وسى ورايدا تەلەارنادان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان حاباردار بولىپ, ەرەكشە ەلەڭ ەتە قالدىق.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدىڭ العاشقى جولدارىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ اسا قاستەرلى قۇندىلىعى ەكەندىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. تۇڭعىش پرەزيدەنت-ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ دارا ساياساتى نەگىزىندە قازاقستان بۇكىل الەمگە تانىلعاندىعىن دا ورىندى دارىپتەدى. ءارى ەلباسىنىڭ قازاقستاندى ءبىرتۇتاس ەل ەتىپ, جاڭا مەملەكەت قۇرۋى, ءسويتىپ, ونىڭ ىرگەتاسىن بەكىتكەندىگى دە ءسوز بولدى. ارينە بۇلار, بىردەن-ءبىر بۇلتارتپاس شىندىق. ەشكىمدە ونى جوققا شىعارا الماسى انىق.
ءسوز ورايى كەلگەندە اتاپ وتەرلىك ماسەلە, بۇل جولداۋ العا قويعان ماقسات-مۇراتىنىڭ اسا ايقىن ءارى اۋقىمدىلىعىمەن دارالانادى. ءارى بۇل جولداۋدا كوتەرىلگەن ەڭ وزەكتى دە باستى, كۇردەلى ماسەلەلەر – قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن, تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ, دەنساۋلىعىن نىعايتۋمەن بىرگە, جاستاردى ءبىلىمنىڭ ءنارلى بۇلاقتارىنان سۋسىنداتۋ ماسەلەسى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى.
حالىقتار دوستىعى مەن ىنتىماق-بىرلىگىنە ايرىقشا باسىمدىق بەرىلۋمەن قاتار, ءتىل تاعدىرى مەن زيالى قاۋىم ماسەلەسى دە ارنالى ارقاۋ, ءورىستى وزەك بولعاندىعىمەن دە جولداۋ كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتتى. ويتكەنى ءتىل تاعدىرى – ەل تاعدىرى. ونىڭ ۇستىنە, ساپالى ءبىلىم مەن مىقتى دەنساۋلىق, اسا زەيىندى دە زەردەلى زيالى قاۋىم – ءاماندا ەل بايلىعى, حالىق قازىناسى. ءارى ەرەن ويلى زيالى قاۋىم – ۇلتتىق يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋ جولىندا ەرەكشە ەڭبەك ەتەتىن, قوعامدىق ءومىرىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر ءنارلى تىنىسى, قوزعاۋشى كۇشى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا «اتا زاڭ بويىنشا قازاقستاندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. بۇل – قازاق ءتىلى» – دەي كەلە, ودان ءارى: «ورىس ءتىلى رەسمي ءتىل مارتەبەسىنە يە. ءبىزدىڭ زاڭىمىزعا سايكەس, ونىڭ قولدانۋىن شەكتەۋگە بولمايدى» دەپ, تەرەڭ تۇيىندەۋ جاسادى.
جولداۋدا نەگىزىنەن اسا قاجەتتى, ومىرلىك ءمانى اسا زور جەتى ماسەلە كوتەرىلگەن. ماسەلەن, ءبىرىنشىسى – «پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق دامۋ» بولسا, ەكىنشىسى – «دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ». ال ءۇشىنشىسى – «ساپالى ءبىلىم بەرۋ» بولسا, ءتورتىنشىسى – «وڭىرلىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ». بەسىنشىسى – «ەڭبەك نارىعىندا ءتيىمدى ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ», التىنشىسىندا – «ساياسي جاڭعىرۋ جانە ادام قۇقىعىن قورعاۋ» ءسوز بولسا, جەتىنشىسى – «ۇلتتىڭ ۇيىسۋى – ودان ءارى دامۋدىڭ باستى فاكتورى» دەگەن سياقتى ناعىز حالىقتىڭ مۇددەسىن قوزعاعان, ءىرى-ءىرى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندە ايتىلدى.
قازاقستان حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بەلدى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە جىلدار وتكەن سايىن ابىرويىنىڭ اسقاقتاي تۇسكەندىگى دە ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ەندى تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن نىعايتۋ ءۇشىن بۇكىل قازاقستان حالقى بىرگە ىنتىماق پەن بىرلىكتى نىعايتا ءتۇسىپ, ەسەلى ەڭبەك ەتۋى اسا ماڭىزدى ەكەندىگىن قاداي ايتۋى ءبىزدى ەرەكشە تولقىتتى.
شىن مانىندەگى شىنايى دوستىق, ول – التىننان دا قىمبات, اسقار تاۋدان دا بيىك, تەڭىزدەن دە تەرەڭ. تۇعىرى بيىك قازاقستاندا بەيبىت ءومىردى دامىتىپ, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, بۇگىنگى تاڭداعى كەز كەلگەن قازاقستاندىقتىڭ باستى ماسەلەسى, بىردەن-ءبىر مىندەتى ەكەندىگىن ەشكىمدە جوققا شىعارا المايدى. قازاقستان پرەزيدەنتى قازاق ەلىنىڭ پاندەميا سالدارىنان ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا تاپ بولعاندىعىنا قاراماستان, ءوزىنىڭ باعىت-باعدارىن دۇرىس ۇستانۋىن, 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارىن, مەملەكەتتىك جاڭا جۇيەسىن قابىلدانعاندىعىن دا اتاپ ءوتتى.
قاشان دا بەرەكەلى بىرلىك پەن جەمىستى ەڭبەك بولماسا, كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءوسىپ, وركەندەۋى نەعايبىل. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارىپ, تۇرمىسى تۇزەلگەن سايىن جاستارى دا وقىپ, ۇيرەنۋگە بەت بۇرادى دا, ۇنەمى العا ۇمتىلا باستايدى. ۇيرەنۋ, ىزدەنۋ ءاربىر ونەگەلى ەلدىڭ ءاز ۇرپاقتارىنىڭ باستى ماسەلەسى بولسا كەرەك. سوندىقتان دا جولداۋدا, مۇعالىمدەردى 5 جىلدا ەمەس, 3 جىلدا ءبىر رەت قايتا دايارلىقتان وتكىزۋ ماسەلەسىنىڭ قوزعالۋى دا ءومىردىڭ ءوزى العا تارتقان ونەگەلى ويدىڭ جەمىسى دەۋگە بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى حالىققا جولداۋىندا ازىق-ت ۇلىك باعاسىن رەتكە كەلتىرۋ, جەر قويناۋىنداعى بايلىقتى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن كوتەرۋمەن بىرگە, ەل اراسىنداعى كەيبىر اكىمدەردىڭ ىقپالدى ادامداردىڭ ىڭعايىنا جىعىلىپ, اۋىل حالقىنىڭ مال جايىلىمىنا ءمان بەرمەي جاتقاندىعىن دا سىن تەزىنە الدى.
اتاجۇرتتا كۇنى بۇگىنگە دەيىن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ جولىندا, 3, 5 مىڭنان استام جوبا ىسكە اسىپ, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ جالپى قۇنى 3,5 تريلليون تەڭگەنى قۇراعاندىعى دا ءبىزدى قاتتى قۋانتتى. «بيزنەستىڭ جول قارتاسى» بويىنشا 66 مىڭ جوبا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تابۋى ناتيجەسىندە, 150 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلعاندىعى دا, حالىق ءۇشىن ەرەكشە مانگە يە بولسا, 2025 جىلعا دەيىن 1000 مەكتەپ سالۋدى جوسپارلاۋى دا, يگى تالپىنىستىڭ بىردەن-ءبىر جەمىسى بولماق.
جولداۋدا تۇركىستان وبلىسىندا 9 سۋ قويماسىن سالۋ, «دەنى ساۋ ۇلت» جوباسى بويىنشا كەمىندە 12 زەرتحانانى جوعارعى تەحنولوگيالىق قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە زەرتحانالار 90 پايىزعا دەيىن حالىقارالىق تالاپقا ساي جۇمىس ىستەيتىندىگى ءسوز بولدى. تىپتەن, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءدارى-دارمەك قۇرال-جابدىقتارىنىڭ 17 پايىزى عانا وتاندىق ءونىمنىڭ جەمىسى بولسا, ەندى ونى 2025 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا كوبەيتۋ ماسەلەسىنە دە مەملەكەت باسشىسى ارنايى توقتالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلدان قاڭتار ايىنان باستاپ مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى 25 پايىزعا كوبەيگەندىگىن ءسوز ەتە وتىرىپ, ەندى الداعى 3 جىلدا ونى 1,2 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزەتىندىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. ەڭ تومەنگى جالاقى 42 500 تەڭگە ەمەس, 2022 جىلدان باستاپ 60 مىڭ تەڭگە بولاتىنى دا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. 2025 جىلعا قاراي وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەكسپورتىن 1,5 ەسە كوبەيتىپ, ونى 24 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ ماسەلەسى كوتەرىلۋمەن بىرگە, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ مەن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ دە نازاردان تىس قالمادى.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋى بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن, تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋمەن بىرگە, بۇكىل ەلدى گۇلدەندىرۋگە نەگىزدەلگەن يگى باستاما ەكەندىگىمەن دە اسا قۇندى. مۇنى, بۇكىل ەل-جۇرت بولىپ, بەرەكەلى بىرلىكپەن قولداپ ىسكە اسىرۋ, كەز كەلگەن سانالى قازاقستاندىق ازاماتتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى بولماق.
قالدىبەك سەيدانوۆ,
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تۇران عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, پروفەسسور
سەرىكباي ۇسەنوۆ,
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى قازاق ۇلتتىق مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى
تاشكەنت
