رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2021

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

58 رەت كورسەتىلدى

جۇماتاي جاقىپباەۆتىڭ تاقىرىپسىز ولەڭى بار. دجوكوندانىڭ جامالى، قاسيەتى تۋرالى ايتىپ كەلە جاتادى دا، ءلايلانى جىرلاپ كەتەدى. «دجوكوندا ميىعىندا – جىميىس، قارايدى ەندى ول باسقا ارۋلار زامانىن» دەيدى. تۋرا سول سياقتى، ونەر، سۇلۋلىق سياقتى ءتاڭىرىنىڭ بەرگەن ارتىق قاسيەتتەرى قاي زاماننىڭ بولسىن قۇرداسى بولىپ جۇرە بەرەتىنى بەلگىلى. كەلەر زامانعا دجوكونداعا ۇقساپ كارتينادان سىعالاۋى مۇمكىن، ولەڭ، ءان بولىپ سىرلاسىپ، ءتىپتى ءتىل ءبىتىپ ساحنادان سويلەپ شىققانىن دا كوردىك. مۇنداي قۇبىلىسقا اسىرەسە، تەاتردا كوپ ۇشىراسامىز.

وسىدان بىرەر جىل بۇرىن راحىمجان وتارباەۆتىڭ «فاريزا مەن مۇقاعالي» سپەك­تاكلىن تاماشالاپ وتىرىپ، فاريزا اپا­مىزدىڭ ءور مىنەزىنە تاعى ءبىر كۋا بول­عان­داي كۇي كەشكەنبىز. اقىننىڭ كەي­پى­نە ەنىپ، اقىندىق ءور مىنەزىن تانىتقان س.سەيفۋللين اتىنداعى اكادەميالىق قا­زاق دراما تەاترىنىڭ ءارتىسى دينا زاي­تو­ۆا بولاتىن. ول – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىن­عان «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ بيىل­عى، ءتورتىنشى ماۋسىمىنىڭ جەڭىم­پاز­دارىنىڭ ءبىرى.

بيىل «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا ءار سالادان رەسپۋبليكا بويىنشا 5 مىڭنان استام ۇمىتكەر قاتىسىپتى. سولاردىڭ ارا­سى­نان 193 ۇمىتكەر ىرىكتەلىپ، جەڭىمپاز اتان­عان. سوندىقتان، «جۇزدەن – جۇيرىك، مىڭ­نان – تۇلپار» شىققان ونەرپازدىڭ ور­نى بولەك تەاتر الەمىندە.

ۇزدىكتەر قاتارىندا ساپ تۇزەگەن دينا زايتو­ۆانى بۇگىنگى تەاترسۇيەر قاۋىم جاق­سى بىلۋگە ءتيىس. بىلگەنى بىلاي تۇرسىن، بەل­گىلى رەجيسسەر، ونەر مايتالماندارى ارا­سىن­دا مويىندالىپ قويعان اتاۋلى ءارتىس، تاڭداۋلى ونەرپاز. بەلگىلى رەجيسسەر دينا جۇماباەۆا وسى جاقىندا عانا بەرگەن سۇحباتىندا: «قو­يىل­عان قويىلىمنىڭ ساحنا­دا شىنايى ءومىر ءسۇرۋى ارتىسكە تىكەلەي باي­لانىستى. ەلى­مىزدەگى تەاتر ارتىستەرىنىڭ ىشى­نەن نۇركەن وتەۋىلوۆ، دينا زايتوۆا، جانار ما­قاشەۆا، ولجاس جاقىپبەكتىڭ جۇ­مىس­تا­رىن، جاۋاپكەرشىلىكتەرىن، ساحنا­دا­عى جانكەشتى ومىرلەرىن ەرەكشە اتار ەدىم»، دەپتى. «ساحناداعى جانكەشتى ءومىر» دەگەن تىركەستىڭ ءوزى ءبىراز جايدان حابار بەرىپ تۇرعان جوق پا؟!

دينا ءارتىس رەتىندە ءبىزدى دە ءتانتى ەتكەن. «فاريزا مەن مۇقاعالي» قويىلىمىندا اپا­مىزدىڭ اسقاق اقىندىعى مەن ءور مىنە­زىن الىپ كەلگەن كوز الدىمىزعا. ومىر­دەن ءوتىپ كەتكەن اقىننىڭ جان دۇنيەسى مەن سانا-سەزىمىن جۇرەگىنەن وتكىزىپ بارىپ ءۇن قاتپاسا، جۇرەككە جەتپەس ەدى عوي. ساحنادان فاريزا بولىپ سويلەپ، فاريزا بولىپ ءتىل قاتقان. تۇتاس ءبىر سپەكتاكلدى ءوزى الىپ شىققانداي اسەر قالدىرعان. مۇ­قاڭ­نىڭ «فاريزا، فاريزا جان، فاريزا قىز» ولەڭىنىڭ قۇپياسى دا سوندا اشىلعان. دينانىڭ فاريزاسى ارقاسىندا.
«...قارايدى ەندى ول باسقا ارۋلار زامانىن» دەگەندەي، فاريزا اپامىز ديناعا، دينا فاريزاعا اينالعانى ەسىمدە. جازۋشى-دراماتۋرگ راحىمجان وتارباەۆ اتىنداعى ءىىى رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالىندە دينا زايتوۆا فاريزانى سومداعانى ءۇشىن «ەڭ ۇزدىك ايەل ادام ءرولى» اتالىمىن جەڭىپ العانىن كەيىن ەستىدىك. «س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ر.وتارباەۆتىڭ «فاريزا مەن مۇقاعالي» ليريكالىق دراماسىن ساحنالادى. رەجيسسەرى – ن. جۇمانيازوۆ. بۇل قويىلىمدا قازىلار القاسى فاريزانىڭ رولىنە (دينا زايتوۆا) ەرەكشە توقتالدى» دەپ جازدى «انا ءتىلى» گازەتىنە قاراگوز ءسىمادىل.

ەل تانىعان، ونەرگە دەن قويعاندار ەرەكشە اتاپ، جوعارى باعالاعان دينانىڭ تەاتر الەمىنە ەسىك اشۋى دا قىزىق. 2002 جىلى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكا­دە­ميا­سىنان پروفەسسور گۇلدانا ساپار­عا­ليە­ۆا كەلەدى قاراعاندىعا. اكا­دە­مياعا اۋىل، اۋدانداردان جاس تا­لانت­­تار ىرىكتەپ اكەتپەك بولادى دا، قا­را­­عاندىنىڭ ونەر مەكتەپتەرىن ارالاپ، كوڭى­لى كونشىمەي، اۋداندارعا جونەلەدى. قارقارالىعا بار­عان پروفەسسوردىڭ كوزى بىردەن ديناعا تۇسەدى. بولاشاق ءارتىس مەكتەپ بىتىرگەلى وتىرعان كەزى ەكەن. مەكتەپ بىتىرگەن بويدا مىندەتتى تۇردە الماتىعا كەلۋىن ءوتىنىپ، اتى-ءجو­نىن جازىپ الادى. ول از بولعانداي، قايتارىندا سول كەزدەگى س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى كەڭەس جۇمابەكوۆكە قايتا-قايتا تاپسىرىپ كەتەدى. «كوز جازىپ قالماي، ماعان جەتكىز» دەپ وتىنگەن. ءبىزدىڭ كەيىپكەر الماتىعا سولاي بارعان. كوزىندە وتى، سوزىندە جالىنى بار بالانى زامانىندا ونەر اكادەمياسىنىڭ پرورەكتورى، پروفەسسوردىڭ ءوزى تاڭداپ الىپ كەتكەنىن بۇگىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. سويتكەن دينا الماتىدان وقۋىن اياقتاي سالا قاراعاندىداعى ساكەن تەاترى­نا ماڭداي تىرەپتى. سودان كۇنى بۇگىنگە اتال­عان ونەر ورداسىندا. شاقىرعان رەس­پۋب­لي­كالىق تەاترلاردىڭ بىرىنە بار­ما­عان. مۇندا جۇرگەندە دە قابىلەت-قارىمىن تانيتىن ءا.ورازبەكوۆ پەن د.جۇماباەۆا جانە د.ارعىنعازينا سىندى جاقسى-جاقسى رەجيسسەرلەر كەزدەسكەن باعىنا قاراي. ولار الەمدىك دراماتۋرگيانىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى ۋ.شەكسپير، ا.چەحوۆ، جان انۋيا، پ.مەريمە، ت.ۋيليامس، ع.مۇسىرەپوۆتەردىڭ ايتۋلى پەسالارىنان رولدەر ۇسىنىپ، تالانت يەسىنىڭ جولىن اشا بىلگەن. ءوزى دە ءاربىر كەيىپكە ەنگەن سايىن قۇستاي تۇلەپ، جاڭا قىرىنان تا­نىلىپ وتىرعان. ارتىستىك الەمنىڭ ەسى­گىنەن ەندى اتتاعان تالانتتى جاسقا الىمبەك ورازبەكوۆ فرانتسۋز درا­ماتۋرگى جان انۋيانىڭ «بوزتورعاي» ترا­گەديا­سىن­داعى ايگىلى جاننا دʼارك ءرولىن سەنىپ تاپسىرادى. ءبىر جاعىنان بۇل – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيتىن باقىت بولسا، ەكىنشى جاعىنان – جاس ارتىسكە ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىك. سول كەزدەگى ونەر­تا­نۋ­شىلار دينا ءوز جاننا دʼاركىن سومداپ شىققانىن ايتادى. «رەسەيدىڭ «باستاۋ» فيلمىندەگى ي.چۋريكوۆا ويناعان جاننا دʼاركتاي قاراعاندى ساحناسىندا دا اتى اڭىزعا اينالعان، ۇلكەن جۇرەكتى كىشكەنتاي جاننا دʼاركتىڭ وبرازى ۇمىتىلماستاي بولىپ سومدالدى. جاس تالانت دينا زايتوۆانىڭ ۇلكەن ونەردەگى العاشقى جەڭىسىنىڭ باسپالداعى ەدى»، دەپ جازدى ول جايىندا كەڭەس جۇمابەكوۆ.

سودان بەرى قۇلدىراماي دا، قاتاردا جۇرمەي دە، تەك قانا شەبەرلىك بيىكتەردەن كورىنگەن دينانى كورەمىز. 2014 جىلى اقتوبە قالاسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالىندە «ەڭ ۇزدىك ايەل ءرولى» اتالىمى قىز جىبەكتى سومداعانى ءۇشىن بەرىلىپتى. اتالعان اتاق 4 جىل قا­تا­رى­نان دينانىڭ قىر سوڭىنان قالماي ىزدەپ تاۋىپ وتىرعان. جوعارىدا فاريزا ءرولىن ويناعان 2019 جىلعا دەيىن.

ول بىردە ءبىر ەلدىڭ ۇلتتىق ماقتانىشى جاننا دʼارك بولىپ كورىنسە، بىردە ماحابباتتىڭ جارشىسى قىز جىبەكتىڭ كەي­پىنە ەنىپ شىعادى. ەندى بىردە م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» تراگەدياسىنداعى مارجان بولىپ مۇڭايادى، تاعى بىردە فاريزا وڭعارسىنوۆاداي اقىندىق اسقاق مىنەز تانىتادى. ال شەكسپيردىڭ «كورول ليرىندە» گونەريليادا كەيپىنە ەنىپ، ءتىرى بالىقتىڭ باسىن تىسىمەن قىرشىپ ج ۇلىپ تاستاپ، بىلەگىنە سورعالاعان قانىن جالاپ تۇرىپ، ورشەلەنە سويلەيدى. ءسىز تەك قايران قالىپ قاراپ وتىراسىز.

«دينا قاتارىنان ءتورت فەستيۆالدە ەڭ مىقتى ايەل ءرولىن جەڭىپ الدى. بىل­تىر «سامعاۋ» حالىقارالىق فەستيۆالى ءوتتى. قازىلار رەسەيدەن، تاجىكستاننان كەلدى. بارلىق ونەرتانۋشى دينانى كورىپ تاڭعالدى. «مىنانداي اكتريساعا بولەك پەسا جازىلۋى كەرەك»، دەدى. باعا ما، باعا! جانە ونى جۇمىسقا شاقىرماعان تەاتر جوق. مۇنداي باعادان سوڭ...»، دەپ بىلتىر عانا جازىپتى كەڭەس جۇمابەكوۆ. ءبىز دە وسى ويدى قۋاتتايمىز. جەكە شاپقان جۇيرىككە جەكە قويىلىم كەرەك-اق!

سوڭعى جاڭالىقتار

6 ءوڭىر «جاسىل» ايماقتا تۇر

كوروناۆيرۋس • كەشە

دەپۋتاتتى پىشاقتاپ كەتتى

الەم • 15 قازان، 2021

شەتەلدىك ۆاكتسينالار اقىلى بولادى

كوروناۆيرۋس • 15 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار