بەس جىلدا 45 بالالار ءۇيى جابىلدى
بىراق جاۋتاڭكوزدەرىمىزدى شەتەل اسىرىپ, جاتجۇرتقا جەتەكتەتىپ جىبەرگەنىمىز قانشا ۋاقىت بەتىمىزگە سالىق, سۇيەگىمىزگە تاڭبا بولىپ قالار ەكەن؟ وپاسىز دۇنيە وتباسىنان ايىرىپ, اياماي سىناعانى ازداي, وڭ-سولىن تاني قويماعان, جەتە ءتۇسىنىپ شەشىم قابىلداي المايتىن بالانى ەندى وتانىنان, تىلىنەن, دىلىنەن ايىرىپ شەتەل اسىرىپ جىبەرۋگە حاقىمىز جوق ەدى. ادام قۇقىعىن الدىڭعى ورىنعا قوياتىن ەلىمىزدە جاسالعان بۇل سوراقى جاعداي اينالىپ كەلگەندە بالا قۇقىعىنا قول سۇعۋ ەمەس پە؟!
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە جەتىم نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 95 ۇيىم بار. ونىڭ 57-ءسى – ءبىلىم بەرۋ, 20-سى – دەنساۋلىق ساقتاۋ, 18-ءى – حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۇيىمىنىڭ جۇيەسىندە. بۇل – بالالار ءۇيىنىڭ سوڭعى 5 جىلدا 32%-دان ارتىق قىسقارعانداعى كورسەتكىشى. ناقتىراق ايتساق, 2016 جىلى بالالار ءۇيىنىڭ سانى 140 بولسا, قازىر مۇنداي ۇيىمدار سانى – 95.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى ماحاببات بەگالينا بالالار ءۇيىنىڭ سانى بيىل دا قىسقارىپ جاتقانىن العا تارتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 4 ۇيىم جابىلدى.
«بۇگىندە ەلىمىزدە بالالار ۇيلەرىنىڭ سانىن قىسقارتۋ ءۇشىن جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تاربيەلەۋدىڭ وتباسىلىق بالاما نىساندارى ەنگىزىلدى. بۇل – اسىراپ الۋ, قورعانشىلىق (قامقورشىلىق), پاترونات جانە بالانى قابىلدايتىن وتباسى. مەملەكەت جەتىم بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان قازاقستاندىق وتباسىلارعا زاڭنامالىق دەڭگەيدە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتەدى. جالپى, رەسپۋبليكادا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 22 814 بالا بار. ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ قامقورلىعىمەن, پاتروناتتىق تاربيەمەن, قابىلداۋشى وتباسىلاردا, وتباسى ۇلگىسىندەگى بالالار ۇيلەرىندە 18 603 بالا تاربيەلەنۋدە», دەدى م.بەگالينا.
بالالار ۇيىمەن قاتار, جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ دا سانى ازايىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون. ەگەر 5 جىل بۇرىن, ياعني 2016 جىلى ولاردىڭ سانى 7 236 بولسا, قازىر 95 ۇيىمدا 4 211 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ال 15 جىل بۇرىنعى دەرەكتى كەلتىرسەك, 2006 جىلى بالالار ۇيىندەگى بالا سانى 19 800 بولعان ەكەن. سودان بەرى مۇنداي بالالاردىڭ سانى بەس ەسەگە دەيىن قىسقارعانىن بايقاۋعا بولادى. ارينە, وسىناۋ جىلدار ىشىندە جاۋتاڭكوز بالالاردىڭ وتباسىن تاۋىپ, اتا-انانىڭ قامقورلىعىندا تاربيەلەنىپ جاتقانى قۋانتادى. بىراق بالا اسىراپ العىسى كەلگەنىمەن, بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ, ارمانىنا جەتە الماي جۇرگەن وتباسىلار ءالى دە بارشىلىق. مىسالى, قازىرگى ۋاقىتتا بالا اسىراپ العىسى كەلىپ تالاپتانىپ جۇرگەن 8 مىڭ وتباسى كەزەكتە تۇر ەكەن. جانە مۇنداي وتباسىلاردىڭ سانى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇعان اتا-انا اتانۋ باقىتى بۇيىرماي, قانشا جىلدان بەرى ءسابي اڭساپ جۇرگەن وتباسىلاردىڭ كوبەيىپ جاتقانى دا سەبەپ بولىپ جاتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس بالا اسىراپ الۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءراسىمى كوزدەلگەن. بۇرىن بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار ءتيىستى ورگاندارعا 14-تەن 19-عا دەيىن قۇجات ءتىزىمىن تاپسىرۋى ءتيىس بولاتىن. ال قازىر 8 قۇجات جيناسا جەتكىلىكتى. بۇل – نەگىزىنەن وتباسىنىڭ ورتاق تابىسى, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەنساۋلىعى دۇرىس ەكەنىن, قىلمىسقا قاتىسى جوعىن راستايتىن, باسپاناسى بارىن دالەلدەيتىن قۇجاتتاردىڭ جيىنتىعى. بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامدار رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكىندە (ردب) ەسەپكە تۇرۋعا مىندەتتى. بۇل رەتتە بالا اسىراپ الۋعا ۇمىتكەر دەپ تانۋ مەملەكەتتىك قىزمەت رەتىندە كورسەتىلەدى جانە بۇل «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ەسەپتە تۇرعان ازاماتتار بالانى جەكە ءوزى تاڭدايدى, ونىمەن ەكى اپتا ىشىندە سويلەسەدى. وسى مەرزىم وتكەننەن كەيىن بالا اسىراپ الۋعا كەلىسكەن جاعدايدا ازاماتتار سوتقا ءتيىستى وتىنىشپەن جۇگىنەدى. بالا اسىراپ الۋ ىسىندە تۇپكىلىكتى شەشىمدى سوت قابىلدايدى.
ءسابيدى ساتۋ – قىلمىس
بىلاي قاراعاندا, بالا اسىراپ الۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى دەگەنىمەن, مۇنىڭ دا اجەپتاۋىر ماشاقاتى كوپ-اق. سوندىقتان بۇل ماسەلەدە دە بارماق باستى, كوز قىستى ارەكەتتەر كەزدەسىپ جاتاتىنى بەلگىلى. ويتكەنى ارمانداعان بالاسىنا قانداي جولمەن بولسىن قول جەتكىزۋگە دايىن اتا-انالار تابىلادى. ال «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەندەي, جەڭىل جولىن نۇسقايتىن جانە ونى جۇزەگە اسىرىپ بەرەتىن «قىزمەتشىلەر» دە جوق ەمەس. مىسالى, جاقىندا عانا, وسى قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا جەتىم ءسابيدى ساتپاقشى بولعان تالدىقورعاندىق شەنەۋنىكتىڭ وقيعاسى اشكەرە بولدى.
بالاسى جوق ەرلى-زايىپتىلار كوبىنە جاڭا تۋعان ءسابيدى اسىراپ العىسى كەلەتىنى تۇسىنىكتى. وسى جاعدايدان جاقسى حاباردار تالدىقورعان قالالىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمى بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن ازامات ءتورت ايلىق ءسابيدى بالا اسىراۋعا نيەتتى وتباسىعا ساتۋدى ويلاعان. ول اتا-اناسى جول اپاتىنان قايتىس بولىپ, امان قالعان نارەستەنى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار ۇيىنە ورنالاستىرعانىمەن, رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكىندە تىركەمەگەن. جىمىسقى ويى بار شەنەۋنىك ءسابيدى اسىراپ العىسى كەلەتىن وتباسىنى تابۋعا سىبايلاسىن كومەككە شاقىرعان. ونداي وتباسى تابىلا كەتىپ, ولاردان 400 مىڭ تەڭگە اقشا سۇراعان. ەرلى-زايىپتىلار ولاردىڭ دەگەنىنە قۋانا كەلىسكەنىمەن, بۇل ءىستىڭ زاڭدىلىعىنا كۇماندانىپ, الماتىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتىنە جۇگىنگەن. سودان كەيىن انتيكور دەرەۋ ارەكەت ەتىپ, ادەيى «ساتۋشىلار» مەن «ساتىپ الۋشىلاردى» كەزدەستىرەدى. شەنەۋنىك ەرلى-زايىپتىلاردى ردب-عا اسىراپ الۋشى كانديدات رەتىندە تىركەپ, نارەستەنى كورۋگە جولداما بەرگەن. ءسويتىپ وسى «قىزمەتىنىڭ» اقىسىن الىپ جاتقان كەزىندە ۇستالعان.
بۇل قىلمىستىق ءىستى قاراعان تالدىقورعان قالالىق سوتى ايىپتالۋشىنىڭ ارەكەتىنە وكىنىپ, كىناسىن مويىنداعانىن جانە بۇعان دەيىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماعانىن ەسكەرە كەلە 12 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەۋدەن ءومىر بويى شەتتەتىلدى. ال ونىڭ سىبايلاسىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى.
جاعا ۇستاتارلىق بۇل جاعداي – بەلگىلى بولعانى عانا. ال ءبىز بىلە بەرمەيتىن باسقا دا وسىنداي قىلمىستار بولۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-ارەكەتتەر قولعا الىنۋى كەرەك دەپ سانايتىنىن جەتكىزدى.
«بالا ساتۋ – اۋىر قىلمىس. اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ تاعدىرىنان پايدا تابۋدى توقتاتۋ كەرەك. ارىدەن سوڭ زاڭدى اينالىپ وتەتىن مۇنداي جىمىسقى ارەكەتتەر تۋرا جولمەن بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن بۇزۋ بولىپ سانالادى. بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل رەتىندە قۇقىق قورعاۋ ورگانىمەن, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميتەتپەن, پروكۋراتۋرامەن بىرگە جۇمىس جۇرگىزىپ, قورعانشىلىق ورگاندارى تاراپىنان جاسالاتىن زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەردى, قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋ جاعدايلارىن انىقتايمىز», دەدى ا.ساين.
وسى ورايدا ا.ساين پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا جۇگىنىپ, بۇلاي بالا ساتۋ جاعدايىن توقتاتۋعا پارمەن بەرۋدى سۇرادى جانە بىرقاتار شەشىمدى ۇسىندى.
«بىرىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكىنىڭ 5 جىلدىق جۇمىسىنا (جۇيە 2016 جىلى قۇرىلعان) اۋديت جانە تالداۋ جۇرگىزۋ كەرەك. قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماسا دا بۇل ردب-عا شاعىمدار كوپ. ايتالىق, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالانىڭ انىقتالعان كۇنىن جانە ونى ردب-عا ەسەپكە قويۋ مەن ەنگىزۋدىڭ ناقتى كۇنىن سالىستىرعان ءجون. الشاقتىق بولعان جانە نەگىزسىز ەسەپكە قويىلماعان كەزدە (مىسالى, ەگەر بالا اۋرۋحانادا جاتپاسا, بىراق مەكەمەدە بولسا) سەبەپتەرىنە ناقتى تەكسەرۋ جۇرگىزىلۋ كەرەك. وسى اۋديت اياسىندا بالانىڭ وتە قىسقا ۋاقىت ىشىندە جۇيەگە ەنگىزىلىپ, اسىراپ الۋعا ۇمىتكەردىڭ ەتسق كىلتى ارقىلى «جابىلعان» جاعدايلاردى انىقتاۋ كەرەك. بۇل جاعدايلاردى IP-ادرەستەردىڭ نەمەسە وسى راسىمدەردىڭ جۇرگىزىلگەن جەرلەرىنىڭ سايكەستىگى تۇرعىسىنان تالداۋ كەرەك. ەگەر راسىمدەر ءبىر جەردەن جاسالعان بولسا, وندا بۇل قىلمىستى راستايدى. ويتكەنى بالا بالالار ۇيىندە بولسا, اسىراپ الۋشى سول جەردە بولا المايدى. تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانۋ كەرەك. ردب-نىڭ جۇمىسىنا, ونىڭ ىشىندە بالالار تۋرالى دەرەكتەرمەن ايلا-شارعى جاساۋ, اقپاراتتى ەنگىزۋ-وزگەرتۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ بولماۋىنا كوز جەتكىزگەن دۇرىس. سونداي-اق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارى قاراستىرىلۋى كەرەك. مىسالى, ەگەر سول نەمەسە وزگە مەملەكەتتىك ورگان ءتيىستى اقپاراتتى ۋاقتىلى ەنگىزبەسە, وندا جۇيەدە بۇل جول «قىزارىپ جانادى» جانە ۋاكىلەتتى ورگان بۇل بۇزۋشىلىققا قاراپ, دەرەۋ ارەكەت ەتەدى», دەدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل.
سونىمەن قاتار ا.ساين بيۋروكراتيالىق تەتىكتەردىڭ وسىلاي زاڭسىز ماقساتتاردا قولدانىلۋىنىڭ سەبەپتەرىن تۇسىندىرە كەتتى.
«قازىرگى كەزدە بالا كوتەرۋگە قابىلەتسىز جۇپتاردىڭ قاتارى ارتىپ جاتقانى ءمالىم. ناقتىراق ايتساق, بۇگىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ 15%-ى بالا كوتەرە المايدى. ال ارالارىندا بالا بولماۋىنا بايلانىستى جالپى نەكەنىڭ 20%-ى بۇزىلادى. سوندىقتان جىل سايىن بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن وتباسىلاردىڭ سانى كوبەيىپ جاتىر. شىن مانىندە, مۇنداي جاعداي – تەك ءبىزدىڭ ەلگە عانا ەمەس, بارلىق دامىعان ەلدەرگە ءتان قۇبىلىس. بالا اسىراپ العىسى كەلەتىندەرگە قۇجات جيناۋ بارىسىندا بۇل راسىمدەردىڭ كۇردەلى ەكەنى, بالالاردىڭ جەتپەيتىنى جانە بىرنەشە جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرعان ادامدار بار ەكەنى تۋرالى ايتىلۋى مۇمكىن. قانداي قادامعا بولسىن دايىن جۇپتار بولسا, ولارعا «ماسەلەنى شەشۋ» جولى ۇسىنىلادى. شاماسى, مۇنداي ارەكەتكە باراتىن ەرلى-زايىپتىلار كەزدەسەدى. ولار مۇنىڭ قىلمىس ەكەنىن ءتۇسىنۋى نەمەسە تولىق تۇسىنبەۋى مۇمكىن, بىراق جوعارىدا اتالعان سحەمالارعا كەلىسەدى», دەدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل.
بۇل رەتتە ا.ساين قامقورشىلىق ورگاندارىندا ازاماتتارعا سۋرروگات انا بولۋدىڭ زاڭنامالىق بەكىتىلگەن تەتىكتەرى بار ەكەنى ادەيى ايتىلماۋى مۇمكىن دەپ ويلايدى. مىسالى, بالانى ءوز بەتىنشە كوتەرە المايتىن وتباسى مەديتسينالىق پروبلەماعا بايلانىستى وزدەرىنىڭ نەمەسە دونور بانكىندەگى دونورلاردىڭ بيوماتەريالدارىن قولدانا وتىرىپ, سۋرروگاتياعا جۇگىنە الادى جانە بالانى زاڭدى جولمەن تابادى.
سونداي-اق ول پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن جاساندى ۇرىقتاندىرۋ – ەكۇ-عا كۆوتالار ءبولىنىپ جاتقانىن, بۇل كۆوتالاردىڭ كوبەيۋى بالا سۇيە الماي وتىرعان كوپتەگەن وتباسىنىڭ ماسەلەسىن شەشىپ بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«انا ءۇيى» بالدىرعانداردى جەتىمسىرەتپەيدى
جالپى, بالا ساتۋ دەسە, شەتەل اسىپ, جات جۇرتتىڭ قامقورلىعىنا وتكەن قاراكوزدەرىمىز ەسكە تۇسەدى. بۇل ءبىزدىڭ قازاق قوعامىنىڭ جەتىمىن جىلاتپاعان ەل ەكەنىنە ۇلكەن سىن بولعانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق بالا اسىراپ الۋ بويىنشا اگەنتتىكتەر اككرەديتتەلگەن ساتتەن باستاپ, ياعني 2013 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن شەتەلدىك ازاماتتار 157 قازاقستاندىق بالانى اسىراپ الدى. ءبىر جاقسىسى, ەكى جىل كولەمىندە – 2020 جىلى جانە 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا شەتەلدىكتەرگە بىردە-ءبىر بالا اسىراپ الۋعا بەرىلمەپتى.
ءوزىمىزدىڭ ازاماتتار ءۇشىن بالا اسىراپ الۋ ءراسىمى قيىنعا سوقسا, شەتەلدىكتەر ءۇشىن بۇل ماسەلە الدەقايدا جەڭىل كورىنەدى. ويتكەنى بالا اسىراپ الۋعا كومەكتەسەتىن, وسى ءراسىمدى جۇزەگە اسىراتىن شەتەلدىك اگەنتتىكتەردىڭ جۇمىسى جولعا قويىلعان. قازاقستاندا 20-عا جۋىق شەتەلدىك اگەنتتىك جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ال بالا اسىراپ العىسى كەلگەنىمەن, ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ كەلىپ, تاۋى شاعىلعان وتانداستارىمىزعا جول كورسەتىپ, جاردەمدەسەتىن ءوز اگەنتتىكتەرىمىز جوقتىڭ قاسى. بۇگىندە وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, ەكى اگەنتتىك قۇرىلعان.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ەمەس اگەنتتىكتەردى قۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2019 جىلى جەتىم بالالاردى قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ وتباسىلارىنا ورنالاستىرۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى ۇيىمداردىڭ قىزمەتى زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە «انا ءۇيى» قوعامدىق قورى مەن «كوۆچەگ» مەكەمەسى اككرەديتتەلدى. ولار الەۋەتتى اسىراپ الۋشى اتا-انالاردىڭ پسيحولوگيالىق دايارلىعىن جۇزەگە اسىرادى. اتا-انالارعا تەگىن نەگىزدە قۇقىقتىق كومەك, پسيحولوگيالىق جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كەڭەس بەرەدى.
«انا ءۇيى» – الەۋمەتتىك جەتىمدىكتىڭ الدىن الۋ جانە جىل سايىن بالالار ۇيىنە تۇسەتىن بالالاردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا 8 جىلدان اسا ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان قايىرىمدىلىق قورى. بۇل قور ءومىردىڭ تەپەرىشىن كورىپ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان, تىعىرىققا تىرەلگەن, قولىندا جاڭا تۋعان نارەستەسى بار انالارعا قورعان بولىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 18 قالاسىندا وسى قوردىڭ 21 انالار ءۇيى جۇمىس ىستەپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن «انا ءۇيى» تۇرمىستىق قيىندىقتىڭ سالدارىنان ءوز بالاسىنان باس تارتۋعا ءماجبۇر بولىپ تۇرعان 5 122 جاس اناعا قولداۋ كورسەتىپ, نارەستەلەرىنىڭ بالالار ۇيىنە وتپەي, وتباسىندا قالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
اتالعان قور جۇمىسىنىڭ ەكىنشى باعىتى – بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتى قۇرۋ بولدى. وسى اگەنتتىكتىڭ باسشىسى ءلاززات ءجۇسىپوۆا باستى ماقسات جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ وتباسىنا تاربيەلەۋگە بەرۋگە جاردەمدەسۋ ەكەنىن ايتتى.
«بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ 16 قالاسىندا كەڭەس بەرۋ كابينەتتەرى مەن اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەپتەرى جۇمىس ىستەيدى. اگەنتتىك ماماندارى بالالار ۇيلەرى مەن سابيلەر ۇيلەرىنەن بالالاردى ءوز وتباسىنا قابىلداۋعا تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار مەن وتباسىلارعا كەشەندى كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتەدى. سونداي-اق اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەپتەرىندە الەۋەتتى اسىراپ الۋشىلاردى پسيحولوگيالىق دايارلاۋ جۇرگىزىلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى بالا اسىراپ الۋدىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرى بويىنشا 12 888 ادامعا كەڭەس بەردى, 3 065 ازامات اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىندە دايارلاندى. اگەنتتىك كومەگىمەن 1 009 وتباسى 1 483 بالانى قابىلدادى», دەدى ل.ءجۇسىپوۆا.
بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك بالالار ۇيىندەگى تاربيەلەنۋشىلەردى بارىنشا قازاقستاندىق وتباسىلاردىڭ تاربيەسىنە بەرۋگە سەپتەسۋ ارقىلى بالالار ءۇيىن 60%-عا دەيىن جابۋعا ىقپال ەتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر ەكەن.
تاعدىر تاۋقىمەتىن تۋماي جاتىپ تاتىپ, بالالار ۇيىنە تاپ بولعان ءار ءسابيدىڭ اتا-انانىڭ ايالى الاقانىن سەزىنىپ, مەيىر-شاپاعاتىنا بولەنىپ وسۋىنە حاقى بار. سوندىقتان كوڭىلى جارىم جاۋتاڭكوزدەردىڭ وتباسىن تاۋىپ ورنالاسۋىنا بارىنشا كەدەرگى كەلتىرمەي, جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. قۇلاعىمىزعا ابدەن ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن ءاننىڭ سوزىمەن ايتساق, ءسابيدىڭ ءبارى باقىتتى بولۋ ءۇشىن جارالعانىن ۇمىتپاساق ەكەن.
