگىزۋ قاعيداتتارى كومپانيانىڭ بۇكىل الەم بويىنشا بارلىق فيليالدارىندا بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلۋدە. سونداي-اق, ءبىز ءۇشىن لاستانۋ, قوقىس پروبلەماسى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى جانە وسى جەردە مەن حالىق اراسىندا اعارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس جاسايتىن قازاقستانداعى وكىلدىگىمىزدىڭ ءرولىن اتاپ وتەر ەدىم. 2020 جىلى فيليپ مورريس قازاقستان قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق كاسىپورىندار قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ «قوقىستى توقتات!» جوباسىن ىسكە قوستىق, ول باسقا ەلدەردەگى فيليالدارىمىزدا دا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ولار وعان قوسىلىپ, تەك اعارتۋشىلىق قانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەرىكتىلىك باستامالارىن دا جۇزەگە اسىرادى», دەدى رەسەي مەن شىعىس ەۋروپاداعى Philip Morris International تۇراقتى دامۋ جونىندەگى ديرەكتورى, كورپوراتيۆتى ەرىكتىلەر جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءتورايىمى ەلەنا جۋكوۆا.
سپيكەردىڭ پىكىرىنشە, قازىر تۇراقتى دامۋدىڭ كۇن ءتارتىبى ءىرى بيزنەستىڭ كۇن كورىسى ءۇشىن قاجەتتىلىككە جانە جالعىز مۇمكىندىككە اينالدى. ءىرى كومپانيالار ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسى بىلەتىن رەتتەۋشى ورگاندار, ازاماتتىق قوعام, تۇتىنۋشىلار تاراپىنان كوبىرەك قىسىم كورۋدە. ياعني, ەكولوگيا مەن قورشاعان ورتاعا قامقورلىق جاساۋ بۇگىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ايتارلىقتاي باسەكەلەستىك ارتىقشىلىققا اينالۋدا. مۇنى بۇكىل الەمدەگى كومپانيالار نەعۇرلىم كوپ تۇسىنسە, سوعۇرلىم كليماتتىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الادى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ۋاقىتتى جىبەرمەۋىمىز كەرەك – بەلسەندى ءىس-ارەكەتتەر جاسايتىن كەز كەلدى, ءاربىرىمىز كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا كۇرەسكە ارالاسۋىمىز قاجەت.
