قوعام • 20 قىركۇيەك، 2021

ومىرگە ىڭكار، ونەرگە قۇشتار

63 رەت كورسەتىلدى

قازاق ەجەلدەن دۇنيەگە كەلگەن نارەستەگە ات قويۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. ونىڭ ىرىمى دا، ءجون-جوسىعى دا سان الۋان. اسىرەسە، اتاعى، ابىرويى ەل اراسىنا، ءتىپتى جاھانعا جايىلعان ۇلى تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن ۇلىقتاپ، ءوز بالاسىنا، نەمەرە- شوبەرەسىنە قويىپ ءجۇرۋى جاقسى ءداستۇردىڭ تورىنەن ورىن الادى. سونداي ۇلى ەسىمدەردى «ارقالاپ» جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ ارىپتەسىمىز، زامانداسىمىز، باۋىرىمىز – اباي بولەكباي ۇلى تاسبولاتوۆ.

ۇلى اباي قۇنانباەۆتىڭ «بولماساڭ دا ۇقساپ باق، ءبىر عا­لىم­دى كورسەڭىز»، دەگەن وسيەت ءسوزىن عيبرات تۇتىپ وسكەن ءبىزدىڭ ابا­يىمىز – بالا كەزىنەن وقۋ دەسە وقۋ، ءارتۇرلى سپورتتىق جارىس دەسە جارىس، باسەكەلەس دەسە باسە­كە­لەس، ءان ايتۋ، دومبىرا تارتۋ سياقتى ونەرگە تالپىنىستاردا ال­دىنا جان سالماي، قانداي دا ءوز ورتاسىن دۇرىلدەتىپ، بايىتىپ جۇ­رە­تىن ازامات. ول تۋىپ وسكەن سول­تۇستىك قازاقستان وڭىرىندە بۇ­رىنعى كوبەش اۋىلىندا، كەيىن­گى نيكولاەۆكادا اۋەلى مەكتەپتەن باستاپ قازاق بالالارى ساۋ­ساقپەن سانارلىق بولدى دا كوپ­تىڭ ورتاسىندا بالا كەزىندەگى ال­جۋاز­دى­عى­نا قاراماستان، تالاسىپ-تارماسىپ، ءوزىن مويىنداتىپ ءجۇردى. كەيدە «مىنەز» دەگەن ءسوزدى تەك ءبىر وقىس قيمىل نەمەسە وعاش ءسوز ايت­قان ادامدارعا تەلىپ جاتاتىنىنىمىز بار. ونداي جاعدايلار سول مىنەزدىڭ جاي ۇشقىندارى بولار. ال مىنەز دەگەن – تۇتاس ۇعىم. ادامنىڭ تاباندىلىقپەن الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتۋى نەمەسە قانداي دا سىندارلى ساتتەردە توزىمدىلىك، ۇستامدىلىق كورسەتۋى، ۇتقىر شەشىم قابىلداۋى ناعىز مىنەزدىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. وسىنداي ناعىز مىنەز ءبىزدىڭ زامانداسىمىز ابايدىڭ بولمىسىندا قالىپتاسقان. وسى تالپىنىس، مىنەز اقىرى جاس جىگىتتى تاشكەنت قا­لا­سىن­داعى جوعارى اسكەري وقۋ ور­نىن ءتامامداتىپ، كاسىبي اسكەري قىز­مەتتىڭ كوركى بولۋعا جولىن اشتى.

ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەل­سىز­­دىگىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق اس­كە­ري ازاماتتارىمىزدىڭ جولى، باعى اشىلىپ، بۇرىنعى وداقتا قا­زاق جىگىتتەرى جەتە بەرمەيتىن جو­عا­رى اسكەري اتاق، لاۋازىمدارعا، مارتەبەلى ماراپاتتارعا يە بولدى.

ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اباي بولەكباي ۇلىنا زور سەنىم كورسەتىپ، ونى جاس مەملەكەتىمىزدە تۇڭعىش قۇرىلعان ۇلتتىق ۇلان قولباسشىسى لاۋازىمىنا كوتەرىپ، قولىنا تۋ ۇستاتتى. ول قىزمەتتى ابىرويمەن ورىنداپ، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا قۇرىلىمى، جاڭا كەلبەت-كورىنىسىنىڭ ءبىر پاراسىن قالىپتاستىرىپ، جاستارعا وتان­سۇي­گىشتىك، پاتريوتتىق تاربيە بە­رۋدە وتە بەدەلدى ينستيتۋت جۇ­مى­سىن جولعا قويعاننان كەيىن اسكەري ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستىعى، قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن سەنىپ تاپسىردى. اباي تەگىندە تابيعاتىندا ءجۇردىم-باردىم، ءاتۇستى جۇمىس ىستەي المايدى. قاي جەرگە كەلسە دە وعان بارىن سالىپ، قۇلشىنا كىرىسىپ، جاڭا تىنىس بەرەدى. قانداي جۇمىستى دا جىگەرلەنىپ، جان ءبىتىرىپ، تىندىرىپ ىستەيدى. قىرىق جىلدان استام اسكەري ۇستازدىق قىزمەتىندە جۇزدەگەن، مىڭداعان اسكەري كومانديرلەر، اسكەري قىزمەتىن اتقارعان جاستارعا ۇستاز بولدى. ابايدان ءتالىم-تاربيە العان جاس وفيتسەرلەر وعان ۇقساعىسى كەلگەنى انىق.

اباي تاسبولاتوۆ ومىردەن وسىن­­شاما باي تاجىريبە جيناق­تاپ، ۇلت­ى­نا، مەملەكەتىنە ەڭبەك ءسىڭىرىپ، گەنەرال-لەيتەنانت شەنىن­دە جو­عا­رى قولباسشىلىق لاۋازىمدا جۇرگەندە دە، بۇگىن دە ەش­قا­شان ادەبيەت، ونەر، مادەنيەت، تاريحتان قول ۇزگەن جوق. ەل اعاسى جاسىنا جەتكەندە اسىرەسە، جالپى ادامزات تاريحىنا، ۇلتتىق ونەر، شەجىرەگە تەرەڭدەپ، رۋحانيات الەمىن وزىنە اجىراماس جان ازىعى ەتىپ كەلەدى.

ول – تاماشا سپورتشى. ۆولەي­بولدى جيىرما جاستاعى جىگىت­تەر­شە سەكىرىپ تە، جەردەن ءىلىپ تە، جانىن سالىپ وينايدى. ۇستەل تەننيسى، بيليارد... قىسقاسى اباي ۇر­شىقشا يىرمەگەن سپورت ءتۇرى جوق. سارىارقانىڭ سارى ايازىندا جالاڭاش شىمىر، شىنىققان دەنە­سىنەن بۋ بۇرقىراپ، ون شا­قى­­رىم جۇگىرەدى. ىزدەنگىشتىك، زەرتتەۋشىلىك ەڭبەگى – ءوز الدىنا ءبىر سالا. اسكەردە قىزمەت ەتىپ ءجۇرىپ، ديسسەرتاتسيا جازىپ، تاريح عى­لىمىنىڭ دوكتورى اتاندى، جۇز­دە­گەن ماقالا، ەڭبەك جازدى.

ابەكەڭ، اباي بولەكباي ۇلى قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعاننان كەيىن شى­عارماشىلىق ەڭبەگىنىڭ جاڭا تى­نىسى اشىلدى. ەندى ول بۇ­رىن­عى­داي ءبىر سالانىڭ عانا بىلگىر ۇيىمداستىرۋشىسى ەمەس، بۇكىل قوعام، مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى باعىتتارىنا ءوز ۇلەسىن قوسا الاتىن، جاناشىر تۇلعا ورەسىنە كوتەرىلدى. ارينە، مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ جو­عار­عى زاڭ شىعارۋشى بيلى­گى­نە، ياعني پارلامەنتكە قاي سالا­دان بولسا دا اباي بولەك­باي­ ۇلى سىندى ءومىر كور­گەن، ى­س­تىق-سۋىق­تان وتكەن مەم­لە­كەت­شىل، قو­عام قۇبىلىستارى مەن قايشى­لىق­تارىنان حابارى بار، وڭ-سولىن اجىراتا الاتىن، ەلدىڭ تۇرمىسىن، الەۋمەتتىك حال احۋالىن بىلەتىن، دۇنيەگە ءوز كوزقاراسى، پىكىرى بار، انشەيىن ەلگە ءوزىن كور­سە­تۋ­دەن گورى، حالىقتىڭ ءسوزىن سوي­لەپ، مەملەكەتتىڭ قامىن ويلايتىن، سوعان قىزمەت ەتۋ مۇددەسىن كوزدەيتىن ادامداردىڭ سايلانۋى ءجون-اق. اباي بولەكباي ۇلى پارلامەنت ماجىلىسىنە Nur وtan پار­تياسىنان ەكى رەت سايلانىپ، حالىقارالىق قاتىناستار، قور­عانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتە­تى­نىڭ مۇشەسى بولسا دا تەك قىزمەتتىك شەڭ­بەرىمەن شەكتەلىپ قويماي، قوعام ءومىرىنىڭ قاي سالاسىنا بولسا دا بىلىكتىلىكپەن، شىنايى ىسكەر­لىك­پەن ارالاسىپ جۇرەتىن بەلسەندى دەپۋتات بولدى. ماجىلىستە وعان جۇك­تەلگەن قوعامدىق ءىس-شارالار دا كوپ ەدى. ءبىر كەزدەرى ءماجىلىس تور­ا­­عاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تا، جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي، ارىپتەستەرىنىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنىڭ ورىندالۋىنا ايانباي اتسالىستى. اسىرەسە، ونەرگە، ادەبيەت پەن ما­دە­نيەتكە جاقىن بولعاندىقتان، اركەز وسى سالالاردىڭ تالانتتى وكىلدەرىنە قامقورلىق جاساپ، ولار­­دى ەلگە تانىتۋدان جالىققان ەمەس.

اباي ەلىمىزدىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىق. ءبىر كوميتەتتە ەل مۇددەسىنە جۇمىس جاساۋ جولىندا ءوزارا ءتۇسىنىسىپ، پىكىر الماسىپ، اقىلداسىپ، تالاي ماڭىزدى ءىس-شارالاردا بىرگە جۇرگەنىمىز – ۇمىتىلماس قۇندىلىعىمىز.

ءماجىلىستىڭ بەسىنشى جانە التىنشى شاقىرىلىمىندا ءبىر كوميتەت جۇمىسىنا جۇمىلدىرىلعان ون بەس دەپۋتاتتىڭ كەز كەلگەنى جايدان-جاي، بولعىسى كەلگەننەن عانا دەپۋتات بولا قالعان جوق. ولاردىڭ ارقايسىسى – دەپۋ­تات بولعانعا دەيىن ۇلكەن ءومىر جو­لىنان وتكەن، مەملەكەتتىك قىز­­­مەتتىڭ سان سالاسىندا بىلىك­تى­لىك­پەن، ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ، مەم­لەكەتىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شى­عارۋشى ورگانىنا ۇلكەن دا­يىن­­دىقپەن كەلگەن، بۇرىنعى قىز­­مەتتەرىندە بەلگىلى ناتيجەگە قول جەتكىزە العان تۇلعالار. سون­داي-اق ولار ەلدىڭ، وڭىرلەردىڭ تۇر­مىسىن، مۇڭ-مۇقتاجىن جەتىك بى­لە­تىن، قاجەتتى ۇسىنىس-پىكىر­لە­رىن جەتكىزىپ ايتاتىن. ءبىر كوميتەتتە ءماجىلىس توراعالارى، پرەمەردىڭ، توراعانىڭ ورىنباسارلارى، بىرنە­شە مينيستر، اسكەري، كۇشتىك قۇرى­لىم­دار قول­باسشىلارى، گەنەرالدار، ەلشى­لەر، پارتيا باسشىلارى بولىپ جۇ­مىلىپ، ەل مۇددەسىنە ابى­روي­لى ەڭبەك ەتكەنىمىزدى ايت­ساق تا جەت­كىلىكتى.

تەگىندە دەپۋتاتتار ەلگە كورىنۋ ءۇشىن نەمەسە ۇنەمى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تانىمال بولۋ ءۇشىن جۇمىس ىستە­مەيدى. ەڭ الدىمەن، دەپۋتات زاڭ جوباسى­مەن قالاي جۇمىس ىستەپ ءجۇر، زاڭ­ناما كەڭىستىگىن مەيلىنشە سۇرا­نىس­قا جاۋاپ بەرە الاتىنداي ەتۋ جولىندا نە ىستەي الدى، سول زاڭ ەلدىڭ تۇرمىس الەۋەتىن جاقسارتۋعا قانداي ىقپال ەتە الدى دەگەن تۇر­عى­دا پارلامەنتتىڭ كاسىبيلىگى كو­­رىنەدى. قازىرگى قالىپتاسقان ءتار­­تىپ بويىنشا زاڭ جوباسىن تال­قىلاۋعا ارنالعان جۇمىس توپتارىندا بەلگىلى زاڭ جوباسى ابدەن تالقىلاۋدان وتكەننەن كەيىن عانا كوميتەت وتىرىسىنا شىعارىلىپ، ونداعى تالقىلاۋعا دا نەگىزىنەن بارلىق دەپۋتات قا­تى­سا­دى. ودان تىس پارتيا فراك­تسيا­لارىنداعى تالقىلاۋلار تاعى بار. ءبىزدىڭ اباي وسى تالقى­­لاۋلاردىڭ بەل ورتا­سىندا جۇرەتىن، ۇسىنىس-پىكىرلەرىن، ءوز ۇستانىمدارىن ىر­كىل­مەي ايتاتىن. ال ولاردى باق-تا كورسەتۋ-كورسەتپەۋ دەپۋتاتقا بايلانىستى ەمەس. ونى جۋرناليستەر وزدەرى شەشەدى. وكىنىشكە قاراي، ولاردىڭ وزدەرىنىڭ بەلگىلى ءبىر زاڭ جوباسىن ناسيحاتتاۋدا بىلىكتىلىگى جەتپەي جاتاتىنى دا بار. دەپۋتاتتاردىڭ بەل­سەن­دىلىگى نەمەسە بىلىكتىلىگى تۋرالى پىكىر ايتۋ ءۇشىن باق وكىل­دە­رى جۇمىس توپتارىنداعى، كومي­تەتتەردەگى تالقىلاۋلارعا قاتى­سىپ، ماسەلەنىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلۋ­لەرى كەرەك. ال پار­لا­مەنت پالا­تا­لا­رىنىڭ جالپى وتىرىستارىندا دەپۋتاتتاردىڭ ءبارى سويلەۋى مۇم­كىن ەمەس، ءارى قا­جە­تى دە جوق. ول ءۇشىن جۇمىس توپ­تارى، كوميتەت وتىرىستارى، فراكتسيا جينالىس­تا­رى جەتكىلىكتى.

اباي بولەكباي ۇلى – وسى مىن­دەت­تىڭ بارلىعىن دا مەيلىنشە بى­لىكتىلىكپەن اتقارعان قايراتكەر. ال دەپۋتاتتىق قىزمەتپەن ءومىر بىتكەن جوق. بۇگىندە ابايمەن حابارلاسسام، سول بۇرىنعى ىرعاعىنان جاڭىلماپتى – «انا كونفەرەنتسيا­دا سويلەدىم»، «مىنا دوڭگەلەك ۇس­تەلگە شاقىرىپ جاتىر»، «جاس وفي­­تسەرلەرمەن كەزدەسۋگە بارام»، «دوس­­تارمەن، ارىپتەستەرمەن، اعا­لار­مەن سويلەستىم»، دەپ اڭگىمە تيەگىن اعىتادى.

شىن مانىندە، دەپۋتات تا، باس­قا لاۋازىمدى قىزمەتكەر دە لاۋا­زىمىنان بۇرىن ءوزىنىڭ ازا­مات­تىعىمەن، قوعامداعى ورنىمەن تانىلادى. اسكەري سالادا ونەگەلى ۇستاز، ىسىنە قالتقىسىز بەرىلگەن جاۋىنگەر بولىپ تانىلعان اباي بولەكباي ۇلى ون جىلعا جۋىق دە­پۋتاتتىق قىزمەتىندە دە، ودان كە­­يىنگى ازاماتتىق قوعامدا دا ادام­­گەر­شىلىك قاسيەتتەرىمەن ءوز ورتا­سىنا، ەل-جۇرتىنا تانىلىپ، ابىروي-بەدەلگە بولەنىپ كەلەدى.

اباي كوپتەگەن يگى ءىستىڭ باس­تا­ماشىسى بولىپ، قوعامعا وڭ ىق­پالىن تيگىزىپ ءجۇر. ماسەلەن، ول اسكەري ادامداردىڭ رەسمي اس­كە­ري قىزمەتىنىڭ مەرزىمىن ءبىتى­رىپ، زەينەتكە شىققان كەزىندەگى تۇر­مىسى، تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن ءوزى­نىڭ 45 جىلدىق اسكەري باسشى قىزمەتىنەن، ياعني «ىشىنەن» بىلەتىن، كوشىپ-قونىپ ءجۇرىپ، ءوز باسىنان دا وتكىزگەن. وسى پروبلەمانى ارىپتەسى، جاستايىنان بىرگە جۇر­گەن دوسى، حالىق قاھارمانى – باقىتجان ەرتاەۆپەن ەكەۋى بىر­لەسىپ، بىر­نە­شە جىل تىنباستان، دامىل تاپپاي شۇعىلدانىپ، ۇكىمەتكە، مينيسترلىكتەرگە، اكىم­دەر­گە، بانك سا­لاسىنا مازا بەر­مەي ءجۇ­رىپ، اقى­رى وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزە الدى. قوس گەنەرال-دە­پۋ­تاتتىڭ سول باستاماسىن ءبىزدىڭ كو­ميتەت مۇشەلەرى تۇگەل قول­داپ، ارنايى زاڭ قابىلدانۋىنا كۇش سالىپ، ىقپال ەتتى. ءبىزدىڭ سول زاڭىمىزدى كەزىندە ۇكىمەت قول­داپ، پرەزيدەنتتىڭ قول قويعا­نى­نىڭ ارقاسىندا كاسىبي اسكەري ما­مان­داردىڭ تۇرعىن ءۇي، جالاقى، زەينەتاقى ماسەلەلەرى وڭ شەشىمىن تاپتى.

سونداي-اق اباي قوجابەرگەن جىراۋدىڭ 350 جىلدىعىن، ونىڭ ەڭبەكتەرىن، سەگىز سەرىنىڭ ۇمىت بولعان اندەرىن جيناقتاپ جارىققا شىعارۋدى ۇيىمداستىرىپ، ونەر جاناشىرلارىنىڭ العىسىنا يە بولدى.

ابايدىڭ دەپۋتاتتىق قىز­مە­تىنەن ماعلۇمات بەرەتىن ماقا­لا­لا­رى، سۇحباتتارى، كەيبىر ىسكەرلىك، قىزمەتتىك حاتتارى، دەپۋتاتتىق سا­ۋالدارى،زاڭ شىعارۋشىلىق قىز­مەت­تە جۇمىس توبىنىڭ جەتەك­شى­سى رەتىندە قابىلداۋعا اتسالىسقان زاڭ جوبالارىنىڭ ۇزىندىلەرى ەن­گى­زىلىپ، گەنەرال، كورنەكتى قوعام قايراتكەرى تۋرالى جازىلعان جىلى لەبىزدەر توپتاستىرىلعان جيناق «گەنەرالدىڭ بەكزات بولمىسى» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. بۇل كىتاپ جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن تاماشا وقۋ قۇرالى دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

اباي بولەكباي ۇلىنىڭ ءومىر جولىندا باۋىرجان مومىش ۇلى، ساعادات نۇرماعامبەتوۆ، مۇحتار التىنباەۆ سىندى قازاق ەلىنىڭ ارداقتى ۇلاندارىنان، تاريحي تۇل­عالارىنان عيبرات العانىن، ونەگەلەرىنەن ۇيرەنگەنىن ەرەكشە قۇرمەتپەن اتاۋى دا – جاي ماداق ەمەس، سىيلاستىق مادەنيەتىنىڭ جارقىن كورىنىسى، ءارى تاماشا ۇلگىسى.

جيناققا ەنگەن سۇحباتتاردىڭ ءجونى بولەك. ءاربىر سۇراققا كى­تاپ كەيىپكەرى ءارى اۆتورى اباي بولەك­باي ۇلىنىڭ بەرگەن اشىق جاۋاپ­تارىندا ونىڭ ءومىربايانى، دەپۋ­تات­تىق قىزمەتى سايراپ جاتىر.

ۇلى ابايدىڭ «سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە، كەتىگىن تاپ تا، بار، قالان!» دەگەن وسيەتىن تولى­عىمەن ورىنداپ جۇرگەن زامان­دا­سى­مىزدىڭ ماقتانىشپەن ايتۋعا تۇرارلىق تۇلعا ەكەندىگى ونى بى­لە­­تىن ءار ازاماتتىڭ كەۋدەسىنە اباي­­عا دەگەن ريزاشىلىق سەزىمىن ۇيا­­ل­ا­تادى. ونىڭ ومىرگە ىڭكارلىگى، ونەر­گە قۇشتارلىعى توڭىرەگىنە نۇر شاشىپ، ءاردايىم ورتاسىن تولتىرىپ جۇرەدى.            

 قۋانىش سۇلتانوۆ،

 قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار

6 ءوڭىر «جاسىل» ايماقتا تۇر

كوروناۆيرۋس • كەشە

دەپۋتاتتى پىشاقتاپ كەتتى

الەم • 15 قازان، 2021

شەتەلدىك ۆاكتسينالار اقىلى بولادى

كوروناۆيرۋس • 15 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار