ۇلى اباي قۇنانباەۆتىڭ «بولماساڭ دا ۇقساپ باق, ءبىر عالىمدى كورسەڭىز», دەگەن وسيەت ءسوزىن عيبرات تۇتىپ وسكەن ءبىزدىڭ ابايىمىز – بالا كەزىنەن وقۋ دەسە وقۋ, ءارتۇرلى سپورتتىق جارىس دەسە جارىس, باسەكەلەس دەسە باسەكەلەس, ءان ايتۋ, دومبىرا تارتۋ سياقتى ونەرگە تالپىنىستاردا الدىنا جان سالماي, قانداي دا ءوز ورتاسىن دۇرىلدەتىپ, بايىتىپ جۇرەتىن ازامات. ول تۋىپ وسكەن سولتۇستىك قازاقستان وڭىرىندە بۇرىنعى كوبەش اۋىلىندا, كەيىنگى نيكولاەۆكادا اۋەلى مەكتەپتەن باستاپ قازاق بالالارى ساۋساقپەن سانارلىق بولدى دا كوپتىڭ ورتاسىندا بالا كەزىندەگى الجۋازدىعىنا قاراماستان, تالاسىپ-تارماسىپ, ءوزىن مويىنداتىپ ءجۇردى. كەيدە «مىنەز» دەگەن ءسوزدى تەك ءبىر وقىس قيمىل نەمەسە وعاش ءسوز ايتقان ادامدارعا تەلىپ جاتاتىنىنىمىز بار. ونداي جاعدايلار سول مىنەزدىڭ جاي ۇشقىندارى بولار. ال مىنەز دەگەن – تۇتاس ۇعىم. ادامنىڭ تاباندىلىقپەن الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتۋى نەمەسە قانداي دا سىندارلى ساتتەردە توزىمدىلىك, ۇستامدىلىق كورسەتۋى, ۇتقىر شەشىم قابىلداۋى ناعىز مىنەزدىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. وسىنداي ناعىز مىنەز ءبىزدىڭ زامانداسىمىز ابايدىڭ بولمىسىندا قالىپتاسقان. وسى تالپىنىس, مىنەز اقىرى جاس جىگىتتى تاشكەنت قالاسىنداعى جوعارى اسكەري وقۋ ورنىن ءتامامداتىپ, كاسىبي اسكەري قىزمەتتىڭ كوركى بولۋعا جولىن اشتى.
ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق اسكەري ازاماتتارىمىزدىڭ جولى, باعى اشىلىپ, بۇرىنعى وداقتا قازاق جىگىتتەرى جەتە بەرمەيتىن جوعارى اسكەري اتاق, لاۋازىمدارعا, مارتەبەلى ماراپاتتارعا يە بولدى.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اباي بولەكباي ۇلىنا زور سەنىم كورسەتىپ, ونى جاس مەملەكەتىمىزدە تۇڭعىش قۇرىلعان ۇلتتىق ۇلان قولباسشىسى لاۋازىمىنا كوتەرىپ, قولىنا تۋ ۇستاتتى. ول قىزمەتتى ابىرويمەن ورىنداپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا قۇرىلىمى, جاڭا كەلبەت-كورىنىسىنىڭ ءبىر پاراسىن قالىپتاستىرىپ, جاستارعا وتانسۇيگىشتىك, پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدە وتە بەدەلدى ينستيتۋت جۇمىسىن جولعا قويعاننان كەيىن اسكەري ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستىعى, قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن سەنىپ تاپسىردى. اباي تەگىندە تابيعاتىندا ءجۇردىم-باردىم, ءاتۇستى جۇمىس ىستەي المايدى. قاي جەرگە كەلسە دە وعان بارىن سالىپ, قۇلشىنا كىرىسىپ, جاڭا تىنىس بەرەدى. قانداي جۇمىستى دا جىگەرلەنىپ, جان ءبىتىرىپ, تىندىرىپ ىستەيدى. قىرىق جىلدان استام اسكەري ۇستازدىق قىزمەتىندە جۇزدەگەن, مىڭداعان اسكەري كومانديرلەر, اسكەري قىزمەتىن اتقارعان جاستارعا ۇستاز بولدى. ابايدان ءتالىم-تاربيە العان جاس وفيتسەرلەر وعان ۇقساعىسى كەلگەنى انىق.
اباي تاسبولاتوۆ ومىردەن وسىنشاما باي تاجىريبە جيناقتاپ, ۇلتىنا, مەملەكەتىنە ەڭبەك ءسىڭىرىپ, گەنەرال-لەيتەنانت شەنىندە جوعارى قولباسشىلىق لاۋازىمدا جۇرگەندە دە, بۇگىن دە ەشقاشان ادەبيەت, ونەر, مادەنيەت, تاريحتان قول ۇزگەن جوق. ەل اعاسى جاسىنا جەتكەندە اسىرەسە, جالپى ادامزات تاريحىنا, ۇلتتىق ونەر, شەجىرەگە تەرەڭدەپ, رۋحانيات الەمىن وزىنە اجىراماس جان ازىعى ەتىپ كەلەدى.
ول – تاماشا سپورتشى. ۆولەيبولدى جيىرما جاستاعى جىگىتتەرشە سەكىرىپ تە, جەردەن ءىلىپ تە, جانىن سالىپ وينايدى. ۇستەل تەننيسى, بيليارد... قىسقاسى اباي ۇرشىقشا يىرمەگەن سپورت ءتۇرى جوق. سارىارقانىڭ سارى ايازىندا جالاڭاش شىمىر, شىنىققان دەنەسىنەن بۋ بۇرقىراپ, ون شاقىرىم جۇگىرەدى. ىزدەنگىشتىك, زەرتتەۋشىلىك ەڭبەگى – ءوز الدىنا ءبىر سالا. اسكەردە قىزمەت ەتىپ ءجۇرىپ, ديسسەرتاتسيا جازىپ, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى اتاندى, جۇزدەگەن ماقالا, ەڭبەك جازدى.
ابەكەڭ, اباي بولەكباي ۇلى قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعاننان كەيىن شىعارماشىلىق ەڭبەگىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلدى. ەندى ول بۇرىنعىداي ءبىر سالانىڭ عانا بىلگىر ۇيىمداستىرۋشىسى ەمەس, بۇكىل قوعام, مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى باعىتتارىنا ءوز ۇلەسىن قوسا الاتىن, جاناشىر تۇلعا ورەسىنە كوتەرىلدى. ارينە, مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى بيلىگىنە, ياعني پارلامەنتكە قاي سالادان بولسا دا اباي بولەكباي ۇلى سىندى ءومىر كورگەن, ىستىق-سۋىقتان وتكەن مەملەكەتشىل, قوعام قۇبىلىستارى مەن قايشىلىقتارىنان حابارى بار, وڭ-سولىن اجىراتا الاتىن, ەلدىڭ تۇرمىسىن, الەۋمەتتىك حال احۋالىن بىلەتىن, دۇنيەگە ءوز كوزقاراسى, پىكىرى بار, انشەيىن ەلگە ءوزىن كورسەتۋدەن گورى, حالىقتىڭ ءسوزىن سويلەپ, مەملەكەتتىڭ قامىن ويلايتىن, سوعان قىزمەت ەتۋ مۇددەسىن كوزدەيتىن ادامداردىڭ سايلانۋى ءجون-اق. اباي بولەكباي ۇلى پارلامەنت ماجىلىسىنە Nur وtan پارتياسىنان ەكى رەت سايلانىپ, حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولسا دا تەك قىزمەتتىك شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قويماي, قوعام ءومىرىنىڭ قاي سالاسىنا بولسا دا بىلىكتىلىكپەن, شىنايى ىسكەرلىكپەن ارالاسىپ جۇرەتىن بەلسەندى دەپۋتات بولدى. ماجىلىستە وعان جۇكتەلگەن قوعامدىق ءىس-شارالار دا كوپ ەدى. ءبىر كەزدەرى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تا, جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي, ارىپتەستەرىنىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنىڭ ورىندالۋىنا ايانباي اتسالىستى. اسىرەسە, ونەرگە, ادەبيەت پەن مادەنيەتكە جاقىن بولعاندىقتان, اركەز وسى سالالاردىڭ تالانتتى وكىلدەرىنە قامقورلىق جاساپ, ولاردى ەلگە تانىتۋدان جالىققان ەمەس.
اباي ەلىمىزدىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىق. ءبىر كوميتەتتە ەل مۇددەسىنە جۇمىس جاساۋ جولىندا ءوزارا ءتۇسىنىسىپ, پىكىر الماسىپ, اقىلداسىپ, تالاي ماڭىزدى ءىس-شارالاردا بىرگە جۇرگەنىمىز – ۇمىتىلماس قۇندىلىعىمىز.
ءماجىلىستىڭ بەسىنشى جانە التىنشى شاقىرىلىمىندا ءبىر كوميتەت جۇمىسىنا جۇمىلدىرىلعان ون بەس دەپۋتاتتىڭ كەز كەلگەنى جايدان-جاي, بولعىسى كەلگەننەن عانا دەپۋتات بولا قالعان جوق. ولاردىڭ ارقايسىسى – دەپۋتات بولعانعا دەيىن ۇلكەن ءومىر جولىنان وتكەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ سان سالاسىندا بىلىكتىلىكپەن, ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىنا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەن, بۇرىنعى قىزمەتتەرىندە بەلگىلى ناتيجەگە قول جەتكىزە العان تۇلعالار. سونداي-اق ولار ەلدىڭ, وڭىرلەردىڭ تۇرمىسىن, مۇڭ-مۇقتاجىن جەتىك بىلەتىن, قاجەتتى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جەتكىزىپ ايتاتىن. ءبىر كوميتەتتە ءماجىلىس توراعالارى, پرەمەردىڭ, توراعانىڭ ورىنباسارلارى, بىرنەشە مينيستر, اسكەري, كۇشتىك قۇرىلىمدار قولباسشىلارى, گەنەرالدار, ەلشىلەر, پارتيا باسشىلارى بولىپ جۇمىلىپ, ەل مۇددەسىنە ابىرويلى ەڭبەك ەتكەنىمىزدى ايتساق تا جەتكىلىكتى.
تەگىندە دەپۋتاتتار ەلگە كورىنۋ ءۇشىن نەمەسە ۇنەمى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تانىمال بولۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەمەيدى. ەڭ الدىمەن, دەپۋتات زاڭ جوباسىمەن قالاي جۇمىس ىستەپ ءجۇر, زاڭناما كەڭىستىگىن مەيلىنشە سۇرانىسقا جاۋاپ بەرە الاتىنداي ەتۋ جولىندا نە ىستەي الدى, سول زاڭ ەلدىڭ تۇرمىس الەۋەتىن جاقسارتۋعا قانداي ىقپال ەتە الدى دەگەن تۇرعىدا پارلامەنتتىڭ كاسىبيلىگى كورىنەدى. قازىرگى قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالعان جۇمىس توپتارىندا بەلگىلى زاڭ جوباسى ابدەن تالقىلاۋدان وتكەننەن كەيىن عانا كوميتەت وتىرىسىنا شىعارىلىپ, ونداعى تالقىلاۋعا دا نەگىزىنەن بارلىق دەپۋتات قاتىسادى. ودان تىس پارتيا فراكتسيالارىنداعى تالقىلاۋلار تاعى بار. ءبىزدىڭ اباي وسى تالقىلاۋلاردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەتىن, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن, ءوز ۇستانىمدارىن ىركىلمەي ايتاتىن. ال ولاردى باق-تا كورسەتۋ-كورسەتپەۋ دەپۋتاتقا بايلانىستى ەمەس. ونى جۋرناليستەر وزدەرى شەشەدى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ وزدەرىنىڭ بەلگىلى ءبىر زاڭ جوباسىن ناسيحاتتاۋدا بىلىكتىلىگى جەتپەي جاتاتىنى دا بار. دەپۋتاتتاردىڭ بەلسەندىلىگى نەمەسە بىلىكتىلىگى تۋرالى پىكىر ايتۋ ءۇشىن باق وكىلدەرى جۇمىس توپتارىنداعى, كوميتەتتەردەگى تالقىلاۋلارعا قاتىسىپ, ماسەلەنىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلۋلەرى كەرەك. ال پارلامەنت پالاتالارىنىڭ جالپى وتىرىستارىندا دەپۋتاتتاردىڭ ءبارى سويلەۋى مۇمكىن ەمەس, ءارى قاجەتى دە جوق. ول ءۇشىن جۇمىس توپتارى, كوميتەت وتىرىستارى, فراكتسيا جينالىستارى جەتكىلىكتى.
اباي بولەكباي ۇلى – وسى مىندەتتىڭ بارلىعىن دا مەيلىنشە بىلىكتىلىكپەن اتقارعان قايراتكەر. ال دەپۋتاتتىق قىزمەتپەن ءومىر بىتكەن جوق. بۇگىندە ابايمەن حابارلاسسام, سول بۇرىنعى ىرعاعىنان جاڭىلماپتى – «انا كونفەرەنتسيادا سويلەدىم», «مىنا دوڭگەلەك ۇستەلگە شاقىرىپ جاتىر», «جاس وفيتسەرلەرمەن كەزدەسۋگە بارام», «دوستارمەن, ارىپتەستەرمەن, اعالارمەن سويلەستىم», دەپ اڭگىمە تيەگىن اعىتادى.
شىن مانىندە, دەپۋتات تا, باسقا لاۋازىمدى قىزمەتكەر دە لاۋازىمىنان بۇرىن ءوزىنىڭ ازاماتتىعىمەن, قوعامداعى ورنىمەن تانىلادى. اسكەري سالادا ونەگەلى ۇستاز, ىسىنە قالتقىسىز بەرىلگەن جاۋىنگەر بولىپ تانىلعان اباي بولەكباي ۇلى ون جىلعا جۋىق دەپۋتاتتىق قىزمەتىندە دە, ودان كەيىنگى ازاماتتىق قوعامدا دا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىمەن ءوز ورتاسىنا, ەل-جۇرتىنا تانىلىپ, ابىروي-بەدەلگە بولەنىپ كەلەدى.
اباي كوپتەگەن يگى ءىستىڭ باستاماشىسى بولىپ, قوعامعا وڭ ىقپالىن تيگىزىپ ءجۇر. ماسەلەن, ول اسكەري ادامداردىڭ رەسمي اسكەري قىزمەتىنىڭ مەرزىمىن ءبىتىرىپ, زەينەتكە شىققان كەزىندەگى تۇرمىسى, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن ءوزىنىڭ 45 جىلدىق اسكەري باسشى قىزمەتىنەن, ياعني «ىشىنەن» بىلەتىن, كوشىپ-قونىپ ءجۇرىپ, ءوز باسىنان دا وتكىزگەن. وسى پروبلەمانى ارىپتەسى, جاستايىنان بىرگە جۇرگەن دوسى, حالىق قاھارمانى – باقىتجان ەرتاەۆپەن ەكەۋى بىرلەسىپ, بىرنەشە جىل تىنباستان, دامىل تاپپاي شۇعىلدانىپ, ۇكىمەتكە, مينيسترلىكتەرگە, اكىمدەرگە, بانك سالاسىنا مازا بەرمەي ءجۇرىپ, اقىرى وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزە الدى. قوس گەنەرال-دەپۋتاتتىڭ سول باستاماسىن ءبىزدىڭ كوميتەت مۇشەلەرى تۇگەل قولداپ, ارنايى زاڭ قابىلدانۋىنا كۇش سالىپ, ىقپال ەتتى. ءبىزدىڭ سول زاڭىمىزدى كەزىندە ۇكىمەت قولداپ, پرەزيدەنتتىڭ قول قويعانىنىڭ ارقاسىندا كاسىبي اسكەري مامانداردىڭ تۇرعىن ءۇي, جالاقى, زەينەتاقى ماسەلەلەرى وڭ شەشىمىن تاپتى.
سونداي-اق اباي قوجابەرگەن جىراۋدىڭ 350 جىلدىعىن, ونىڭ ەڭبەكتەرىن, سەگىز سەرىنىڭ ۇمىت بولعان اندەرىن جيناقتاپ جارىققا شىعارۋدى ۇيىمداستىرىپ, ونەر جاناشىرلارىنىڭ العىسىنا يە بولدى.
ابايدىڭ دەپۋتاتتىق قىزمەتىنەن ماعلۇمات بەرەتىن ماقالالارى, سۇحباتتارى, كەيبىر ىسكەرلىك, قىزمەتتىك حاتتارى, دەپۋتاتتىق ساۋالدارى,زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتتە جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە قابىلداۋعا اتسالىسقان زاڭ جوبالارىنىڭ ۇزىندىلەرى ەنگىزىلىپ, گەنەرال, كورنەكتى قوعام قايراتكەرى تۋرالى جازىلعان جىلى لەبىزدەر توپتاستىرىلعان جيناق «گەنەرالدىڭ بەكزات بولمىسى» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. بۇل كىتاپ جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن تاماشا وقۋ قۇرالى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
اباي بولەكباي ۇلىنىڭ ءومىر جولىندا باۋىرجان مومىش ۇلى, ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, مۇحتار التىنباەۆ سىندى قازاق ەلىنىڭ ارداقتى ۇلاندارىنان, تاريحي تۇلعالارىنان عيبرات العانىن, ونەگەلەرىنەن ۇيرەنگەنىن ەرەكشە قۇرمەتپەن اتاۋى دا – جاي ماداق ەمەس, سىيلاستىق مادەنيەتىنىڭ جارقىن كورىنىسى, ءارى تاماشا ۇلگىسى.
جيناققا ەنگەن سۇحباتتاردىڭ ءجونى بولەك. ءاربىر سۇراققا كىتاپ كەيىپكەرى ءارى اۆتورى اباي بولەكباي ۇلىنىڭ بەرگەن اشىق جاۋاپتارىندا ونىڭ ءومىربايانى, دەپۋتاتتىق قىزمەتى سايراپ جاتىر.
ۇلى ابايدىڭ «سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە, كەتىگىن تاپ تا, بار, قالان!» دەگەن وسيەتىن تولىعىمەن ورىنداپ جۇرگەن زامانداسىمىزدىڭ ماقتانىشپەن ايتۋعا تۇرارلىق تۇلعا ەكەندىگى ونى بىلەتىن ءار ازاماتتىڭ كەۋدەسىنە ابايعا دەگەن ريزاشىلىق سەزىمىن ۇيالاتادى. ونىڭ ومىرگە ىڭكارلىگى, ونەرگە قۇشتارلىعى توڭىرەگىنە نۇر شاشىپ, ءاردايىم ورتاسىن تولتىرىپ جۇرەدى.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
