بۇل جايدان-جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. كەشەلى-بۇگىنگى جازۋشىلاردىڭ كوزگە تۇسەتىندەرى ادەبيەتتە بەيىمبەتتىڭ بالالارى سياقتى. باسقاسى باسقا, ماعان بەيىمبەت ادەبي ورتادان شەت جەردە تۇراتىن جازۋشىلاردىڭ جالعىز ۇستازى سەكىلدى كورىنەدى كەيدە. سول جالعىز ۇستازدىڭ ءبىر بالاسى تارازدىق نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى ەكەنىن, ونىڭ جابىق بايگەلەردە وزا شاپقانمەن, اشىق بايگەلەردە شەت قالىپ قويىپ جۇرگەنىن ءبىراز جۇرت بىلەدى. ونى جاقسى جازۋشى دەپ باعالايدى, بىراق ءبولىپ بەرەتىن ەنشىسى جوق. كوزى تىرىسىندە «جاس كۇنىندە قوي باقسا, قارتايعاندا دا قويىن قۇرتتاپ جۇرە بەرسىن» دەيتىن سەكىلدى ەدى.
انا ءبىر جىلدارى ءتورت ت ۇلىكتىڭ باسقا اتالارىنان گورى قاناتتى پىراق جىلقىنى كوپ ازايتىپ الدىق. ءبىر جولى بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى ءبارىمىز جايلاۋعا بارعاندا, جايلاۋداعى بۇرىن جىلقى جۇرەتىن جەردە قاپتاپ سيىر جۇرگەنىن بايقادىق. سوعان قاراپ ءبىرتۇرلى جۇرەگىڭ قارايىپ كەتەدى ەكەن. قۇدايعا شۇكىر دەپ ايتايىق, قازىر جىلقىنىڭ دا قاراسى كوبەيدى. ۇلكەن جولداردا كەتىپ بارا جاتقاندا, ۇزاپ جايىلىپ جۇرگەن ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىنى ءجيى كەزدەستىرەتىن بولدىق. سول جىلقىلاردى كورگەندە, ءار قازاقتىڭ بالاسى سياقتى ءبىزدىڭ دە كوكىرەگىمىز تازارادى.
مۇنى ايتىپ وتىرعانىم دا جايدان-جاي ەمەس. سوڭعى كەزدە جىلقى كورسەك بولدى, جازۋشى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى ەسىمىزگە تۇسەتىندى شىعاردى. الدىمەن, ەجەلگى گرەك ميفولوگياسىنداعى كەنتاۆر دەگەن ۇعىمنىڭ جايىن ايتايىنشى. جارتىلاي جىلقى, جارتىلاي ادام دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن كورىنەدى. بۇل ءوزى ساقتاردىڭ جاساعان جورىقتارىنا بايلانىستى تۋعان ۇعىم دەگەن دە اڭگىمە بار. اتتان تۇسپەيتىن ادامدار, اتپەن بىرگە جارالعان ادامدار تاقىلەتتەس. ولمەيتىن, وشپەيتىن وسى اڭىزدى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى ءبىزدىڭ ۇلتىمىزعا تاعى ءبىر جاقىنداتىپ قويدى. كەنتاۆردى بۇرىن «ادامات» دەپ تە اۋدارىپ جۇرگەنبىز, نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى «ايعىركىسى» دەگەن بالاماسىن سارت ەتكىزدى.
بۇل كىسى «ايعىركىسى» دەگەن اڭگىمە جازدى. ەسكى ميفولوگياعا جاڭاشا مازمۇن بەرەتىن مۇنداي وبرازدى تۋدىرۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس, اتاۋىنىڭ وزىندە ميفولوگيامەن تايتالاسقان وبراز تۇر. جازۋشىنىڭ ايعىركىسى دەپ وتىرعانى, قۇداي ءوزى كەشىرسىن, تۇيسىگى ادامنان ارتىق جارالعان جىلقى. تەك دەگەن نارسەنىڭ بارىن ەسكە سالاتىن قۇدىرەتكە يە ماق ۇلىق. ساتىلىپ كەتكەن جاعىنا سىيماي, يەسىنىڭ مولاسىنا قاشىپ كەلىپ جان تاپسىرادى. سونداعى قابىرعاسىنان بەيىت باسىنداعى ۇشكىر تەمىردىڭ سويديىپ شىعىپ تۇرعانى جانىڭدى اۋىرتادى.
ماعان بۇل شىعارمانىڭ باسقاسى باسقا, تاپ وسى تارازدا تۋعانى زاڭدىلىق سياقتى كورىندى. ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار جەردە قالام ۇستاعان ۇلكەن دارىن يەسىنە رۋحتار دا كوپ وي سالاتىن بولسا كەرەك. ەجەلگى عۇنداردىڭ, ساقتاردىڭ, ۇيسىندەردىڭ تۇلپارلارىنىڭ تۇياعى دۇبىرلەتىپ وتكەن جەردە جازۋشىعا وسىلاي ارقالانىپ جۇرگەن بەك جاراسپاي ما؟! بۇدان تۋاتىن سۇراق: سوندا جازۋشى دەگەن كىم, ونىڭ جازعان كىتابى نە, بىزگە قانداي كەرەگى بار؟ ءبىر-اق اۋىز سوزبەن جاۋاپ بەرۋگە بولادى: جازۋشى دا, كىتاپ تا, بىزگە كەرەگى دە – ەستە جۇرەتىن وبرازدار. مىسالى, ايعىركىسى – وبراز!
وسىندايدا ءبىز ءوزىمىزدىڭ وبرازىمىزدى جاساي الماي جۇرگەن ۇلت سەكىلدى كورىنەمىز. قازاق دەگەن ۇلتتى قانداي بولمىستا ەلەستەتەمىز؟ كەيدە جەر بوپ قالعان كوڭىلدىڭ جەتەگىندە كەتەتىنىمىز وتىرىك ەمەس. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى – ەر مىنەزدى ۇلتتىڭ وبرازىن سومداعان سۋرەتكەر. ال ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىزدار. وسىنداي ۇلكەن ميسسيا ارقالاعان جازۋشىنى ەلاعاسى جاسىندا دا «نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى» دەي سالامىز, بولدى. ماعان بۇل بۋىنداعى قالامگەرلەر الدىڭعى اعالارىنىڭ قۇرباندىعى بولىپ كەتكەن سياقتى ەلەستەيدى. اتالى ءسوز ايتاتىن تۇلعالاردى ومىردە جوق كلاسسيكتەرىمىزدىڭ الدىندا بالاداي عىپ قويعان ءوزىمىز.
بۇلاردى قارا تۇتپاساڭ, ءسوزىڭدى كىم سويلەيدى, تەگىڭدى كىم ەسكە سالادى؟ بىلاي قاراساڭىز, «بەيىمبەت جاۋ بولسا, مەن دە جاۋمىن» دەگەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءسوزىن قالاي ۇمىتامىز. عابيدەن ءمۇستافيننىڭ: «بۇرىن ۇلتشىلدىقپەن كۇرەسسەك, ەندى ۇلتسىزدىقپەن كۇرەسەتىن بولدىق» دەگەن ءسوزى ءتىپتى سۇمدىق قوي. بىراق سول دانالارىمىز بۇگىن كەلىپ, مىنالارىڭ دۇرىس, مىنالارىڭ بۇرىس دەپ ايتىپ بەرە الا ما؟! بالامىز بالا, دانامىز دانا, اقساقالىمىز اقساقال بوپ جۇرەيىك دەيتىنىمىز سودان. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ مەرزىمدىك باسىلىمداردا باسىلعان سۇحباتتارىنان وسىنداي كىسىلىكتىڭ بەلگىسىن كوردىك. جازۋشىنىڭ ءوزى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ اراسىن بولە-جارىپ قاراۋعا بولمايتىنىن تۇسىندىك. بۇل جاعىن باعاشار تۇرسىنباي ۇلى «اڭىزى بار» دەپ جاقسى ايتىپتى. شىعارمالارىن بايىپتاپ وقىپ وتىرساڭىز, بۇل كىسى ءوز وبرازىن دا سومداپ جۇرگەن اردا قازاققا ۇقسايدى. ءيا, جۇرگەن ءجۇرىسى, تۇرعان تۇرىسى اڭىز بوپ جۇرگەنى دە راس.
نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ «قۇدىرەت پەن قاسىرەت» رومانىنىڭ كەيىپكەرى دوسماعانبەت ەل-جۇرتىمەن باقۇلداسۋعا بەت قويعاندا قاسىندا ءۇش ايەل وتىرادى. دوسماعانبەت – ءۇش ايەلگە تىلەۋىن تىلەتكەن كۇردەلى قازاق. ءبىر ايەلمەن شۇڭكىلدەسىپ وتىرىپ, الاساپىران زاماننىڭ سىرىن قالاي اشاسىڭ؟ مىنە, جازۋشى كەلگەن-كەتكەن كورىنىستەردىڭ ءبارىن وسى ءۇش ايەلدىڭ دۇنيەتانىمىنا سالادى. تاقىرىپتىڭ توڭىن ءجىبىتىپ, شىعارمانى وقىلىمدى ەتىپ جازۋ ءۇشىن ءساتتى تابىلعان ءتاسىل.
اللانىڭ الدىندا ەسەپ بەرەتىن كۇن ادامنىڭ ەركىندەگى نارسە ەمەس. ال ءوز ءومىر سۇرگەن ورتاڭنىڭ الدىندا ەسەپ بەرۋ ارلى ادام اينالىپ وتپەيتىن ول دا ءبىر وتكەلەك. اۋەزوۆتىڭ «اباي جولىندا» قاجىلىققا بارا جاتقان قۇنانبايدىڭ بالاعىنا «اقىمدى بەر» دەپ جارماسۋ ومىردە قايدام, ال ادەبيەتتە وتكىر قولدانىلعان «دەتال». نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى دا كەيىپكەرىن, مىنە, وسىنداي سىناقپەن بەتپە-بەت كەلتىرىپ وتىر. نەگىزى نەسىپبەك قانداي تاقىرىپتى جازسا دا, تاقىرىبىنىڭ تۇمارى ايەل بولىپ كەلەدى. مۇنى ءداۋتاي ۇلى شىعارماشىلىعىنىڭ فيلوسوفياسى دەسە دە ارتىق ەمەس. شىعاتىن جەرىڭ تاقىم, كىرەتىن جەرىڭ اقىم ءپالساپاسى قاي شىعارماسىنا بولسا دا ءتىن بولىپ تارتىلعان. تاقىرىبىنىڭ تۇمارى ايەل بولعاندا, قۇمارى – جازۋ, باسقا ەشتەڭە دە ەمەس!
بۇل تۇرعىدان «كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەك» اتتى اڭگىمەسىن اتاقتى جاپون جازۋشىسى كوبە ابە جازىپتى دەسە, تاڭقالماس ەدىم. كوبە ابەنىڭ «قۇم قۇرساۋىنداعى ايەل» پوۆەسىندە قۇم قويناۋىندا قالعان مەكەن مەن ونداعى ادامداردىڭ تاعدىرى سۋرەتتەلەدى. تەرەڭ شۇڭقىرداعى مەكەنگە قۇم سۋسىپ تۇسە بەرەدى, ادامدار ونى شەلەكتەپ سىرتقا شىعارا بەرەدى. وقيعا سول مەكەنگە يەلىك ەتىپ وتىرعان ايەل ومىرىمەن استاستىرىلا سۋرەتتەلەدى. بالا كۇنىمىزدەگى «قۋىر-قۋىر قۋىرماشتى» ەسكە تۇسىرەتىن وسى حيكايات الەمدى شارلاپ كەتكەلى قاشان.
«كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەكتە» ونداي قۇم جوق, قۇم شۇقىردا قامالىپ قالعان ادام دا جوق. «قۇم ءۇيدى باسىپ قالدى, ادامدار ونى تازالادى» دەپ سۋرەتتەپ تە وتىرمايدى. بىراق «كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەكتى» «ەندى نە بولار ەكەن», «اپىر-اي, ەندى قايتەر ەكەن», «مىنا جاعدايدان قالاي شىعار ەكەن» دەپ قۇمارتىپ وقيسىز. «قۇم قۇرساۋىنداعى ايەل» قۇم تۇتقىنى بولسا, «كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەك» – جان تۇتقىنى. ەكەۋىندە دە وقىرماندى ءبىر ءسات تە بوساڭسىتپاي, ءبىر ىسىنتىپ, ءبىر سۋىنتىپ وتىراتىن تىلسىم قاراكەت بار. ايەل بويىنداعى ادامدى ارباپ الاتىن ماگيالىق سەزىمدەردى جازۋشىنىڭ سەندىرىپ, نانىمدى سۋرەتتەگەنىنە ەرىكسىز ءتانتى بولاسىز. «كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەكتى» وقىعاندا, «مۇنداي ءار سويلەمى سەرىپپەدەي شيرىعىپ تۇرعان اڭگىمەنى جازۋ ءۇشىن جازۋشى قانشا ەنەرگيا جۇمسادى ەكەن؟» دەپ تە ويلاناسىڭ. الگى ء«ان ايتساڭ دا, جانىڭدى جەپ ايتاسىڭ» دەگەن وسى. «كوگىلدىر كويلەكتى كەلىنشەك» ەموتسيونالدى بيىگىن اياعىنا دەيىن ەركىن ۇستاپ تۇرا العان شىعارما.
نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ «جالعىزىلىك» اڭگىمەسىن قىتاي جازۋشىسى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مو يان جازىپتى دەسە دە, «ابدەن مۇمكىن» دەر ەدىم. مو يان شارۋالاردى جاقسى كورەدى, ولاردىڭ ارەكەتىن كۇلكىلى ەتىپ جازعانى سونشا, كوزىڭنەن جاس شىعارادى. سول سياقتى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ «جالعىزىلىگى» دە تۇنشىعىپ ك ۇلىپ, تۇنشىعىپ جىلايتىن, جىلاتاتىن اڭگىمە. جازۋشىنىڭ شەبەرلىگى سوندا, كەيىپكەرىنىڭ كورگەن ازابىن كۇلكىلى ىستەرى ارقىلى جەرىنە جەتكىزە سۋرەتتەپ بەرەدى. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ اڭگىمەلەرىن ءبىرىن مۇڭلى, ءبىرىن كۇلكىلى پريتچا نەمەسە ءتامسىل دەۋگە تولىق كەلەدى.
پريتچا دەگەنىڭىز كادىمگى مىسالعا جاقىن جانر. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ شىعارمالارىنىڭ ءبارى ءومىردىڭ مىسالىنا قۇرىلعان. الەم ادەبيەتىندەگى مىقتى جازۋشىلاردىڭ ءبارىنىڭ شىعارمالارى ءومىردىڭ مىسالىمەن جازىلادى. بۇل جانردى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى شەبەر مەڭگەرگەن, ءوزىنىڭ تابيعاتى دا سونداي بولۋى مۇمكىن. ادامدى كىسىلىككە شاقىرىپ تۇراتىنداي كەسەك ءبىتىمى دە كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى شىعارماشىلىعىنداعى پريتچانىڭ ءبىر بيىگى – ونىڭ «اق كۇشىك» حيكاياتى.
اجىراسقان ادامداردىڭ ەكەۋىنە كەزەك شاپقىلايمىن دەپ, ەكى اراداعى سەل العان كوپىرمەن بىرگە سۋعا كەتكەن اق كۇشىكتى ايايسىڭ. ەكى جاعالاۋدا تۇرعان ەرلى-زايىپتىلاردى اق كۇشىك ەندى تابىستىرادى دەگەندە, ءوزى سۋعا اعىپ كەتتى. بۇدان اركىم الىنشە نەشە ءتۇرلى قورىتىندى شىعارۋىنا بولادى. بۇل شىعارمادا بىرەۋلەر شاتاسىپ ايتىپ جۇرگەندەي ەشقانداي دا ماحاببات ليريكاسى جوق, قايتا ءومىردىڭ اششى ساباعى بار. ءبىر ۇلتتىڭ وكىلىنىڭ ەكىنشى ۇلتتىڭ وكىلىندەي بولىپ ءومىر ءسۇرۋى قيىن ەكەنى, ەگەر سولاي ءومىر سۇرەمىن دەسە ءتۇپ-تامىرىنان اجىرايتىنى, ءتۇپ-تامىرىنان اجىراسا ءوزىن جوعالتىپ الاتىنى مىسالعا الىنادى. بىراق بۇل جەردە انا ۇلت جامان, مىنا ۇلت جاقسى دەگەن ءسوز جوق. اركىمنىڭ وزىنشە ارتىقشىلىعى, وزىنشە كەمشىلىگى بار.
مەن ءوزى شىنىمدى ايتايىن, ليريكا دەگەندى پوەزيادا بولماسا, پروزادا اسا قابىلداي المايمىن. كەرىسىنشە, قانداي ادەبيەتتىڭ ءباسى بيىك دەگەندە, پروتەستىك ادەبيەتتىڭ ءباسى بيىك دەگەن قورىتىندىعا بۇيرەگىم بۇرادى. جوعارىدا اتى اتالعان جاپون جازۋشىسى كوبە ابەنى «پوپۋليارنىي» ەمەس, «ەليتارنىي» دەپ ايتاتىنى سوندىقتان شىعار. بۇل ارادا پروتەستىك دەگەندى باياعىداعىداي قوعامعا قارسىلىق دەپ ەمەس, كەڭ ماعىنادا بولمىسقا, بولمىسىڭا قارسىلىق دەپ ۇققان ءجون. مەنىڭ بولمىسىمداعى, سەنىڭ بولمىسىڭداعى, ونىڭ بولمىسىنداعى ساتقىندىقتار مەن ءتۇرلى پاسىقتىق مىنەزدەر. «ەرتەڭ الدەكىم, اۋداندىق گازەت كپسس ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس سەكرەتارىنىڭ تسيتاتالارىن ورىسشاسىندا باسىپ, قازاقشاسىندا قىسقارتىپ تاستاعان دەپ جوعارىعا ارىز جونەلتىپ جۇرسە شە؟» دەگەندە كوزاينەگىنىڭ ار جاعىنداعى كوزى بەر جاعىنا ساتتيىپ شىعىپ كەتە جازدادى» دەپ جازادى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى.
پروتەستىك دۇنيەلەر ماعجان جۇماباەۆ پەن جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتا عانا ەمەس, بەيىمبەت مايليندە دە بار. كەيىنگىلەردە تاكەن الىمقۇلوۆ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆتە ايقىن كورىنەدى. جوعارىدا بەيىمبەتتىڭ بالالارى دەپ مەڭزەگەن جازۋشىلاردىڭ كوبىندە ۇشىراسادى. بۇلاردىڭ شىعارمالارىنداعى پروتەستىك سيپات قاتال رەاليزممەن استاسىپ جاتادى. سولاردىڭ ىشىندە نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلىنىڭ ءۇنى وزگەشەرەك ەستىلەدى.
بۇل كىسىنىڭ «اتى جوق اڭگىمە» دەپ اتالعان اق كىتابى بار. «ايعىركىسى» دەگەن اتاۋ اتىرىلىپ تۇرعاندا, نەگە «اتى جوق اڭگىمە» دەپ اتادى؟ بايقاساق, ەل ىشىندە اتى جوق ءبىر ادەتتەر پايدا بولىپتى. جاقسى دەۋگە دە كەلمەيدى, جامان دەۋگە دە كەلمەيدى. ەلگە تۇلعا بولاتىن ادامداردىڭ ءىسى ۇساقتاپ بارادى. اباي: ء«سوز تۇزەلدى, تىڭداۋشىم, سەن دە تۇزەل» دەيدى. ال بۇگىن: «باي تۇزەلمەي, ەل تۇزەلمەيدى» دەۋگە ءماجبۇرمىز. سەبەبى باس كوتەرەر ازاماتتار كورگە الا كەتپەيتىن بايلىعىن ءوزى وسكەن ەلدى كوكتەتىپ-كوگەرتەتىن مەتسەناتتىققا دا قيمايدى. وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى بەيىمبەتتىڭ كەيىپكەرلەرى سياقتى ءالى كۇنگە ءوز تۋمالاستارىنا وكتەمدىك جاسايتىندار دا بار. سونداي ۇساق مىنەزدەردىڭ بارىنە بەرىلەتىن جاۋاپ بىرەۋ, ول – ايعىركىسى!
جازۋشى بۇل وبرازدى وڭاي تۋدىرا سالماعان. قىرعىزدار شەكارادان مال ايداپ وتكەندە, باتپاققا باتىپ ءبىر جاباعى تاي جاتقان. جالعاس دەگەن ەستى بالا ونى تاۋىپ اكەلىپ, ءۇستىن بالشىقتان تازارتىپ جۋعان. تىريعان تۇرقى ءماز بولماسا دا, جاقسى كورىپ كۇتىپ-باققان. كەيىن ول بايگەنىڭ الدىن بەرمەيتىن جۇيرىك بولىپ شىققان. بىرەۋدىڭ كەلىنى بوسانا الماي قينالىپ جاتقاندا, ەسىكتى باسىمەن ۇرىپ اشىپ كىسىنەپ جىبەرگەن. «ەسىك تارس ەتكەندە تۋرا ماعان قاراي ەكى كوزىنەن وت شاشىپ, جىلقىنىڭ باسى ءتونىپ كەلەدى ەكەن. ومىرىمدە مۇنداي قورىققان ەمەسپىن. بالانىڭ داۋىسى شار ەتىسىمەن جىلقى ەزۋ تارتقان سىقىلداندى. ءسويتتى, راس» دەيدى امان-ەسەن قول-اياعىن باۋىرىنا العان كەلىنشەك.
«اپىر-اي, كىسى ەكەن عوي» دەيدى مۇنى ەستىگەن ءبىر قاريا. «جىلقىنى كىسى دەپ, مۇنىڭىز نە؟» دەپ وقشىرايادى بىرەۋ. «بىزدەن كەتكەن كىسىلىك كيەنى قۇداي وسى جانۋاردىڭ دەنىنە سالعان شىعار» دەيدى الگى قاريا. «ايعىركىسى» اتالعان قاراتوبەلگە جۇرت ەندى باسقاشا قاراي باستادى» دەيدى جازۋشى. «ايەل زاتىنا ونىڭ الدىن كەسىپ وتۋگە تىيىم سالىندى» دەگەندە قازاقى اڭگىمە شىعىس مينياتيۋراسىنداي قۇبىلىپ شىعا كەلەدى. شىعىس مينياتيۋرالارىنداعى نازىك جەلىلەر ايەل قۇپياسىنىڭ كىلتىن تىڭداۋشىنىڭ قولىنا بايقاتپاي ۇستاتا قوياتىن ەدى عوي. سول سياقتى ەندى قالامگەر ءبىر-ەكى تىلسىم سىرلى ەپيزودتى گابريەل گارسيا ماركەسشە سىلتەپ-سىلتەپ تە جىبەرەدى. «ونىڭ اياۋسىز ىرعاۋىنان جاس بايتالدىڭ بوكسەسى قاتتى ءشوميىپ كەتكەندە, ءوز جونىمەن كەتىپ بارا جاتقان كەلىنشەكتىڭ وقىستان كۇيتى قۇتىرىپ, ۇرپاق كۇيىنىڭ اعىنى بويىنان قۇيىلىپ كەتكەنى» – اناۋ ايتقانداي انايىلىق ەمەس. بىراق جازۋشىنىڭ ايتايىن, جازايىن دەپ وتىرعانى ول ەمەس.
جالعاس ءۇيدىڭ شاتىرىنان قۇلاپ, ءولىم اۋزىندا جاتقاندا ايعىركىسى بۇكىل ءۇيىردى الدىنا ءيىرىپ سالىپ سول ماڭعا اكەلەدى. اكەسى ساۋدانىڭ سوڭىندا كەتكەن جالعاستى ءتۇنى بويى كۇزەتىپ شىققان ەسقۇل قاريا سوندا مىناعان كۋا بولادى. تۇنىمەن ءۇي ارتىندا توپتانىپ تۇرعان ءۇيىرلى جىلقى تۇگەلىمەن ايعىركىسىنىڭ سوڭىنان شۇبىرىپ ورىسكە بەت الىپ بارا جاتىپتى. قاراسا تۇرعان ورىندارى ادام شوشيتىنداي ەكەن, جيىرما شاقتى بيەنىڭ ءبارى ق ۇلىن تاستاپ كەتىپتى. بۇدان سوڭ ايعىركىسىنىڭ كيەلى مال ەكەنىن مويىنداماعان جان قالمايدى, بىراق سونىڭ بارىنە قاراماستان ساۋداگەر اكە ايعىردى قىرعىزدارعا ساتىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ, جارىق دۇنيەدە كيە بار ەكەنىنە, يە بار ەكەنىنە ەندى عانا سەنە باستاعان قايران جۇرت قاي زامانعى قايرانسىز حالىنە قايتا تۇسەدى.
ال اكەسىنە رەنجىگەن جالعاس ايعىركىسىنى اكەتكەن قىرعىزداردىڭ سوڭىنان كەتىپ بارا جاتىپ جول اپاتىنان مەرت بولادى. مال قاراۋعا ما, جول قاراۋعا ما شىققان ەسقۇل جاس مولانىڭ باسىندا قالقايىپ تۇرعان جىلقىنى كورەدى. ايعىركىسى قىرعىزستاننان قاشىپ كەلگەن ەكەن, ماڭىنا جان بالاسىن جولاتپايدى. جاس مولانىڭ باسىندا اس-سۋسىز ءبىر كۇن تۇرادى, ەكى كۇن تۇرادى. ونى كۇندە كەلىپ سىرتىنان قاراپ جۇرگەن ەسقۇل كەلەسى كەلگەنىندە ايعىركىسىنىڭ مولانى قورشاعان ىستىك تەمىرگە شانشىلىپ ءولىپ جاتقان ۇستىنەن تۇسەدى.
ايعىركىسى ومىردە قاراپايىم شىندىق بولسا, ونەردە – جارىعى سونبەيتىن سيمۆول. ادەبيەتتە دە, باسقادا دا سيمۆولدىق وبرازداردى جانى تازا ادامدار تۋدىرادى. سيمۆولدىق وبرازدار جويىلعان كەزدە اسپانداعى جۇلدىزداردىڭ سونگەنى سياقتى ادەبيتتە دە ءمان-ماعىنا قالمايدى. ادامدار ەشتەڭەگە سەنبەسە, وزدەرىنىڭ بويىنان جوعالىپ بارا جاتقان قاسيەتتەردى ىزدەمەسە نە بولادى؟ ەڭ قۇرماسا سونداي سەزىمدەردىڭ قۇرمەتتەۋگە لايىق ەكەنىن بىلمەسەك, وندا قوراداعى مالدان ايىرمامىز نە؟ ال قانى سورعالاعان شىندىق بەيىت باسىنداعى قورشاۋ تەمىردىڭ قاداسىنا قابىرعاسىنان شانشىلىپ تۇر, ودان ارتىق نە كەرەك؟! بۇل شىعارمانىڭ سۇمدىعى سوندا, ادامدار ق ۇلىن-
قۇرباندىعىن ءوز قولدارىمەن جەرلەپ, باسىنا ولگەن ايعىردىڭ دەنەسىنەن ەسكەرتكىش بەلگى قويىپ قويعانداي اسەردە قالدىرادى. ءبىز بالالىق شاقتىڭ ەرتەگىسىندەي كورىپ وتىرعان تۋىندى وسىلاي سيۋررەاليستىك شەشىممەن اياقتالادى.
نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى «ايعىركىسى» دەگەن ءبىر عانا اتاۋلى سوزبەن ەستە جۇرەتىن وسىنداي وشپەس وبراز سومدادى. ەسكەرتكىشكە اينالۋعا لايىقتى وبراز. ءسوز باسىندا «شۇعانىڭ بەلگىسىنە» ەسكەرتكىش ورناتىلسا» دەگەن اڭگىمەنى بەكەر ايتقامىز جوق. جالپى, ادەبي كەيىپكەرگە ورناتىلعان ەسكەرتكىش, اۆتورعا ورناتىلعان ەسكەرتكىش ەمەس. سوندىقتان «نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى وبلىستا جۇرگەن جازۋشى ەدى, مىنا كىسى تىم ارتىق كەتتى» دەپ تارپىنۋدىڭ قاجەتى شامالى. ءساتتى تابىلعان وبراز ەلدىڭ ساناسىنان ونسىز دا وشپەيدى. نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى دەگەن ەسىمدى ۇمىتىپ قالىپ, «ايعىركىسى» دەگەن اتاۋدى ۇمىتپاي ءجۇرۋىمىز دە ابدەن مۇمكىن. جازۋشىعا ءوزىن ۇمىتسا دا, سومداعان كەيىپكەرىن ۇمىتپاسا, ودان ۇلكەن باقىت جوق!
