ليساكوۆسكتا تاياۋدا كورشىلەر اراسىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىنان تۋعان كيكىلجىڭنىڭ سوڭى ەكى بىردەي ادامنىڭ ولىمىمەن اياقتالعانى بەلگىلى. اشۋىن تىزگىندەي الماعان زەينەتكەر تۇرعىن ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىندە اڭشى مىلتىعىنان وق اتىپ, اقىر سوڭى كورشىلەرى – اناسى مەن قىزىن اۋىر جارالاعان. قوستاناي وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ حابارلاۋىنشا, وق جاراقاتىنان كوپ قان جوعالتقان ايەل جەدەل جاردەم كەلگەنشە ەسىك الدىندا كوز جۇمسا, قىز اۋىر جاعدايدا اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن. «پاتەرىن جوندەيمىن دەپ, جۇرەرگە جەر قالدىرمادى» دەپ ىزاعا بۋلىققان قارت كورشىنىڭ اشۋىن وقيعا ورنىنا كەلگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە باسا الماعان. ءتارتىپ ساقشىلارىن كورگەندە مۇلدە ەسىرىپ كەتكەن كۇدىكتى ولارعا قاراتا دا وق اتىپ, بىرەۋىن يىعىنان جارالايدى. اشۋ-ىزادان كوزى قانتالاپ, تۇرعىنداردىڭ زارە-قۇتىن العان ەركەكتى ساباسىنا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ساقشىلار تابەلدىك قارۋلارىن قولدانۋعا ءماجبۇر بولعان. امالى قۇرىعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەسكەرتۋلەرىنە قۇلاق اسپاعان, ايتقاندارىن تىڭداماي ەكىلەنە تۇسكەن كۇدىكتىگە قاراتا وق اتادى. وسىلايشا, ەلدىڭ ەسىن العان زەينەتكەر اقىر سوڭى اۋىر جاراقات الىپ, كەيىننەن جانساقتاۋ بولىمىندە قايتىس بولعان. بۇگىندە وسى وقيعا بويىنشا تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ, پروكۋراتۋرا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تابەلدىك قارۋدى قولدانۋىنىڭ, ال ساقشىلار ەر ادامنىڭ اڭشى مىلتىعىن ۇيىندە ساقتاۋىنىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرىپ جاتىر.
ال كۇنى كەشە تۇركىستاندىق ءتارتىپ ساقشىلارى كولىگىندە وق-دارىلەرى بار تاپانشا ۇستاپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىنى توقتاتقان. جولدا كەلە جاتىپ پوليتسەيلەردىڭ سەزىگىن تۋدىرعان جىگىت بۇل قارۋدى وزىمەن بىرگە قانداي ماقساتتا الىپ جۇرگەنىن ناقتى ءتۇسىندىرىپ بەرە الماعان. سول سەبەپتى دە قازىر قارۋدى زاڭسىز ساقتاۋ جانە الىپ ءجۇرۋ فاكتىسى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ, وقيعانىڭ بارلىق ءمان-جايى انىقتالۋ ۇستىندە.
ەلىمىزدە اتىس قارۋىن ساتىپ الۋعا, ساقتاۋعا, وزىمەن بىرگە الىپ جۇرۋگە رۇقساتتى egov.kz ارقىلى ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى الۋعا بولادى. قازاقستان زاڭى بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىنان ناقتى قارۋ ءتۇرىن يەمدەنۋگە رۇقسات العان 18-گە تولعان كەز كەلگەن ازاماتتىڭ قارۋ يەسى اتانۋعا قۇقىعى بار. رۇقسات مەرزىمى – بەس جىل. ال اتىس نەمەسە اڭشىلىق قارۋدى اڭشى كۋالىگى بارلار عانا ۇستاي الادى. تالاپقا ساي ءار ازاماتتىڭ يەلىگىندەگى اڭشىلىق قارۋدىڭ, گازدى تاپانشا, ءتىپتى ەلەكترلى قارۋدىڭ سانى دا ەكەۋدەن اسپاۋى كەرەك. تيىسىنشە قىلمىستىق كودەكستە قارۋ-جاراق پەن وق-دارىلەردى, جارىلعىش قۇرىلعىلاردى زاڭسىز ساتىپ الۋ, بەرۋ, وتكىزۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ نەمەسە الىپ جۇرۋگە قاتىستى ارنايى باپ بار. ەگەر وسى 287-باپ بۇزىلسا, قارۋ يەسى بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى ابدەن مۇمكىن.
وتباسىلىق-تۇرمىستىق قىلمىستاردىڭ تۋىنداۋىنا كوبىنە-كوپ اراق پەن اشۋ تۇرتكى بولادى دەسەك, ىزامەن قولىنا قارۋ الىپ, اششى سۋدىڭ بۋىمەن شۇرىپپەنى ويلانباي باسا سالاتىنداردىڭ دەنى سۋىق قارۋدى قالاي قولدانۋ كەرەك ەكەنىن بىلە دە بەرمەيدى. قاراپايىم تىلمەن ايتساق, كوپشىلىكتە قارۋ ۇستاۋ مادەنيەتى جوق. سول سەبەپتى ەڭ الدىمەن قوعامدا قارۋ ۇستاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى قولىنا قارۋ تۇسسە ەسىرىپ, ءتىپتى سۋداعى بالىقتى اۋلاپ ەمەس, اتىپ العان داراقىلىقتى دا كوز كورىپ, قۇلاق ەستىدى. ال ناقتى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ەلىمىزدە اتىس قارۋىن قولدانۋمەن جاسالعان قىلمىستاردىڭ بارلىعى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا ءتيىستى تىركەۋگە الىنباعان, ولار زاڭسىز اينالىمدا بولعان قارۋ-جاراقتاردىڭ كەسىرىنەن بولادى.
ءىىم سوڭعى 5 جىلدا قارۋ-جاراقتى قولدانا وتىرىپ جاساعان قىلمىستار سانىنىڭ 50 پايىزعا ازايعانىن مالىمدەگەنىمەن, ەلىمىزدە زاڭسىز قارۋ-جاراق ساتىپ الۋ جانە ساقتاۋ دەرەكتەرىنىڭ رەكوردتىق كورسەتكىشكە كوبەيگەنىن دە جاسىرمايدى. ماسەلەن, بيىل قاڭتار-شىلدە ايلارىندا قارۋ اينالىمىنا قاتىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق 43 پايىزعا كوبەيىپ, 874 ءىس تىركەلگەن. قارۋ-جاراق پەن وق-دارىلەردى ۇرلاۋ جانە بوپسالاۋ جاعدايلارى بويىنشا 13 دەرەك تىركەلگەن بولسا, انتيرەكورد ايماقتاردىڭ ۇشتىگىنە الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارى مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى ەنگەن.
جىل سايىن ەل كولەمىندە «قارۋ» جەدەل-الدىن الۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلەدى. جەدەل وپەراتسيا كەزىندە جىل سايىن جۇزدەگەن تىركەلمەگەن, زاڭسىز ساقتالعان اتىس قارۋ-جاراق انىقتالىپ, تاركىلەنىپ جاتادى. جالپى, ەلىمىزدە حالىقتى قارۋسىزداندىرۋ ساياساتىنىڭ جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىنا دا جەتى جىلدان استى. زاڭسىز ساقتالعان قارۋ-جاراقتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى دا ءبولىندى. 2014 جىلدان باستاپ «قارۋ تاپسىر دا, سىياقى ال!» دەگەن اتاۋمەن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان اكتسياسى كەزىندە كەز كەلگەن ازامات جەرگىلىكتى پوليتسيا بولىمىنە كەلىپ, زاڭسىز ساقتالىپ تۇرعان اتىس قارۋىن, وق-دارىلەر مەن جارىلعىش زاتتاردى وتكىزىپ, اقشالاي سىياقى الا الادى. ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى اتالعان اكتسيا قۇجاتسىز جانە كريمينالدىق ىسكە قاتىسى بار دەگەن ءتۇرلى قارۋ-جاراقتاردى اينالىمنان شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەسە, قوعام بەلسەندىلەرى قارۋدى ەرىكتى تۇردە تاپسىرۋ حالىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىراتىنىنا سەنىمدى. ەڭ باستىسى – قارۋدى ءوز ەركىمەن تاپسىرعان ازامات زاڭ الدىندا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى.
ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الەكسەي ميليۋكتىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىل رەسپۋبليكا كولەمىندە وتكەن «قارۋ» جەدەل وپەراتسياسى كەزىندە زاڭسىز اينالىمنان 800-دەن استام اتىس قارۋى مەن 1,8 مىڭنان استام ويىق قارۋ وقتارى تاركىلەنگەن. ءبىر ايدىڭ ىشىندە 2 مىڭنان استام زاڭدى تۇلعا, ونىڭ ىشىندە قارۋ-جاراق ساتاتىن دۇكەندەر مەن 219 مىڭداي ازاماتتىق قارۋ يەسى تەكسەرىلگەن.
«وپەراتسيا كەزىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى نەگىزىنەن قارۋ-جاراقتاردى ساقتاۋ, الىپ ءجۇرۋ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن زاڭ تۇرعىسىنان تەكسەرەدى. ماسەلەن, وسى جولى وتكىزىلگەن ءىس-شارا كەزىندە قارۋدى زاڭسىز الۋعا قاتىستى 344 ماتەريال تىركەلىپ, 500-گە جۋىق ازامات اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. قارۋعا قاتىستى ءجيى بۇزىلاتىن اكىمشىلىكتىك 482-باپتا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارۋدى زاڭسىز يەلەنىپ الۋى, بەرۋى, وتكىزۋى, ساقتاۋى, الىپ ءجۇرۋi, تاسىمالداۋى كورسەتىلگەن. ىشكi iستەر ورگاندارىندا تiركەلمەگەن قارۋ-جاراقتاردى زاڭسىز الىپ جۇرگەندەرگە 40 ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالىنادى», دەپ ەسكەرتىپ ءوتتى كوميتەت وكىلى.
ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋ يەلەرى مەن پايدالانۋشىلاردى تەكسەرۋ كەزىندە 6 مىڭعا جۋىق بۇزۋشىلىق, ونىڭ ىشىندە 4,5 مىڭعا جۋىق قارۋدى ساقتاۋ جانە الىپ ءجۇرۋ قاعيدالارىن جانە 1,5 مىڭعا جۋىق قارۋدى تىركەۋ جانە قايتا تىركەۋ ءتارتىبىن بۇزۋ دەرەگى انىقتالعان. پوليتسيا پولكوۆنيگى ا.ميليۋك قولعا الىنعان جەدەل ءىس-شارالاردىڭ قاجەتتىگى مەن تيىمدىلىگى تۋرالى ايتا كەلىپ: «بيىل اتىس قارۋىن قولدانا وتىرىپ جاسالعان قىلمىس سانى 17 پايىزعا ازايدى. مىسالى, بىلتىر وسى ساناتتاعى قىلمىس 138 بولسا, 2021 جىلى 166-عا دەيىن تومەندەگەن», دەپ حابارلادى.
ارينە, ۇيىندە قارۋ ۇستاعانداردىڭ بارلىعى بىردەي قىلمىسكەر ەمەس. الايدا ا.چەحوۆتىڭ «ەگەر پەسانىڭ ءبىرىنشى اكتىسىندە قابىرعادا مىلتىق ءىلۋلى تۇرسا, وندا سوڭعى اكتىدە ول مىندەتتى تۇردە اتىلۋى كەرەك» دەگەن ويىنىڭ استارىنا ۇڭىلسەك, قولعا الىنعان قارۋ ايتەۋىر ءبىر قايعىلى وقيعاعا تۇرتكى بولارى ءسوزسىز. سول سەبەپتى دە كوپتىڭ قىزۋ تالقىسىنا تۇسكەن «قارۋ-جاراقتى ساتىپ الۋعا رۇقسات بەرۋگە بولا ما, بولماي ما؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرگەن جۇرتتىڭ كوبى قارۋ ۇستاۋعا رۇقسات بەرۋ قىلمىس جاساۋعا «جول اشۋمەن» بىردەي ەكەنىن ايتادى.
