“الا قويدى بولە قىرىققان” قىلمىستىق ءىس بويىنشا كاسسير سوتتالدى. ال باسقالار شە؟

“امىرقۇلوۆ فيرداۋسي ءوڭتۇس­تىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانى, قازىعۇرت اۋىلىنداعى “قازى­عۇرت اۋداندىق ماماندان­دىرىلعان “دارىن” مەكتەپ-ينتەر­ناتى” مەملەكەتتىك مەكەمەسىندە 2003 جىلدان باستاپ ەسەپشى قىز­مەتىن اتقارادى. ول ءوزىنىڭ قىزمەت بابىن پايدالانىپ, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى ۇكىمەتىنىڭ 2000 جىلعى 17 مامىرداعى №738 قاۋ­لى­سىنىڭ تالابىنا ساي مەكتەپ-ينتەر­ناتى وقۋشىلارىنىڭ اتا-انالارى­نان تاماق ءۇشىن قوسىمشا جينالعان 5 079 257 تەڭگەنىڭ 1 848 220 تەڭ­گەسىن شىعىس ەتىپ, 1 138 558 تەڭگە­سىن قازىعۇرت اۋ­دان­دىق “حالىق بانكىنىڭ” ارنا­ي­ى ەسەپ-شوتىنا تاپسىرىپ, وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان جالپى 5 079 257 تەڭگەنىڭ قالعان 2 092 479 تەڭگەسىن ءوزىنىڭ باس پايداسىنا جاراتىپ, ىسىراپ ەتۋ ارقىلى بوتەننىڭ مۇلكىن ءىرى مولشەردە ۇرلاعان...” بۇل 1982 جىلى قازىعۇرت اۋدا­نىندا دۇنيەگە كەلگەن, جوعارى ءبىلىمدى امىرقۇلوۆ فيرداۋسيگە قاتىستى قازىعۇرت اۋداندىق سوتى­نىڭ ۇكىمىنىڭ كوشىرمەسى. سوت وتى­­رىسىندا سۇرالعان سوتتالۋشى ف.امىرقۇلوۆ وزىنە تاعىلعان ايىپ­تى ءىشىنارا مويىندايدى. ءوزىنىڭ مىندەتىنە مەكتەپ-ينتەرنات وقۋشى­لارىنا تاماق ءۇشىن اتا-انالاردان قوسىمشا قارجى جيناي­تىندىعىن, وعان 2007 جىلدان باستاپ ارنايى ەسەپ-شوت كىتابىن ارناعاندىعىن, قاي اتا-انا قانشا اقشا بەرگەندىگىن وسى كىتاپقا جازىپ جۇرگەندىگىن ايتادى. جالپى جينالعان 5 079 257 تەڭگەنىڭ 1 848 220 تەڭگەسىن شىعىس قۇجات­تارىمەن شىعىس ەتىپ, 1 138 558 تەڭگەسىن “حالىق بانكى” ەسەپ-شوتىنا تاپسىرعاندىعىن, قالعان 2 092 479 تەڭگەنى ءوزىنىڭ سەيفىندە ۇستاعاندىعىن مويىنداي­دى. بىراق ءبىر تۇسىنىكسىزدىگى – بۇل سەيفتىڭ ەكى قوجايىنى بولعاندىعى. ءبىر كىلت ەسەپشى-كاسسير فيرداۋسيدە بولسا, ەكىنشى كىلت باس ەسەپشى ب.مىرزاشتا بولعان. ف.امىرقۇلوۆ سوتتا سويلەگەن سوزىندە مەكتەپ ديرەك­تورى ت.ماقسۇتوۆتىڭ “كوميس­سيا كەلگەندە كۇتەمىز”, “قىزمەتتىك ماشينەنى جوندەتەمىز” دەگەن ەكى سىلتاۋ, ءبىر جەلەۋمەن اقشا الىپ وتىرعاندىعىن دا ايتادى. بىراق قولما-قول بەرگەن اقشالارى ءۇشىن ­ەشكىمگە قول قويدىرىپ, قولحات الماعان. الدە جاستىعى, الدە تاجىريبەسىزدىگىنەن بولار, اقشا العاندارعا سەنىپ قانا كەلگەن. سول سەنگەن ادامىنىڭ ءبىرى مەكتەپ ديرەكتورى ت.ماقسۇتوۆ سوتقا كۋا رەتىندە قاتىسىپ, ف.امىرقۇلوۆتان ەشقانداي اقشا الماعانىن ايتادى. ال تاعى ءبىر كۋا ب.مىرزاش سەيفتىڭ ەكىنشى كىلتى وزىندە بولعانىن مويىندامايدى دا. وسى ورايدا سوت وتىرىسىندا سۇرالعان كۋالەردىڭ ءبىرى ە.ىرىس­باەۆتىڭ “ەكى جىلداي “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتى ديرەكتورىنىڭ كولىك جۇرگىزۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىم. ەكى رەت ەسەپشى ف.ءامىر­قۇلوۆتان ناقتى اقشا الىپ, مەك­تەپ ديرەكتورىنا اپارىپ بەردىم” دەگەن ءسوزى سوتتالۋشىنىڭ, ياعني ف.ءامىر­قۇلوۆتىڭ ايتقانىن ناق­تى­لاپ تۇر. بۇل سايكەستىككە سوت نازار اۋداردى ما, جوق پا, ول جا­عىن بىلمەدىك. بىراق تەرگەۋ كەزىندە بۇل ماسەلەگە كوڭىل اۋدارىلۋى كەرەك سياقتى كورىنەدى. ە.ىرىس­باەۆ­تىڭ بەرگەن تۇسىنىگىنىڭ تۇسىنا ۇلكەن سۇراق بەلگىسىن قويا تۇرىپ, نەگىزگى ماسەلەگە قايتا ورالايىق. سونىمەن, سوت ۇكىم شىعاردى. ف.امىرقۇلوۆتى قازاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسى قىلمىستىق كودەكسى­نىڭ 176-شى بابى, 3-ءبولىمى­نىڭ “ب” تارماعىمەن ايىپتى دەپ تانىپ, ونى 6 جىلعا باس بوستان­دىعىنان ايىردى. البەتتە, ءبىز بۇل جازا اۋىر ما, جەڭىل مە, ادىلەتتى مە, ءادى­لەتسىز بە دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ وتىرعان جوقپىز. تاعايىن­دالعان جازاعا باعا بەرۋدەن دە اۋلاقپىز. وعان قۇزىرەتىمىز دە جوق. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز باسقا ماسەلە. فيرداۋسي امىرقۇلوۆتىڭ اكەسى ءارى سەنىمدى وكىلى ورىنباسار امىرقۇلوۆتىڭ رەداكتسياعا جولدا­عان حاتىندا بالاسىن سۇتتەن اق, سۋدان تازا دەپ وتىرعان جوق. بەلگىلى ءبىر مولشەردە ءفيرداۋسيدىڭ قىلمىسى بارىن, بىراق بۇل ىسكە مەكتەپ ديرەكتورى ت.ماقسۇتوۆتىڭ دا قاتىستىلىعىن ايتادى جانە ونىڭ وسى قىلمىستىق ىسكە نەگە تارتىلماعاندىعىن تۇسىنبەيتىنىن جازعان. “...وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى­نىڭ زاڭ ورىندارىنا جانە باسقا ۇيىمدارعا ارىزدانىپ, شىرىل­داپ, شىندىقتى ايتقانىم­مەن ادىلەتتىلىك تابا الماي وتىر­مىن. سەبەبى, ولار قازاقتىڭ ماقالىنداعىداي “ايران ىشكەن قۇتىلار, شەلەك جالاعان تۇتىلار” دەگەندەي, مەنىڭ بالامدى عانا ايىپكەر رەتىندە تانىپ, سوتقا جالعىز ءوزىنىڭ ءىسىن وتكىزدى. ال نەگىزىنەن مەكتەپتىڭ قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان مەكتەپتىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى ماقسۇتوۆ تالعات جانە باسقالار شەتتە قالدى. بالام ف.امىرقۇلوۆ وسى ادىلەتسىزدىككە توزە الماي جۇيكە اۋرۋىنا جانە قانت ديابەتىنە ۇشىرادى...” (و.امىرقۇلوۆتىڭ ارىزىنان). اشىنۋ مەن اشۋعا تولى بۇل حاتتىڭ ءماتىنىن تولىق بەرەتىن بولساق, وندا مەكتەپ ديرەكتورى­نىڭ “الا قويدى بولە قىرىققان” قىلمىستىق ىسكە قاتىسى بارى, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تەك ف.امىرقۇلوۆ ەمەس, ت.ماقسۇتوۆ­تىڭ دا تارتىلۋى ءتيىس ەكەنىن باي­قايسىڭ. تولىپ جاتقان قۇجات­تار بۇل ويىمىزدى ناقتىلاي تۇسەدى. بىراق... بىراق سونشا ادام قول قويعان, سونشا تەكسەرۋلەر دالەل­دەگەن قۇجاتتاردى و.ءامىر­قۇلوۆ­تىڭ ارىزىنا سۇيەنىپ جاريا­لاپ جىبەرۋگە بولماس تا ەدى. سەبەبى, بەلگىلى. دەگەنمەن, سارىاعاش ايماعى بويىنشا اۋدانارالىق قارجى پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ اعا ينسپەكتورى, قارجى پوليتسياسى كاپيتانى ب.شالاباەۆ, “سەنىم اۋديت” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ مامانى ە.احمەتوۆ, “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ باس ەسەپشىسى ب.مىرزاش قول قويعان اكتىگە نازار اۋدارماي كەتۋگە تاعى دا بولماس ەدى. 2009 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قۇرىلىس باس­قار­ماسى “دارىن” مەكتەپ-ينتەر­ناتىنا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن كونكۋرس جاريا­لاعان. بۇل جۇمىس­تاردى ورىنداۋعا 25 ميلليون تەڭگە قارالعان. مەردىگەر بولىپ “رادي” جاۋاپكەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى تانىل­عان. 2009 جىلى 2 ماۋسىمدا “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتى مەملە­كەتتىك مەكەمەسى­نىڭ ديرەكتورى ت.ماق­سۇتوۆ پەن “رادي” جشس ديرەك­تورى ن.قارا­قوجاەۆ كەلىسىم-شارتقا تۇرعان. وسى كەلىسىم-شارتقا باي­لا­نىستى كورسەتىلگەن 25 ميل­ليون تەڭگە ءتيىستى سەرىكتەستىككە تولى­­عىمەن اۋدارىلعان. 2009 جىل­عى 24 تامىزدا ديرەكتور ماقسۇتوۆ قابىلداۋ اكتىسىن بەكىتكەن. بىراق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى سوت-ساراپتاما ورتا­لىعى وڭتۇستىك قازاقستان ايماقتىق عىلىمي-وندىرىستىك زەرتحاناسىنىڭ №4502 ساندى قورىتىندىسىندا 25 ميلليون تەڭگەنىڭ ەمەس, 23 711 918 تەڭگە­نىڭ جۇمىسى ورىندالعانىن, ياعني “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتى مەكە­مەسىنىڭ ديرەكتورى ت.ماقسۇتوۆ پەن “رادي” جشس ديرەكتورى ن.قاراقوجاەۆتىڭ ءىس-ارەكەت­تەرىندە مەملەكەتكە 1 288 081 تەڭگە زيان كەلتىرىلگەنى انىقتا­لادى. ورىن­باسار امىرقۇلوۆتىڭ رەداكتسياعا جولداعان ارىزىندا كورسەتىلگەن كوپ فاكتىلەرىنىڭ بۇل بىرەۋى عانا. جوعارىدا قازىعۇرت اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن ف.امىرقۇلوۆ 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايى­رىل­عانى تۋرالى جازدىق. بۇل جازا تۋرالى پىكىر بىلدىرمەيتىنىمىزدى, پىكىر بىلدىرە المايتىندىعىمىزدى ايتقانبىز. دەگەنمەن, “جاس جىگىت ءۇشىن بۇل جازا اسا قاتال ەمەس پە ەكەن” دەگەن ءبىر تۇيىتكىلدىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە بولعانى دا راس. ءىسساپار بارىسىندا ارىز يەسى ورىنباسار امىرقۇلوۆپەن كەزدەسكەن كەزدە سول تۇيتكىل ءسال دە بولسا تارقا­تىل­عانداي بولدى. ورەكەڭ بالاسىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى القا­سى اپەللياتسيالىق تارتىپپەن قاراپ, قازىعۇرت اۋداندىق سوتى­نىڭ 2010 جىلعى 16 اقپانداعى ۇكىمىن وزگەرتىپتى. قىلمىستىق كودەكستىڭ 63-بابى قولدانىلىپ, تاعايىندال­عان جازانى شارتتى دەپ ساناپ, سوتتالعان ف.ءامىر­قۇلوۆقا ەكى جىل سىناق مەرزىمى بەلگىلەنىپتى. – بالام تۇرمەدەن بوساتىلدى. بۇگىنگى كۇنى اۋرۋحانادا جاتىر, – دەدى و.امىرقۇلوۆ. – مەن ارى­زىمدا جازعانىمدى تاعى دا قايتالايمىن, بالامنىڭ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كىناسى بار ەكەنى راس, دەگەنمەن, ونىڭ ءبىر ءوزى عانا ەمەس, مەكتەپ ديرەكتورى دا بىرگە جازالانۋى كەرەك ەدى. البەتتە, وسى ءبىر اۋىر اڭگىمە ۇستىندە ورەكەڭنىڭ كوڭىلىن جۇبا­تار­لىقتاي ەشتەڭە ايتا المادىق. بىراق ونىڭ قوشتاسار كەزدە “مەنىڭ جانە بالامنىڭ باسىنداعى وسى ءبىر قيىن جاعداي­دى گازەتىڭىزگە جازىڭىزشى, مەنىڭ زارىما قۇلاق اسپاعان زاڭ ورىن­دارىنىڭ باسشىلارى دا, باسقا جۇرت تا حاباردار بولىپ وتىرسىن” دەگەن ءوتىنىشىن ورىنداۋعا تىرىستىق. ماقالا وسىلاي جازىلدى. شارافاددين ءامىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.