قوعام • 19 قىركۇيەك، 2021

ءسابيدىڭ ءبارى باقىتتى بولۋ ءۇشىن جارالعان

188 رەت كورسەتىلدى

بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ مىنا دۇنيەنىڭ بەس كۇندىك جالعان ەكەنىن سەزىنگەن، تاعدىردىڭ تەپەرىشىن كورگەن، جەتىمدىكتىڭ اششى ءدامىن تاتقان سابيلەرگە ءبىزدىڭ قوعام قانشالىقتى قورعان، قامقور بولىپ ءجۇر؟ بالكىم، كەيىنگى جىلدارى بالالار ءۇيىنىڭ، ونداعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ اجەپتاۋىر ازايعانى جەتىمىن جىلاتپاعان ەل ەكەنىمىزدى اقتاپ الار.

بەس جىلدا 45 بالالار ءۇيى جابىلدى

بىراق جاۋتاڭكوزدەرىمىزدى شەتەل اسىرىپ، جاتجۇرتقا جەتەك­تەتىپ جىبەرگەنىمىز قانشا ۋاقىت بەتىمىزگە سالىق، سۇيەگىمىزگە تاڭ­با بولىپ قالار ەكەن؟ وپاسىز دۇنيە وتباسىنان ايىرىپ، اياماي سىناعانى ازداي، وڭ-سولىن تاني قويماعان، جەتە ءتۇسىنىپ شەشىم قا­بىلداي المايتىن بالانى ەن­دى وتانىنان، تىلىنەن، دىلى­نەن ايىرىپ شەتەل اسىرىپ جى­بە­­رۋگە حاقىمىز جوق ەدى. ادام قۇ­قى­عىن الدىڭعى ورىنعا قويا­تىن ەلىمىزدە جاسالعان بۇل سور­اقى جاعداي اينالىپ كەلگەندە بالا قۇقىعىنا قول سۇعۋ ەمەس پە؟!

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە جە­تىم نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لىعىن­سىز قالعان بالا­لار­­عا ارنالعان 95 ۇيىم بار. ونىڭ 57-ءسى – ءبىلىم بەرۋ، 20-سى – دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ، 18-ءى – حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۇيىمىنىڭ جۇيەسىندە. بۇل – بالالار ءۇيىنىڭ سوڭعى 5 جىلدا 32%-دان ارتىق قىس­قارعانداعى كورسەتكىشى. ناق­تىراق ايتساق، 2016 جىلى بالالار ءۇيىنىڭ سانى 140 بولسا، قازىر مۇنداي ۇيىمدار سانى – 95.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگى بالالاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ باسقار­­ما باسشىسى ماحاببات بەگا­لي­نا بالالار ءۇيىنىڭ سانى بيىل دا قىسقارىپ جاتقانىن العا تارتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا، 2021 جىلدىڭ ءبىرىن­شى جارتىجىلدىعىندا جەتىم با­لا­­لار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقور­لى­عىن­­سىز قالعان بالالارعا ارنالعان 4 ۇيىم جابىلدى.

«بۇگىندە ەلىمىزدە بالالار ۇيلە­رى­­نىڭ سانىن قىسقارتۋ ءۇشىن جەتىم با­لا­لار مەن اتا-اناسىنىڭ قام­قور­­لىعىنسىز قالعان بالالاردى تاربيە­لەۋ­دىڭ وتباسىلىق بالاما نىساندا­رى ەنگىزىلدى. بۇل – اسىراپ الۋ، قور­عان­شى­لىق (قامقورشىلىق)، پاترونات جانە بالانى قابىلدايتىن وتباسى. مەملەكەت جەتىم بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان قازاقستاندىق وتباسىلارعا زاڭنامالىق دەڭگەيدە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتەدى. جالپى، رەسپۋبليكادا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 22 814 بالا بار. ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ قام­قور­لى­عىمەن، پاتروناتتىق تاربيەمەن، قا­بىلداۋشى وتباسىلاردا، وتباسى ۇلگى­سىن­دەگى بالالار ۇيلەرىندە 18 603 بالا تاربيەلەنۋدە»، دەدى م.بەگالينا.

بالالار ۇيىمەن قاتار، جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ دا سانى ازايىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون. ەگەر 5 جىل بۇرىن، ياعني 2016 جىلى ولاردىڭ سانى 7 236 بولسا، قازىر 95 ۇيىمدا 4 211 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ال 15 جىل بۇرىنعى دەرەكتى كەلتىرسەك، 2006 جىلى بالالار ۇيىندەگى بالا سانى 19 800 بولعان ەكەن. سودان بەرى مۇنداي بالالاردىڭ سانى بەس ەسەگە دەيىن قىسقارعانىن بايقاۋعا بولادى. ارينە، وسىناۋ جىلدار ىشىندە جاۋتاڭكوز با­لالاردىڭ وتباسىن تاۋىپ، اتا-انا­نىڭ قامقورلىعىندا تاربيەلەنىپ جات­قا­نى قۋانتادى. بىراق بالا اسىراپ ال­عىسى كەلگەنىمەن، بيۋروكراتيالىق كە­دەرگىلەرگە تاپ بولىپ، ارمانىنا جەتە الماي جۇرگەن وتباسىلار ءالى دە بارشىلىق. مىسالى، قازىرگى ۋاقىتتا بالا اسىراپ العىسى كەلىپ تالاپتانىپ جۇرگەن 8 مىڭ وتباسى كەزەكتە تۇر ەكەن. جانە مۇنداي وتباسىلاردىڭ سانى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇعان اتا-انا اتانۋ باقىتى بۇيىرماي، قانشا جىلدان بەرى ءسابي اڭساپ جۇرگەن وتباسىلاردىڭ كوبەيىپ جاتقانى دا سەبەپ بولىپ جاتىر.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس بالا اسىراپ الۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءراسىمى كوزدەلگەن. بۇرىن بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار ءتيىستى ورگاندارعا 14-تەن 19-عا دەيىن قۇجات ءتى­زىمىن تاپسىرۋى ءتيىس بولاتىن. ال قازىر 8 قۇجات جيناسا جەتكىلىكتى. بۇل – نەگىزىنەن وتباسىنىڭ ورتاق تابىسى، وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەنساۋلىعى دۇ­رىس ەكەنىن، قىلمىسقا قاتىسى جو­عىن راستايتىن، باسپاناسى بارىن دالەلدەيتىن قۇجاتتاردىڭ جيىنتىعى. بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامدار رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكىندە (ردب) ەسەپكە تۇرۋعا مىندەتتى. بۇل رەتتە بالا اسىراپ الۋعا ۇمىتكەر دەپ تانۋ مەملەكەتتىك قىزمەت رەتىندە كورسەتىلەدى جانە بۇل «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ەسەپتە تۇرعان ازاماتتار بالانى جەكە ءوزى تاڭدايدى، ونىمەن ەكى اپتا ىشىندە سويلەسەدى. وسى مەرزىم وتكەننەن كەيىن بالا اسىراپ الۋعا كە­لىسكەن جاعدايدا ازاماتتار سوتقا ءتيىستى وتىنىشپەن جۇگىنەدى. بالا اسىراپ الۋ ىسىندە تۇپكىلىكتى شەشىمدى سوت قا­بىلدايدى.

ءسابيدى ساتۋ – قىلمىس

بىلاي قاراعاندا، بالا اسىراپ الۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى دەگەنىمەن، مۇنىڭ دا اجەپتاۋىر ماشاقاتى كوپ-اق. سوندىقتان بۇل ماسەلەدە دە بارماق باستى، كوز قىستى ارەكەتتەر كەزدەسىپ جاتاتىنى بەلگىلى. ويتكەنى ارمانداعان بالاسىنا قانداي جولمەن بولسىن قول جەتكىزۋگە دايىن اتا-انالار تابىلادى. ال «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەندەي، جەڭىل جولىن نۇسقايتىن جانە ونى جۇزەگە اسىرىپ بەرەتىن «قىز­مەت­شى­لەر» دە جوق ەمەس. مىسالى، جاقىندا عانا، وسى قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا جەتىم ءسابيدى ساتپاقشى بولعان تال­دى­قورعاندىق شەنەۋنىكتىڭ وقيعاسى اشكەرە بولدى.

بالاسى جوق ەرلى-زايىپتىلار كوبىنە جاڭا تۋعان ءسابيدى اسىراپ العىسى كەلە­تىنى تۇسىنىكتى. وسى جاعدايدان جاق­سى حاباردار تالدىقورعان قالالىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمى بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن ازامات ءتورت ايلىق ءسابيدى بالا اسىراۋعا نيەتتى وتباسىعا ساتۋدى ويلاعان. ول اتا-اناسى جول اپاتىنان قايتىس بولىپ، امان قالعان نارەستەنى وبلىستىق مامانداندىرىلعان بالالار ۇيىنە ورنالاستىرعانىمەن، رەس­پۋب­لي­كا­لىق دەرەكتەر بانكىندە تىر­كەمەگەن. جىمىسقى ويى بار شەنەۋ­نىك ءسابيدى اسىراپ العىسى كەلەتىن وتباسىنى تا­بۋ­عا سىبايلاسىن كومەككە شاقىرعان. ونداي وتباسى تابىلا كەتىپ، ولاردان 400 مىڭ تەڭگە اقشا سۇراعان. ەرلى-زايىپتىلار ولاردىڭ دەگەنىنە قۋانا كەلىسكەنىمەن، بۇل ءىستىڭ زاڭدىلىعىنا كۇماندانىپ، الماتىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتىنە جۇگىنگەن. سودان كەيىن انتيكور دەرەۋ ارەكەت ەتىپ، ادەيى «ساتۋشىلار» مەن «ساتىپ الۋشىلاردى» كەزدەستىرەدى. شەنەۋنىك ەرلى-زايىپتىلاردى ردب-عا اسىراپ الۋشى كانديدات رەتىندە تىركەپ، نارەستەنى كورۋگە جولداما بەرگەن. ءسويتىپ وسى «قىزمەتىنىڭ» اقىسىن الىپ جاتقان كەزىندە ۇستالعان.

بۇل قىلمىستىق ءىستى قاراعان تال­دى­­قورعان قالالىق سوتى ايىپتا­لۋ­شى­نىڭ ارەكەتىنە وكىنىپ، كىناسىن مويىنداعانىن جانە بۇعان دەيىن قىل­مىس­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىل­­ماعانىن ەسكەرە كەلە 12 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالدى. سونداي-اق مەم­لەكەتتىك قىزمەتتە ىستەۋدەن ءومىر بويى شەتتەتىلدى. ال ونىڭ سىبايلاسىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى.

جاعا ۇستاتارلىق بۇل جاعداي – بەل­گىلى بولعانى عانا. ال ءبىز بىلە بەر­مەي­تىن باسقا دا وسىنداي قىل­مىس­تار بولۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-ارەكەتتەر قولعا الىنۋى كەرەك دەپ سانايتىنىن جەتكىزدى.

«بالا ساتۋ – اۋىر قىلمىس. اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ تاعدىرىنان پايدا تابۋدى توقتاتۋ كەرەك. ارىدەن سوڭ زاڭدى اينالىپ وتەتىن مۇنداي جىمىسقى ارەكەتتەر تۋرا جولمەن بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن بۇزۋ بولىپ سانالادى. بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل رەتىندە قۇقىق قورعاۋ ورگانىمەن، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميتەتپەن، پروكۋراتۋرامەن بىرگە جۇمىس جۇرگىزىپ، قورعانشىلىق ورگاندارى تاراپىنان جاسالاتىن زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەردى، قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋ جاعدايلارىن انىقتايمىز»، دەدى ا.ساين.

وسى ورايدا ا.ساين پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا جۇگىنىپ، بۇلاي بالا ساتۋ جاعدايىن توقتاتۋعا پارمەن بەرۋدى سۇرادى جانە بىرقاتار شەشىمدى ۇسىندى.

«بىرىنشىدەن، رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكىنىڭ 5 جىلدىق جۇمىسىنا (جۇيە 2016 جىلى قۇرىلعان) اۋديت جانە تالداۋ جۇرگىزۋ كەرەك. قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماسا دا بۇل ردب-عا شاعىمدار كوپ. ايتالىق، اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالانىڭ انىقتالعان كۇنىن جانە ونى ردب-عا ەسەپكە قويۋ مەن ەنگىزۋدىڭ ناقتى كۇنىن سالىستىرعان ءجون. الشاقتىق بولعان جانە نەگىزسىز ەسەپكە قويىلماعان كەزدە (مىسالى، ەگەر بالا اۋرۋحانادا جاتپاسا، بىراق مەكەمەدە بولسا) سەبەپتەرىنە ناقتى تەكسەرۋ جۇرگىزىلۋ كەرەك. وسى اۋديت اياسىندا بالانىڭ وتە قىسقا ۋاقىت ىشىندە جۇيەگە ەنگىزىلىپ، اسىراپ الۋعا ۇمىتكەردىڭ ەتسق كىلتى ارقىلى «جابىلعان» جاعدايلاردى انىقتاۋ كەرەك. بۇل جاعدايلاردى IP-ادرەستەردىڭ نەمەسە وسى راسىمدەردىڭ جۇرگىزىلگەن جەرلەرىنىڭ سايكەستىگى تۇرعىسىنان تالداۋ كەرەك. ەگەر راسىمدەر ءبىر جەردەن جاسالعان بولسا، وندا بۇل قىلمىستى راستايدى. ويتكەنى بالا بالالار ۇيىندە بولسا، اسىراپ الۋشى سول جەردە بولا المايدى. تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانۋ كەرەك. ردب-نىڭ جۇمىسىنا، ونىڭ ىشىندە بالالار تۋرالى دەرەكتەرمەن ايلا-شارعى جاساۋ، اقپاراتتى ەنگىزۋ-وزگەرتۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ بولماۋىنا كوز جەتكىزگەن دۇرىس. سونداي-اق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارى قاراستىرىلۋى كەرەك. مىسالى، ەگەر سول نەمەسە وزگە مەم­لەكەتتىك ورگان ءتيىستى اقپاراتتى ۋاق­تى­لى ەنگىزبەسە، وندا جۇيەدە بۇل جول «قى­زارىپ جانادى» جانە ۋاكىلەتتى ورگان بۇل بۇزۋشىلىققا قاراپ، دەرەۋ ارە­كەت ەتەدى»، دەدى بالا قۇقىقتارى جو­نىندەگى ۋاكىل.

سونىمەن قاتار ا.ساين بيۋرو­كرا­تيالىق تەتىكتەردىڭ وسىلاي زاڭ­سىز ماقساتتاردا قولدانىلۋىنىڭ سەبەپ­تە­رىن تۇسىندىرە كەتتى.

«قازىرگى كەزدە بالا كوتەرۋگە قابى­لەت­سىز جۇپتاردىڭ قاتارى ارتىپ جاتقانى ءمالىم. ناقتىراق ايتساق، بۇگىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ 15%-ى بالا كوتەرە المايدى. ال ارالارىندا بالا بولماۋىنا بايلانىستى جالپى نەكەنىڭ 20%-ى بۇزىلادى. سوندىقتان جىل سايىن بالا اسىراپ العىسى كەلەتىن وتباسىلاردىڭ سانى كوبەيىپ جاتىر. شىن مانىندە، مۇنداي جاعداي – تەك ءبىزدىڭ ەلگە عانا ەمەس، بارلىق دامىعان ەلدەرگە ءتان قۇبىلىس. بالا اسىراپ العىسى كەلەتىندەرگە قۇجات جيناۋ بارىسىندا بۇل راسىمدەردىڭ كۇردەلى ەكەنى، بالالاردىڭ جەتپەيتىنى جانە بىرنەشە جىلدان بەرى كەزەكتە تۇرعان ادامدار بار ەكەنى تۋرالى ايتىلۋى مۇمكىن. قانداي قادامعا بولسىن دايىن جۇپتار بولسا، ولارعا «ماسەلەنى شەشۋ» جولى ۇسىنىلادى. شاماسى، مۇنداي ارەكەتكە باراتىن ەرلى-زايىپتىلار كەزدەسەدى. ولار مۇنىڭ قىلمىس ەكەنىن ءتۇسىنۋى نەمەسە تولىق تۇسىنبەۋى مۇمكىن، بىراق جوعارىدا اتالعان سحەمالارعا كەلىسەدى»، دەدى بالا قۇقىقتارى جونىن­دەگى ۋاكىل.

بۇل رەتتە ا.ساين قامقورشىلىق ورگاندارىندا ازاماتتارعا سۋرروگات انا بولۋدىڭ زاڭنامالىق بەكىتىلگەن تەتىكتەرى بار ەكەنى ادەيى ايتىلماۋى مۇمكىن دەپ ويلايدى. مىسالى، بالانى ءوز بەتىنشە كوتەرە المايتىن وتباسى مەديتسينالىق پروبلەماعا بايلانىس­­تى وزدەرىنىڭ نەمەسە دونور بانكىندەگى دونورلاردىڭ بيوماتەريالدارىن قول­دا­نا وتىرىپ، سۋرروگاتياعا جۇگىنە الادى جانە بالانى زاڭدى جولمەن تابادى.

سونداي-اق ول پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن جاساندى ۇرىقتاندىرۋ – ەكۇ-عا كۆوتالار ءبولىنىپ جاتقانىن، بۇل كۆوتالاردىڭ كوبەيۋى بالا سۇيە الماي وتىرعان كوپتەگەن وتباسىنىڭ ماسەلەسىن شەشىپ بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«انا ءۇيى» بالدىرعانداردى جەتىمسىرەتپەيدى

جالپى، بالا ساتۋ دەسە، شەتەل اسىپ، جات جۇرتتىڭ قامقورلىعىنا وتكەن قاراكوزدەرىمىز ەسكە تۇسەدى. بۇل ءبىزدىڭ قازاق قوعامىنىڭ جەتىمىن جىلاتپاعان ەل ەكەنىنە ۇلكەن سىن بولعانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق بالا اسىراپ الۋ بويىنشا اگەنتتىكتەر اككرەديتتەلگەن ساتتەن باستاپ، ياعني 2013 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن شەتەلدىك ازاماتتار 157 قازاقستاندىق بالانى اسىراپ الدى. ءبىر جاقسىسى، ەكى جىل كولەمىندە – 2020 جىلى جانە 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا شەتەلدىكتەرگە بىردە-ءبىر بالا اسىراپ الۋعا بەرىلمەپتى.

ءوزىمىزدىڭ ازاماتتار ءۇشىن بالا اسى­راپ الۋ ءراسىمى قيىنعا سوقسا، شە­تەل­­­دىك­تەر ءۇشىن بۇل ماسەلە الدە­قاي­دا جەڭىل كورىنەدى. ويتكەنى بالا اسى­­راپ الۋعا كومەكتەسەتىن، وسى ءرا­سىم­­دى جۇزەگە اسىرا­تىن شەتەلدىك اگەنتتىكتەردىڭ جۇ­مىسى جولعا قو­يىل­عان. قازاقستاندا 20-عا جۋىق شەتەلدىك اگەنتتىك جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ال بالا اسىراپ العىسى كەلگەنىمەن، ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ كەلىپ، تاۋى شاعىلعان وتانداستارىمىزعا جول كورسەتىپ، جار­دە­مدەسەتىن ءوز اگەنت­تىك­تە­رىمىز جوقتىڭ قاسى. بۇگىندە وسى ول­قى­لىق­تىڭ ورنىن تولتىرىپ، ەكى اگەنت­تىك قۇرىلعان.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ەمەس اگەنتتىكتەردى قۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2019 جىلى جەتىم بالالاردى قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ وتباسىلارىنا ورنالاس­تى­رۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى ۇيىم­دار­دىڭ قىزمەتى زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە «انا ءۇيى» قوعامدىق قورى مەن «كوۆچەگ» مەكەمەسى اككرەديتتەلدى. ولار الەۋەتتى اسىراپ الۋشى اتا-انالاردىڭ پسيحولوگيالىق دايارلىعىن جۇزەگە اسىرادى. اتا-انالارعا تەگىن نەگىزدە قۇقىقتىق كومەك، پسيحولوگيالىق جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كەڭەس بەرەدى.

«انا ءۇيى» – الەۋمەتتىك جەتىمدىكتىڭ الدىن الۋ جانە جىل سايىن بالالار ۇيىنە تۇسەتىن بالالاردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا 8 جىلدان اسا ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان قايى­رىم­دىلىق قورى. بۇل قور ءومىردىڭ تەپەرىشىن كورىپ، قيىن جاعدايعا تاپ بولعان، تىعىرىققا تىرەلگەن، قولىندا جاڭا تۋعان نارەستەسى بار انالارعا قورعان بولىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 18 قالاسىندا وسى قوردىڭ 21 انالار ءۇيى جۇمىس ىستەپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن «انا ءۇيى» تۇرمىستىق قيىندىقتىڭ سالدارىنان ءوز بالاسىنان باس تارتۋعا ءماجبۇر بولىپ تۇرعان 5 122 جاس اناعا قولداۋ كورسەتىپ، نارەستەلەرىنىڭ بالالار ۇيىنە وتپەي، وتباسىندا قالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

اتالعان قور جۇمىسىنىڭ ەكىنشى باعىتى – بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتى قۇرۋ بولدى. وسى اگەنتتىكتىڭ باسشىسى ءلاززات ءجۇسىپوۆا باستى ماقسات جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ وتباسىنا تاربيەلەۋگە بەرۋگە جاردەمدەسۋ ەكەنىن ايتتى.

«بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ 16 قالاسىندا كەڭەس بەرۋ كابينەتتەرى مەن اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەپتەرى جۇمىس ىستەيدى. اگەنتتىك ماماندارى بالالار ۇيلەرى مەن سابيلەر ۇيلەرىنەن بالالاردى ءوز وتباسىنا قابىلداۋعا تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار مەن وتباسىلارعا كەشەندى كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتەدى. سونداي-اق اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەپتەرىندە الەۋەتتى اسىراپ الۋشىلاردى پسيحولوگيالىق دايار­لاۋ جۇرگىزىلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى بالا اسىراپ الۋدىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرى بويىنشا 12 888 ادامعا كەڭەس بەردى، 3 065 ازامات اسىراپ الۋشى اتا-انالار مەكتەبىندە دايارلاندى. اگەنتتىك كومەگىمەن 1 009 وتباسى 1 483 بالانى قابىلدادى»، دەدى ل.ءجۇسىپوۆا.

بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنت­تىك بالالار ۇيىندەگى تاربيە­لەنۋ­شىلەردى بارىنشا قازاقستاندىق وتبا­سى­لاردىڭ تاربيەسىنە بەرۋگە سەپتەسۋ ار­قىلى بالالار ءۇيىن 60%-عا دەيىن جا­بۋعا ىقپال ەتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر ەكەن.

تاعدىر تاۋقىمەتىن تۋماي جاتىپ تا­تىپ، بالالار ۇيىنە تاپ بولعان ءار ءسابيدىڭ اتا-انانىڭ ايالى الاقانىن سەزىنىپ، مەيىر-شاپاعاتىنا بولەنىپ وسۋىنە حاقى بار. سوندىقتان كوڭىلى جارىم جاۋتاڭكوزدەردىڭ وتباسىن تاۋىپ ورنالاسۋىنا بارىنشا كەدەرگى كەلتىرمەي، جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. قۇلاعىمىزعا ابدەن ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن ءاننىڭ سوزىمەن ايتساق، ءسابيدىڭ ءبارى باقىتتى بولۋ ءۇشىن جارالعانىن ۇمىتپاساق ەكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار