اتاپ ايتقاندا, وتىرىستا «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىرلەسكەن بايلانىس جۇيەسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. اتالعان قۇجات جونىندە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر داندىباەۆ بايانداما جاسادى.
كەلىسىمگە سايكەس تاراپتار كەلىسىمگە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ ماقساتىندا تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىرلەسكەن (بىرىككەن) بايلانىس جۇيەسىن قۇرادى.
بىرلەسكەن بايلانىس جۇيەسىنىڭ ۇيىمدىق-تەحنيكالىق قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ, ونى قۇرۋ جانە جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارى تمد ۇكىمەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەڭەسى بەكىتەتىن ەرەجەدە ايقىندالادى.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم قارۋلى كۇشتەردىڭ بىرلەسكەن بايلانىس جۇيەسىن قۇرۋدى كوزدەيدى. قۇجاتقا 2020 جىلعى 29 مامىردا قول قويىلعان.
«بىرىڭعاي تەحنيكالىق تاسىلدەر جانە قازىرگى زامانعى اسكەري تەحنيكامەن, بايلانىس جابدىعىمەن باسىم تۇردە جاراقتاندىرۋ نەگىزىندە قۇرىلىپ جاتقان بايلانىستىڭ بىرلەسكەن جۇيەسى مەملەكەتتەر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىن ارتتىرادى», دەدى تيمۋر داندىباەۆ.
سونىمەن قاتار «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىرلەسكەن گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ ينجەنەرلىك بولىمشەسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
كەلىسىم دوستاستىققا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىرلەسكەن گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ ينجەنەرلىك بولىمشەسىن قالىپتاستىرۋ, قولدانۋ جانە ونىڭ قىزمەتىن اياقتاۋ ءتارتىبىن, ونىڭ قابىلداۋشى/ترانزيتتىك تاراپتىڭ اۋماعىنداعى مارتەبەسىن, سونداي-اق اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋدى جۇرگىزۋ كەزەڭىندەگى مارتەبەسىن ايقىندايدى.
كەلىسىمدە تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر بولىپ تابىلمايتىن مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىندا گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋعا بىرلەسكەن بولىمشەنى تارتۋ مۇمكىندىگى كوزدەلگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مۇنداي باعىت بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مانداتىنا سايكەس قانا مۇمكىن بولادى دەپ ەسەپتەيدى. وسىعان بايلانىستى, كەلىسىمگە ەسكەرتپەمەن قول قويىلدى.
«بىرلەسكەن بولىمشەنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – مينا الاڭدارىنا جانە جارىلۋ قاۋپى بار زاتتاردىڭ بولۋىنا تەحنيكالىق بارلاۋ جاساۋ, سونداي-اق ولاردى ميناسىزداندىرۋ», دەدى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتۋىنشا, گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن ۇلتتىق ينجەنەرلىك بولىمشەنى جىبەرۋ تۋرالى شەشىمدى جىبەرۋشى تاراپ ءوزىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا سايكەس قابىلدايدى.
جالپى وتىرىستا پالاتا كوميتەتتەرى بىرقاتار جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. اتاپ ايتقاندا, «سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ, «سوت جۇيەسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بار. سونداي-اق «قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق سالىق ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالادى.
جالپى وتىرىستا جەتىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ەكىنشى سەسسياعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى.
ەلىمىزدە بيىل ورىن العان قۋاڭشىلىققا بايلانىستى دەپۋتاتتار سۋ ماسەلەسىن دەپۋتاتتىق ساۋالدار ارقىلى بىرنەشە رەت كوتەردى. وسىعان سايكەس, حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ تۇتىنۋدى ءتيىمدى رەتتەۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا سۋ سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار پارلامەنتتىك قىزمەتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا «ۇكىمەت ساعاتتارىن», كوميتەتتەردىڭ بەس كوشپەلى وتىرىسىن وتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتات ءسالىمجان ناقپاەۆ اۋىلدىق جەرلەردە مەديتسينالىق مامانداردىڭ جەتىسپەيتىنىن ايتىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا ساۋال جولدادى.
«سوڭعى كەزدە مينيسترلىك, وبلىس اكىمدىكتەرى تاراپىنان اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە مەديتسينا ماماندارىن تارتۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. مامانداردى اۋىلدارعا جۇمىسقا جىبەرەتىن «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردەن كوتەرمە جاردەماقى بەرىلەدى. سوعان قاراماستان وبلىستاردا, سونىڭ ىشىندە شالعاي اۋدانداردا كەيبىر دارىگەر ماماندار ءالى دە جەتىسپەيدى. مىسالى, كەز كەلگەن مەديتسينالىق وپەراتسيالاردا وتە قاجەتتى انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ, سول سياقتى ينفەكتسيونيست, تراۆماتولوگ, پۋلمانولوگ, ەندوكرينولوگ سياقتى ماماندار كوپتەگەن اۋداندا جەتىسپەيدى. COVID-19 سياقتى اۋىر ناۋقاستان جازىلعان ادامدارعا رەابيليتولوگ قاجەت. ول جوقتىڭ قاسى. ولاردى ايتپاعاندا, اكۋشەر-گينەكولوگ, حيرۋرگ, فتيزياتور سياقتى ماماندار دا شالعاي اۋدانداردا جەتپەي جاتىر», دەدى س.ناقپاەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, الىس اۋدانداردا وسىنداي كادر جەتىسپەۋىنە بايلانىستى وزدەرىنە كەلىپ تۇسكەن ناۋقاستاردى سانيتارلىق اۆياتسيا شاقىرتىپ, وبلىس ورتالىقتارىنا جىبەرۋدى جيىلەتكەن. بۇنىڭ بارىنە بيۋدجەتتەن قاراجات كەرەك. بۇل – بۇكىل وبلىسقا ءتان پروبلەما.
باۋىرجان سارتباەۆ جاڭا مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىن باقىلاۋ قۇزىرەتىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە بەرۋدى سۇرادى. ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا دەپۋتات جاڭا مەملەكەتتىك جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارسىز, اتاپ ايتقاندا, حيميا, فيزيكا, بيولوگيا, گەوگرافيا جانە ۇيىرمە كابينەتتەرىنسىز پايدالانۋعا بەرىلۋى قانشالىقتى قيسىندى ەكەنىن سۇرادى.
«بىرىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ ورىن تاپشىلىعى دەڭگەيىنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس مەكتەپتەردى جوبالاۋ, قۇرىلىسىن بولجاۋ جانە جاڭارتۋدى ساراپتامالىق ساپالى دەڭگەيدە جوسپارلاۋ قاجەت.
ەكىنشىدەن, اۋىلدىق جەرلەردەگى مودۋلدىك مەكتەپتەردىڭ تيپتىك جوبالارىن دايىنداۋ بويىنشا تۇسىنىكتەمە بەرۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن, مەملەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى كەزىندە قولايلى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرۋدى ەسكەرۋ قاجەت. مەكتەپ باسشىلارى عيمارات سالۋ كەزىندە 2 سپورت زالدى قاراستىرۋدى سۇرايدى. ول ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن پاندىك كابينەتتەر جانە قوسىمشا ءبىلىم الۋعا ارنالعان قۇرال-جابدىقتارمەن ءارى جيھازدارمەن تولىق جابدىقتالۋدى قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرۋ قاجەت.
تورتىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ ورىن تاپشىلىعىن شەشۋگە باعىتتالعان زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرۋ جانە ساپالى ءبىلىم الۋىنا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قاراۋىندا ەكەندىگىن ەسكەرىپ, جاڭا مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىن باقىلاۋ قۇزىرەتىن دە وسى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانعا بەرۋ كەرەك», دەدى دەپۋتات.
داريعا نازارباەۆا ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا كوپتەگەن پروبلەما شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قابىلداناتىن شەشىمدەردە اشىقتىق پەن جوعارى ساپالى گەولوگيالىق اقپاراتتىڭ بولماۋى.
«سىزدەن سالانىڭ دامۋىنا عانا ەمەس, جالپى ەل ەكونوميكاسىنا ۇلكەن زالال كەلتىرەتىن باسقا دا بىرقاتار پروبلەماعا نازار اۋدارۋىڭىزدى سۇرايمىن», دەدى دەپۋتات.
سونداي-اق اندرەي ليننيك, قاينار اباسوۆ, دانيا ەسپاەۆا, يرينا سميرنوۆا, ەرلان سايروۆ, ايقىن قوڭىروۆ, سەرىك ەرۋباەۆ, عازيز قۇلاحمەتوۆ, اۆەتيك اميرحانيان دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
