ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

63 رەت كورسەتىلدى

كەيىنگى ۋاقىتتا قازىرگى پروزادا جاڭا ەسىمدەر مەن جاقسى جاڭالىقتار ورىن الىپ ءجۇر. ماسەلەن، جۋىردا عانا جازۋشى باقىتگۇل سارمەكوۆانىڭ اڭگىمەلەرى اقش-تاعى PEN AMERICA 2022 ادەبي گرانتىن جەڭىپ الدى. شىعارمالاردى اعىلشىن تىلىنە ادەبي اۋدارماشى ميرگۇل قالي تارجىمالاعان.

تۋىندىلاردى اعىلشىن تىلىنە اۋدا­رۋعا گرانتتار بەرۋ ارقىلى جازۋ­شى­لار­دىڭ الەم ادەبيەتىنە قوسىلۋىنا مۇم­كىندىك جاساۋدى ماقسات ەتكەن PEN/Heim اۋدارما قورى 2003 جىلى قۇرىلعان. سودان بەرى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلعان ون شىعار­ما­عا گرانت ءبولىنىپ كەلەدى.

«بۇل كونكۋرسقا مەن ەمەس، اقش-تا تۇراتىن ادەبي اۋدارماشى ميرگۇل قالي قاتىستى. اۋدارما ءساتسىز بولسا، جازۋ­شىنىڭ جازعانى دا تۇككە تۇرماي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل جەردە ميرگۇلدىڭ ەڭبەگى زور، اۋدارما جۇمىسى – ۇلكەن شەبەرلىكتى، سەزىمدى تالاپ ەتەدى. شىعارمانىڭ جانىن جوعالتىپ الماي، كوركەمدىگىن جەتكىزە ءبىلۋ وڭاي ەمەس»، دەي­دى باقىتگۇل سارمەكوۆا.

اۋدارماشى اۆتوردىڭ «كەيىپكەر» كىتابىنان 3 شىعارمانى اعىلشىنشاعا اۋدارىپ، بايقاۋعا وتكىزگەن. قازىلار القاسى كىتاپتىڭ ءارى قاراي اۋدارىلۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.

جازۋشىنىڭ ايتۋىنشا، اۋدارما جۇ­مىستارى كەزىندە كەيبىر قازاق ۇعىم­دارىنىڭ اعىلشىن تىلىنە كەلە بەرمەيتىن تۇستارى دا كەزدەسكەن. «مىسالى، «قارا­گەر تاي» اڭگىمەسىندە «سىيلىققا بەرگەن جىلقىنىڭ جىنىسى قانداي بولدى؟» دەگەن سۇراق تۋىندادى. ءبىز جالپى «جىلقى تۇقىمى» دەپ اتاي سالامىز عوي، اعىلشىن تىلىندە ونى انىقتاپ كورسەتۋ كەرەك ەكەن. ويلانا كەلە، قازاقتار ۇرعاشى مالدى تۇقىمدىققا الىپ قالادى، سوندىقتان ونى سىيعا بەرە بەرمەيدى. دەمەك، سىيعا تارتىلعان تايدىڭ جىنىسى ەركەك، ياعني «colt» بولادى دەپ شەشتىك»، دەيدى اۆتور.

ادەبي بايقاۋعا قاتىسقان كوپ ۇمىت­كەر­­لەردىڭ ىشىنەن 10 جوبا تاڭدالعان. ونىڭ ىشىندە تاي، اراب، قىتاي، رۋمىن، قازاق، سۋاحيلي جانە ت.ب. ۇلتتار بار. رەسمي حابارلامادا: «باقىتگۇل سار­مە­كوۆا ءوزىنىڭ «اقىندارى قۇرىسىن» اتتى اڭگىمەلەر جيناعىندا قاراپايىم قازاق حالقىنىڭ پاتريارحيا، مادەني ءداستۇر مەن پوستوسوتسيوليستىك سىلكىنىستىڭ تورىن­دا ۇستالعان، ايانىشتى ءارى كۇلكىلى پورت­رەتتەرىن ۇسىنادى. سارمەكوۆا ءوز كەيىپ­كەرلەرىنىڭ ءومىرىنىڭ شيەلەنىستە­رىن سۋرەتتەي وتىرىپ، تاپقىرلىقپەن، ازىلمەن پورترەتتەرىن ناقتى كورسەتە­دى. ميرگۇل قالي ءوزىنىڭ شەبەر اۋدارماسىندا بۇل كۇندەلىكتى شيەلەنىستەردىڭ اتموسفەراسىن ەپتىلىكپەن جاڭعىرتا­دى»، دەلىنگەن.

وسى ورايدا اقش-تا تۇراتىن اۋدارماشى ميرگۇل قاليدەن الداعى ۋاقىتتا مۇنداي بايقاۋعا كىمنىڭ شىعارماسىمەن قاتىساتىنىن سۇراپ كوردىك.

«PEN/Heim گرانتى كوركەم اۋدارما سالاسىنا جاڭادان كەلىپ، قولداۋ ىزدە­گەن ماماندارعا ارنالعان. قايتادان تاپ­سىرۋعا شەكتەۋلەرى بار. سوندىقتان ءدال وسى بايقاۋعا مەن ەندى قاتىسپايمىن. دەگەن­مەن، باسقا بايقاۋلار بار، قاراس­تىرۋ كەرەك»، دەيدى ول. سونداي-اق اۋدارما سالاسىنداعى الداعى جوسپارلارىمەن دە ءبولىستى.

«قازىرگى كەزدە ءۇش جوبام بار، ونىڭ ۇستىنە University of Iowa-دا كوركەم اۋدارما ماگيستراتۋراسىندا وقىپ جاتىرمىن، سوندىقتان الدىڭعى ەكى جىلدا باسقا ەشكىمدى اۋدارۋعا ۋاقىتىم بولمايدى. ءوزىم شۇقىپ وتىرىپ، مىڭ تەكسەرىپ، وتە جاي اۋداراتىن اداممىن. بىراق وي-جوسپارلارىم بار. كوبى­نەسە مەنى كلاسسيكتەر قىزىقتىرادى: ايما­ۋىتوۆ، كەكىلباەۆ، ماعاۋين. قازىرگى قا­لام­گەرلەردەن ديدار امانتايدىڭ شى­­عار­ماشىلىعى ۇنايدى. بىزدە كەرەمەت، الەمدى تامساندىرىپ ويلاندىراتىن دۇ­نيەلەر كوپ قوي. ال مەن ورىسشا وقىعان اداممىن، قازاق ادەبيەتىن جاقسى بىلەمىن دەپ ايتا المايمىن. سوڭعى جىلداردا ءۇزىپ-ج ۇلىپ وقىعاندارىم بار، وسىلاردان ۇناعانىن اۋدارىپ ءجۇرمىن»، دەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار