نۇرسۇلتان نازارباەۆ: حالىقتار دوستىعىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك.

قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى مەرەكەسى بۇگىنگى تاڭدا بەيبىت ءومىر مەن ىنتىماقتا تۇرمىس كەشىپ وتىرعان ەل تۇرعىندارى ءۇشىن ىستىق ىقىلاس پەن دوستىق نيەتتىڭ ءداستۇرى, اسىعا كۇتەر مەيرامىنا اينالدى. بۇل كۇن ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن وتانعا دەگەن ءسۇيىس­پەنشىلىك پەن پاتريوتتىق سەزىمنىڭ, ازاماتتىق بورىش پەن جالپىۇلتتىق كەلىسىمنىڭ مەرەكەسى. حالىق بىرلىگى مەرەكەسى كۇنى ەل ازاماتتارى ۇلت پەن ۇلىستىڭ وتكەن كەزەڭدەگى تاريحى مەن ونىڭ ساباقتارىن دارىپتەپ, الەمدىك قاۋىم­داستىق تاراپىنان جوعارى باعالانعان قازاقستاندىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى پاش ەتەدى. ءبىز — قازاقستاندىقتارمىز! قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى  مەرەكەسى ىرىس قايدا  باراسىڭ؟ ىنتىماققا  بارامىن! ەلىمىزدە سانالۋان ەتنوس وكىلدەرى قازاق حالقىمەن ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي, ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. قازاقستاندا بىرلىك پەن كەلىسىم, ءوزارا تۇسىنىستىك وزدىگىنەن پايدا بولعان جوق. بىرلىك پەن كەلىسىم ات اۋىزدىعىمەن سۋ ىشكەن, ەر جىگىت ەتى­گىمەن سۋ كەشكەن قيىن-قىستاۋ زامانداردان باستاۋ الادى. اتالعان ۇعىم جيىرماسىنشى عا­سىردىڭ باسىندا حالىقتى كۇيزەلتكەن اشار­شىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىندەگى تاريحى­مىز بەن تاعدىرىمىزعا نەگىزدەلەدى. بىرلىك سۇراپىل سوعىس مايدانىندا ءوز وتا­نى, وتباسى مەن بولاشاق ۇرپاعى ءۇشىن ايانباي ايقاسقان اكە مەن اتانىڭ اسقاق ەرلىگىمەن شىڭدالدى. ەلىمىزدەگى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن كە­لىسىم تىڭ دالاسىن يگەرۋ, قازاقستاندى ءوندىرىس وشاعىنا اينالدىرۋ كەزەڭدەرىندە حالىق جۇمىلا كوتەرگەن جۇكپەن بىرگە نىعايا ءتۇستى. قازاق ەلى قازىرگى تاڭدا قابىرعاسى قاتاي­عان, پىكىرىنە حالىقارالىق قوعامداستىق وكىل­دە­رى قۇلاق اساتىن بەدەلدى ەلگە اينالدى. ەر­كىن­دىكتى اڭساعان اتا-بابا مۇراسى جۇزەگە اسىپ, الاش­تىڭ ەڭ اسىل مۇراتى – تاۋەلسىزدىككە قول جەتتى. قازاق جەرىندە اتقان ەگەمەندىك تاڭى ەڭ الدىمەن, الىپ تا دارحان دالانىڭ ءتوسىن قانى­مەن سۋارعان, تەرىسى سوگىلە قىزمەت ەتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ قاسيەتتى كۇرەسىنىڭ زاڭدى دا ناقتى ناتيجەسى. قازىرگى تاڭدا, ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك, الەۋەتىمىز ارتتى, داۋلەتىمىز ەسەلەنىپ وتىر. قازاقستان ەگەمەندىككە قاتار يە بولعان تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا كوپتەگەن كورسەتكىشتەر بويىنشا كوش باستادى. الەمدىك كۇردەلى جاعدايدى باستان كەشكەن, مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلعان, بەرەكەسى توگىلگەن ەلدەر سانى كۇن ساناپ ارتۋدا. ەكونوميكالىق جاعدايى مۇحيت تولقىنى قاق­پا­قىلداعان ايسبەرگكە ۇقساپ سەندەلگەن, ابدى­را­عان, شاراسىزدىق تانىتىپ, حالىقارالىق قور­­عا تەلمىرگەن ەلدەر از ەمەس. قازاق ەلىنە ءتون­گەن قارجىلىق قاۋىپ سىندارلى ىشكى ساياسات, ساۋاتتى بيلىك ارقاسىندا قالىپقا ءتۇستى. قا­زاق­ستان الەمدەگى ەڭ ءىرى دەپ تانىلعان قار­جى­لىق داعدارىستى ەڭسەردى. كەزىندە وپپوزيتسيا وكىلدەرى تاراپىنان كوپ سىنالعان ۇلتتىق قور ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى. بەدەلدى بەلەس حح عا­سىر­دىڭ باسىندا ۇلت كوسەمدەرى العا ماقسات ەتىپ قويعان, ەگەمەن, قارىمدى, العىر مەملەكەتتىڭ بەينەسى ءححى عاسىردا تاريح ساحناسىنا شىقتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ار­قاسىندا ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى ارتىپ, وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى, ىشكى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ارقىلى ساياسي جۇيە دامۋىنىڭ دەموكراتيالىق باعىتى ورنىقتى. تاريح ساحناسىنا قادام باسقان 2010 جىل – ەلىمىز ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك سالماعى باسىم جىل بولىپ وتىر. قازاقستان, بۇكىل دوستاستىق ەل­دەرى, تۇركى تىلدەس ەلدەر اراسىنان, بۇكىل مۇ­سىلمان الەمىندە ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سىن­دى اسا بەدەلدى ۇيىمعا توراعا بولىپ سايلاندى. ء“بىر كىسى قازعان قۇدىقتان مىڭ كىسى سۋ ىشەدى”, دەيدى قازاق دانا­لىعى. الەمدىك تۇراق­تىلىقتى نىعايتۋ ءۇشىن كۇش-قۋاتى جەت­كەن­شە ارە­كەت ەتىپ جاتقان قازاق ەلى­نىڭ باستاماسى وزگە مەملەكەتتەرگە پايداسىن تيگىزەتىنىنە سەنىم مول. ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر ەتنوس­ارالىق كەلى­سىم­نىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە ۇلكەن قىزىعۋ­شى­لىق تا­نىتىپ, تاجىريبە الماسۋعا قۇل­شى­نىس ءبىلدىردى. وسى باعىتتا, اسسامبلەيا جانە ەقىۇ جانىن­داعى از ۇلتتار جونىندەگى باس كو­ميسسار كنۋت ۆوللەبەك اراسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناپ, ارىپتەستىك دامۋدا. ءوت­كەن جىلى اسسامبلەيا دەلەگاتسياسى نيدەر­لان­دى كورولدىگىندەگى گااگا قالاسىنا ساپار شە­گىپ, تاجىريبە الماس­تى. اتالعان كەزدەسۋلەر استانا مەن الماتى قالالارىندا جالعاسىن تاۋ­ىپ, قازاق­ستان­دىق تاتۋلىق ۇلگىسى قىزۋ تالقى­لاندى جانە جوعارى باعالاندى. قازاقستان ەتنوسارالىق جانە كونفەس­سيا­ارالىق كەلىسىم تاجىريبەسىنىڭ وزىندىك ءۇل­گىسىنە يە بولا وتىرىپ, تولەرانتتىلىق جانە مادە­نيەت­ارالىق ديالوگ ماسەلەلەرىن ەقىۇ كەڭىس­تىگىندە ماڭىزدى باسىمدىق رەتىندە ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى رەتتە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى داۋ­سىز. بيىلعى جىلدىڭ 29-30 ماۋسىمىندا استا­نا قالاسىندا وتەتىن ەقىۇ-نىڭ تولە­رانت­تىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتپاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە ارنالعان كونفەرەنتسياسى اسسامبلەيانىڭ مادەنيەتتەر مەن وركەنيەت­تەر­دىڭ حالىق­ارالىق تاجىريبەسىنە قوسىپ وتىرعان ۇلەسىن پاش ەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىز. ءبىزدىڭ ماق­سا­تىمىز – ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ۇيلەس­تىرۋ باعىتىندا ەلىمىز جيناقتاعان ءتاجى­ري­بەنى ەقىۇ مۇشەلەرىنە تاراتۋ. جاقىندا رەسمي ىسساپارمەن قازاقستانعا كەلگەن بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ەلبا­سى­مەن كەزدەسۋ بارىسىندا 2010 جىلدى ءما­دەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ جىلى جانە 29 تامىزدى بۇكىلالەمدىك يادرولىق سى­ناق­تاردان باس تارتۋ كۇنى رەتىندە جاريالاۋ تۋ­رالى پرەزيدەنت ن.نا­زار­باەۆتىڭ ۇسى­نىس­تارىنا ۇلكەن باعا بەردى. 21 ءساۋىر كۇنى بۇۇ ءوزىنىڭ نيۋ-يورك­تەگى باس شتاب-پاتەرىندە قازاقستان رەس­پۋبليكاسى دەلەگاتسياسىنىڭ قا­تىسۋىمەن مادەنيەت­تەردىڭ جاقىنداسۋ جى­لىنا ارنالعان اۋقىمدى شاراسىن وتكىزدى. قازىرگى تاڭدا, ەقىۇ توراعاسى رەتىندە قا­زاق­ستان الدىندا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. ەلى­مىزدىڭ ۇيىم توراعاسى رەتىندەگى باستى ماق­ساتى – بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىك پەن سايا­سي تۇراق­تىلىق ورناتۋعا بەلسەندى ات­سالىسۋ, مەملەكەت­تەر اراسىنداعى ديالوگتى جەتىلدىرۋ. كيىز تۋىرلىقتى اعايىنىمىز, ايىر قال­پاق­تى كورشىمىز قىرعىز ەلىندە ورىن العان ءساۋىر وقيعالارى بۇكىل الەمدى الاڭ­دا­تىپ وتىر. كور­شى ەلدەگى قولايسىز جاعداي بىزگە دە اۋىر ءتيدى. ەجەلدەن “توسەكتە باسى, ءتوس­كەيدە مالى” قو­سىلىپ, تاتۋ وتىرعان, جا­قىن اعايىن جۇرت­تىڭ تىنىشتىعى مەن سايا­سي تۇراقتىلىعى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. وقي­عالاردىڭ الدىن الۋعا كۇش سالعان ەلباسى كورشى ەلدە ورىن العان ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شە­شۋگە مۇرىندىق بولدى. شەكا­رانى اشىپ, جالپى جاعدايدى باقىلاپ وتىر. بولاشاقتان ءۇمىتى مول, ۇرپاعىنىڭ قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلعان مەملەكەت شەكارا­سىن دوسپەن, تىلەكتەس ەلمەن قورشايدى. قىرعىز وقيعاسىنىڭ, ءتۇبى كورىنبەيتىن اۋعان ماسەلەسىنىڭ شەشىمىن تابۋعا ۇمتىلعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم­دىك قاۋىپ-قاتەرلەردى بىرلەسە, ناتيجەلى شەشۋ ماقساتىندا 2010 جىلى استانادا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتە­رىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى بۇل باستاماعا كوپ­تەگەن ەلدەر مەن ۇيىمدار قولداۋ كورسەتۋدە. ساياسي تۇراقتىلىق, قوعامداعى ەتنوسارا­لىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى ورناتۋ جونىنەن الەمدىك قوعامداستىق تارا­پىنان وڭ باعاعا يە بولعان قازاقستانعا ايماقتىق تۇراق­تىلىقتى ساقتاۋ باعىتىندا ۇلكەن جاۋاپكەر­شىلىك جۇكتەلىپ وتىر. ەلباسى ن.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاش­قى كۇنىنەن باستاپ, ء“بىرىنشى ەكونومي­كا­نى رەتتەپ, ودان كەيىن ساياساتپەن اينالىسۋ قاجەت” دەگەن قاعيدانى بەرىك ۇستانىپ, ەل­دىڭ ەكونوميكالىق احۋالىن كوتەرۋگە بەل شەشە كىرىستى. ەل بيلىگى بەيبىتشىلىك پەن كە­لىسىم ساياساتىن باستى ۇستانىم رەتىندە جا­ريالادى. قازاقستان حالىقارالىق قاۋىم­داس­تىقتىڭ سەنىمىنە يە بولدى. شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتىلا باستادى. ناتيجە ۇزاق كۇتتىرگەن جوق. بۇۇ 2009 جىلعى بايانداما­سىندا قازاقستان ادام الەۋەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيى بار ەلدەر ساناتىنا قوسىلدى. بۇل – جوعارى دارەجەگە كوتەرىلگەن قازاقستان ءال-اۋقاتىنىڭ دالەلى. ەلباسى بيىلعى قازاقستان حالقىنا جول­داۋ­ىندا “الدا تۇرعان ونجىلدىقتىڭ اسا ما­ڭىزدى مىندەتى – قازاقستاننىڭ بارلىق ازا­ماتتارىنىڭ ءومىر ساپاسى مەن دەڭگەيىن جاق­سارتۋ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن قورعالۋدى نىعايتۋ” دەپ ناقتى اتادى. قازاقستان قازىعى بەرىك, مەملەكەتتىگى بەكەم, ءتورت قۇبىلاسى ساي, ايبىنى اسقان مەملەكەت ەكەندىگىن دالەلدەدى. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل كوكتەم باسىندا الماتى وبلىسى قىزىل­اعاش اۋىلىندا ورىن العان تابيعات اپاتى ەل ازاماتتارىنا اۋىر ءتيدى. قازاقستان حالقى قارالى وقيعا بارى­سىندا بىرلىگى كۇشتى ەل ەكەندىگىن دالەلدەدى, ۇيىم­شىل­دىق تانىتتى. ەل باسىنا تۇسكەن اۋىر جۇكتى جۇمىلا كوتەردى, بارلىق اعايىن ەل بو­لىپ ەگىلىپ كومەك قولىن سوزۋدا. قازاق حالقى ءوز تاريحىندا قاشاندا ءوزىنىڭ كەڭ پەيىل­دىلىگىمەن, باۋىرماشىلدىعى مەن ازاماتتىق جو­عارى قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنە بىلگەن. حال­قى­مىز عاسىرلار بويى كوشپەلى قوعام, جاۋ­گەر­شىلىك زاماندا ءومىر سۇرگەنىنە قاراماستان, ەش­قاشان جەتىمى مەن جەسىرىن دالاعا تاستاما­عان. “ەل ءىشى – التىن بەسىك” دەگەن قاناتتى ءسوزدى قاعيداعا اينالدىرعان اتا-بابامىز ۇرپاعىن شاشاۋ شىعارماي, باعىپ-قاققان. سوندىقتان, اتا-بابا داستۇرىنە سۇيەنە وتى­رىپ, قايعىعا ۇشىراعان قانداستارى­مىز­عا كو­مەك كورسەتۋ ازاماتتىق تا, ادامدىق تا پارى­زىمىز. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇلت بو­لىپ كىرىسكەن ۇلى ىستەن تىس قالماي, سۋ تاس­قىنىنان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا ماتە­ريالدىق كو­مەك كورسەتە باستادى. ەلىمىزدەگى بارلىق رەس­پۋب­ليكالىق جانە ءوڭىر­لىك ەتنومادەني بىرلەس­تىك­تەر, وبلىستىق دوستىق ۇيلەرى جىلى كيىم­دەر, ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك, با­لالارعا ار­نال­عان وقۋ قۇرالدارىن جيناپ, وقي­عا ورىن العان اۋىلعا جەتكىزدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە الما­تى, استانا قالالىق, وبلىستىق اسسام­بلەيا ءمۇ­شە­لەرى زارداپ شەككەن ازاماتتارعا ارنالعان ار­نايى قورعا ءبىر كۇندىك جالاقىلارىن اۋداردى. ناۋرىز مەرەكەسى كۇندەرى اسسامبلەيا دەلە­گا­تسياسى قىزىلاعاش اۋىلىندا بولىپ, قازا تاپقان تۇرعىندارعا اس بەردى, سۋ تاسقىنىنان زار­داپ شەككەن تۇرعىندارعا اسسامبلەيا مۇشە­لەرى اتىنان سەگىز ملن. كولەمىندە قارجى اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار, اسسامبلەيا اۋىل جاس­تا­رىنا ارنالعان سپورت زالى مەن تۇرعىن­دارعا مونشا كەشەنىن سالىپ بەرۋدى مىندە­تىنە الىپ, 96 ملن. تەڭگەلىك سمەتالىق جوبا جاسادى. جاقىندا وتكەن اسسامبلەيا كەڭەسىندە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەگۋشىلەرگە كومەك كور­سەتۋ شتابى ارقىلى قىزىلاعاش تۇرعىندارىنا جۇيەلى كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ەل بىرلىگى دوكتريناسى – تاۋەلسىزدىك تۇعىرى ەگەمەندىك جاريالانعاننان سوڭ, قازاق­ستان حالقى دەربەس ەل, تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينال­دى. اتالعان جىلدار ىشىندە ەلىمىزدە جاڭا ەتنودەموگرافيالىق جاعداي مەن وركەنيەتتى قاۋىم قالىپتاستى. تۇيىق كەڭەستىك شەكپەن­نەن شىققان قوعامعا باتىس پەن شىعىس قۇندىلىقتارى بەلسەندى تۇردە ەنە باستادى. ءبىز قاپتاعان ءدىني بىرلەستىكتەر مەن ميگراتسياعا تولى الەمدىك كەڭىستىككە بەلسەندى ىقپالداسا باستادىق. اتالعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى – ەلىمىزدىڭ سايكەستىلىك قورعانىنىڭ بەرىكتىگىنە جاسالعان قىسىم دەپ اتاۋعا بولادى. تاۋەلسىز ەلدىڭ ەندىگى باعىتىن ايقىن­داي­تىن, بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ورتاق ماقساتقا ۇيىستىراتىن يدەيا تۋدىراتىن ۋاقىت كەلگەنى بارشاعا بەلگىلى. تولايىم تابىستارعا قول جەتكىزىپ, بيىك بەلەستەر مەن اسقار اسۋلاردى باعىندىرۋ ءۇشىن ازاماتتار رۋحىن وياتاتىن, قوعامدى جارقىن ماقساتتارعا جەتەلەيتىن جاڭا باعىتتاعى ءىس-قيمىل قاجەتتىلىگى تۋىندادى. دوكترينانىڭ دۇنيەگە كەلۋى ءپىسىپ-جەتىلگەن ماسەلە ەكەندىگىنە كۇمانىم جوق. دوكترينا قازاق مەملەكەتتىلىگى مەن ءداس­تۇرىنىڭ عاسىرلار بويى جيناقتالعان ءتاجىري­بەسىنە نەگىزدەلەدى. اتالعان قۇجات ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە جاقىن حالىق مۇراتى, تەرەڭ الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق جانە پاتريوتتىق ماعىناداعى “ەل بىرلىگى” ۇعىمىنان باستاۋ الادى. سونىمەن قاتار, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر توعىسىندا ورنالاسقان حالىقتىڭ قوناقجايلىلىق پەن سىيلاستىق قاسيەتتەرى اتالعان ۇعىمنىڭ بەرىك ورنىعۋىنا نەگىز بولدى. اتالعان ۇعىمنىڭ ماعىناسى ءاربىر قازاق­ستان ازاماتىنىڭ جانىنا جاقىن جانە ءتۇسى­نىكتى بولىپ تابىلادى. “ەل بىرلىگى” بايىرعى قازاق جەرىنىڭ ءداستۇرلى “ەل” اتاۋى مەن قازاق­ستاندا تۇراتىن بار­لىق ازاماتتاردىڭ ءوزارا اجى­راماس تاريحي بايلانىسىنىڭ ءمانىن اشا­تىن “بىرلىك” سوزدەرىنەن تۇرادى. اتالعان ءسوز­دەردى ءتىر­كەس­تىرە قولدانعاندا قازاق حالقىنىڭ عاسىرلىق ءۇمىت-ارمانى – تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ, ءبىرتۇتاس حالقىن قالىپتاستىرۋ يدەياسىن اڭ­عارتادى. سوندىقتان, دوكترينا ەتنوس­ارا­لىق توزىمدىلىكتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى نەگى­زىندە قۇراستىرىلعان, ۋاقىتىندا ۇسىنىل­عان ماڭىزدى قۇجات. دوكترينا – بولاشاق دامۋعا باعىتتالعان ارەكەتتىڭ جەتەكشىلىككە الىناتىن تەوريالىق جانە ساياسي ۇستىنىن بىلدىرەتىن مەملەكەتتىك ماڭىزدى قۇجات. دوكترينا مەم­لە­كەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسياعا, مەم­لەكەتتىك تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستي­تۋ­تسياسىنا, سونداي-اق “قازاقستان-2030” سترا­تەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنان باستاۋ الىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك ۇلت ساياسا­تىنىڭ باعىت-باعدارلارىن ايقىندايدى. دوكترينا حالىقارالىق تاجىريبەنى تەرەڭ تالداي وتىرىپ, قازاقستاندىق شىنايىلىق نەگىزىندە دۇنيەگە كەلدى. جاپونيا قالاي تەحنو­لو­گيالىق دەرجاۆاعا اينالدى, يسلام الەمىندە بەدەلى مىعىم تۇركيا مەن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان سۋومي بۇل بيىكتەردى قالاي باعىندىردى؟ ءبىز­دىڭ ماقساتىمىز قازاقستاننىڭ وزىندىك ەرەك­شە­لىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وزگە ەلدەردىڭ وزى­عى­نان ونەگە الۋ. دوكترينادا ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق تاڭ­داۋى ناقتىلانعان. ەلدىڭ, دامۋدىڭ جاڭا سا­تىعا كوتەرىلۋىنە, وتپەلى قوعامنىڭ قۇبىلىس­تارىنا توتەپ بەرەتىن باستى كۇش – ۇلتتىق رۋح ەكەندىگىن وزگە مەملەكەتتەر تاجىريبەسى دالەل­دەدى. ەندىگى ماسەلە – دوكترينادا كورسەتىلگەن جايلاردى ەلىمىزدىڭ مادەني-يدەولوگيالىق ورىسىندە, پاتريوتتىق تاربيە ىسىندە, ازاماتتىق ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتشىلدىك سانانى نىعايتۋدا قولدانۋ. قوعامدىق كەلىسىم, ەكونوميكانىڭ ءبا­سە­كەگە قابىلەتتىلىگى, ينتەللەكتۋالدىق جاسام­پاز قوعام جانە بۇكىل الەمدە قۇرمەتتەلەتىن مەملەكەت قۇرۋدا ەل بىرلىگى دوكتريناسى ەلىمىزدىڭ ىرگەتاسى, وتانىمىزدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگىزى بولادى دەگەن سەنىمدەمىن. بولات قايناۋ ارقىلى شىنىعادى دوكترينا قابىلداۋ تۋرالى يدەيانى 2008 جىلعى 23 قازاندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحىV سەسسياسىندا ەلباسى ن. نازارباەۆ ۇسىندى. وتكەن جىل باسىنان بەرى اتالعان قۇجاتتى ازىرلەۋ ماقساتىندا بەلسەندى ءىس-ارەكەتتەر جۇرگىزىلدى. مامىر ايى­نان باستاپ, دوكترينا جوباسىنا ۇسى­نىستاردى تالقىلاۋعا ارنالعان بىرنەشە ءىرى شارالار وتكىزىلىپ, رەسپۋبليكالىق بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جاريالان­دى. بەدەلدى قوعام قايراتكەرلەرى مەن حالىق قۇلاق اساتىن زيالى قاۋىم وكىلدەرى تارتىلدى. حالىقتىڭ بىرلىگى مىعىم الەۋمەت رەتىندە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءپىسىپ-جەتىلگەنىن بايقاعان مەملەكەت باسشىسى ەلدى ورگە سۇيرەيتىن قۇجات قابىلداۋ جونىندە ماڭىزدى باستاما كوتەردى. حالىق ەلباسىن قولداپ-قۋاتتاپ, قوعام بولىپ اشىق پىكىر الماسۋ, تالداۋ-تالقىلاۋعا كىرىستى. قۇجات جوباسى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دا­رى ارقىلى جاريالانعاننان سوڭ ءارتۇرلى قو­عامدىق ۇيىم وكىلدەرى قۇجات جوباسىنىڭ كەي­بىر بولىكتەرىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. ءبىز قوعام وكىلدەرىنىڭ ەل دامۋىن ايقىن­داي­تىن كەلەلى قۇجات دايىنداۋعا قاتىسۋعا ىقى­لاس بىلدىرگەنىنە ۇلكەن العىسىمىزدى ءبىل­دىرەمىز. قۇرامىنا مەملەكەتتىك ورگان, قو­عام­دىق ۇيىمدار, زيالى قاۋىم جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىن تارتا وتىرىپ, وسى جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا دوكترينا جو­با­سىن پىسىقتاۋمەن اينالى­سا­تىن قوعامدىق كوميسسيا قۇرىلدى. كو­ميسسيا قۇرامىنا قۋا­نىش سۇلتانوۆ, تولە­گەن مۇحامەدجانوۆ, روزا­قۇل حالمۇرادوۆ سياقتى پارلامەنت دەپۋتات­تارى, مۇحتار شاحانوۆ, مۇرات اۋەزوۆ, سماعۇل ەلۋباي سياقتى بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, الەك­ساندر دەدەرەر, احمەد مۋرادوۆتاي ەتنوس­تىق بىرلەستىك باسشىلارى جانە وزگە دە ازا­ماتتار قاتىسىپ, كەلەلى شەشىم قابىلدادى. كوميسسيا جانىنان قۇرىلعان ارنايى جۇمىس توبى رەسپۋبليكانىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن جينالعان مىڭداعان ۇسىنىستار, جوبالار مەن ۇسىنىمدار قاراستىردى. دوس كوشىم, ايدوس سارىم, دوس نۇراحمەت سياقتى قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, باقىتجان ءابدىرايىموۆ, گەورگي كان, ۆلاديمير كوچەنوۆ, ەڭلىك نۇرعاليەۆا, بۇركىتباي اياعان سىندى ەلىمىزگە تانىمال تا­ريحشىلار مەن زاڭگەرلەر 3 اي كولەمىندە تىن­باستان ەڭبەك ەتتى. ازىرلەنىپ جاتقان دوكترينا جوباسىنىڭ كونستيتۋتسيا مەن ناقتى زاڭ­نا­ما­لىق قۇجاتتارعا سايكەستىگى مۇقيات ساراپتالدى. جالپى, دوكترينا جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا مەنىڭ بايقاعانىم ەل تۇرعىن­دارى مەملەكەت مۇددەسى, ەل بولاشاعىنا الاڭداۋشى­لىق ءبىلدىرىپ, ناقتى جۇمىس اتقارۋعا ۇلكەن ىنتا-ىقىلاس تانىتتى. ءسوزى­مە دالەل كەلتىرە كەت­سەم, تەك اسسامبلەيا حات­شىلىعىنا وڭىرلەر­دەن, حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان 500-دەن اسا ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. قازاقتا “ون ادام ءجۇر­گەن جەردە ءىز قالادى, ءجۇز ادام جۇرگەن جەر­دە – سوقپاق, مىڭ ادام جۇرگەن جەردە جول قا­لا­دى” دەگەن كەرەمەت ءسوز بار. ءبىزدىڭ ماقسا­تى­مىز – بار­لىق مۇددەلى ازاماتتاردى قاتىستىرا وتى­رىپ, ەلدىكتىڭ, مەملەكەتتىلىكتىڭ جولىن سالۋ. دوكترينادا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى: “مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ اركىمنىڭ پارىزى مەن مىندەتى, جەكە باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن قوعامدىق ومىرگە اتسالىسۋداعى بەلسەندىلىگىن ايقىندايتىن ۇمتىلىسى مەن ىنتالانۋىنا اينالۋى قاجەت. بۇل شەشۋشى باسىمدىق – رۋحاني جانە ۇلتتىق بىرلىكتىڭ نەگىزگى فاكتورى” رەتىندە ناقتىلاندى. مەملەكەت پەن قوعامدا دامۋ نەگىزى ەل تۇر­عىن­دارىنىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى مەن ازاماتتىق ۇستانىمدارىنىڭ ايقىندى­عىنان قۇرالاتىنى عىلىمي ناقتىلانعان. سون­دىقتان, دوكترينا جوباسىنىڭ ءتوڭى­رەگىندە وربىگەن وقيعالار ەل دامۋى جو­لىنداعى كەلەسى ساتىعا ۇمتىلىس دەپ باعالايمىن. ەلباسى العاش اسسامبلەيانى قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان كۇننەن باستاپ, اتالعان ۇيىم قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىنىڭ بەل ورتاسىنان كورىندى. ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر مەن ەلباسى باستامالارىنا قولداۋ كورسەتىپ, مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ جۇزەگە اسۋىن قامتاماسىز ەتتى. اسسامبلەيانىڭ تاريحي ما­ڭىز­دى رولىنە ساراپشى ۋاقىت ءالى ءوز باعاسىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. اسسامبلەيانى “مەملەكەت ىشىندەگى مەم­لە­كەت” دەگەن اۋقىمى تار پىكىردەن باس تار­تىپ, ونى قوعام ازاماتتارىنىڭ بارلىعىن كۇردەلى ءما­سەلەنى تالقىلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىستىرۋ ءمۇم­كىندىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ديالوگ الاڭى دەپ تۇسىنگەن ءجون. سوڭعى 3-4 ايداعى دوكتريناعا قاتىستى جۇمىس – وسى ويدىڭ دالەلى. دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى دوكترينا سياقتى قۇجاتتى دۇنيەگە اكەلۋ قاجەتتىلىگىن ۋاقىتتىڭ ءوزى ۇعىندىرىپ وتىر. ءبىزدى قورشاعان الەمدە جاھاندانۋ ىقپالى ارت­تى. قازاقستان الەمدىك قاۋىم­داس­تىقتىڭ بەل­سەندى مۇشەسى عانا بولىپ قالعان جوق, ول ءتۇرلى گەوساياسي مۇددەلەردىڭ نى­سانىنا دا اينالدى. جاڭا عاسىردىڭ ەكىنشى ونجىلدىعىندا ەلدىڭ الدىندا يننو­ۆا­تسيالىق-وندىرىستىك دامۋعا ءوتۋ جونىندە جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەر تۇر. اتالعان ماسەلەلەر جاڭارعان قوعامنان ءبىر­لىك پەن قوعامدىق كەلىسىمگە سۇيەنگەن ۇيى­سۋ­دىڭ جاڭا ءتۇرىن تالاپ ەتىپ وتىر. سوندىقتان, قا­زىرگى ۋاقىتتا ەلدىڭ بارلىق ازاماتتارىنىڭ ۇسىنىستارىن جيناقتاي وتىرىپ, قازاقستان­نىڭ ۇلت بىرلىگى دوكتريناسىن قابىلداۋ اسا قاجەت. ۇلت بىرلىگى دوكتريناسى – حالىققا ۋاقىت تالابىن ۇعىندىرۋدىڭ, قوعامدىق بىرىگۋ قاجەتتىلىگىن ءتۇسىندىرۋ قۇرالى. بۇل – بولاشاق­قا بىرىگىپ ۇمتىلۋدىڭ سەرپىنى. دوكترينانىڭ قاجەتتىلىگى ءومىردىڭ وزىنەن, ءبىز­دىڭ جالپى تاعدىرىمىزدان, تاريح لوگي­كا­سى­نان تۋىنداپ وتىر. ويتكەنى, بىرلىكسىز – ۇلت, ۇلتسىز – مەملەكەت, مەملەكەتسىز – بولاشاق جوق. وسى ماسەلەلەردى نەگىزگە الا وتىرىپ, قا­زاق­ستاننىڭ ۇلت بىرلىگىن قابىلداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. دوكترينانى قاراستىرۋ بارىسىندا شەت مەملەكەتتەر تاجىريبەسى قانداي ەكەن, قازىرگى تاڭدا ءتۇبىرى مىقتى, ەكونوميكالىق الەۋەتى زور ەلدەر قانداي قادامدارعا باردى دەگەن سۇراقتار تۋىنداپ, وزگە ەلدەردىڭ تاريحىن اقتاردىق. قازىرگى ۋاقىتتا, جەدەل دامۋ كورسەت­كى­شى­مەن بۇكىل الەمدى تاڭ قالدىرىپ وتىرعان سين­گاپۋر, مالايزيا سىندى “ازيا جول­با­رىستارى” ەل تاريحىنىڭ شەشۋشى ساتتەرىندە بۇكىل ۇلتتى العا ۇمتىلدىراتىن ماڭىزدى قۇجاتتار قابىل­داعان. ءبىزدىڭ دە ولاردان العانىمىز از بولعان جوق. ەلىمىزدىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلدى. * * * قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى ستراتە­گيالىق باسىمدىق – ورتاق قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتار جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن ەل بىرلىگىنە ستراتەگيالىق تاڭداۋ جاساۋ دەپ ناقتى اتادى. بۇگىنگى جاھاندىق داعدارىس, جاھاندانۋ ۇدەرىستەرىنىڭ بوي الىپ تۇرعان كەزەڭىندە ءار ازاماتتىڭ بويىندا ءوز ەلىم, ءوز وتانىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قانداي يگىلىكتى ءىس قولىمنان كەلەدى دەگەن سۇراق تۋىنداۋى ءتيىس. ءبىز ۇلت رەتىندە ويانىپ, ينتەللەكتۋالدىق سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك! بۇل – ۇلتتىڭ العا قارىشتاپ قادام باسۋىنىڭ, سەرپىلىپ جاڭا كوكجيەكتەرگە ۇمتىلۋىنىڭ نەگىزى مەن كەپىلى. تەك جاھاندىق دەڭگەيدەگى ۇلى مىندەتتەر مەن ماقساتتارعا ۇمتىلعان ۇلتتار عانا جە­ڭىس­كە جەتەدى. سوندىقتان باسەكەگە قابىلەت­تىلىككە بەت تۇزەۋ ۇلت رۋحىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالۋى شارت. بۇل – ۇلتتىڭ العا قارىشتاپ قادام باسۋىنىڭ, سەرپىلىپ جاڭا كوك­جيەكتەرگە ۇمتىلۋىنىڭ نەگىزى مەن كەپىلى. قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى مۇنى جاقسىلىققا, بايلىققا, اقىلدىلىققا ۇمتىلىس دەپ تانىپ, تۋعان ەلىنىڭ گۇلدەنۋىنە قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋ قاجەت دەپ سەزىنۋى كەرەك. ءاربىر ادام ءوز بويىنداعى وسى قاسيەتتەردى دامىتۋى شارت, ولار جەڭىس رۋ­حى­نىڭ ءوز عۇمىرىنىڭ, قوعام مەن مەملەكەت ءومىرىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالۋىنا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتۋى ءتيىس. دوكترينانىڭ قاعيداتتارى اتالعان ءما­سە­لەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, الداعى جىلداردا ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا نەگىز قالايدى. ءاربىر ۇرپاق وكىلدەرى ءۇشىن كەلەر ۇرپاق الدىندا ازاماتتىق بورىش, ۇلتتىق پارىز سىن­دى ماقسات-مىندەتتەر تۇرادى. ياعني, بو­لا­­شاق ۇرپاقتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, زاڭدى تا­ريحي ورنىنىڭ ساقتالۋى الدىڭعى بۋىننىڭ اتالعان مىندەتتەردى قانشالىقتى ادال جۇزەگە اسىرا­تىن­دىعىنا تىكەلەي بايلا­نىستى. سوندىقتان, قازاقستان ازاماتتارى ەل مۇددەسى ءۇشىن جانىن قۇربان ەتكەن احمەت بايتۇرسىنوۆ, ماعجان جۇماباەۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ سياقتى ادال ازاماتتارعا قاراپ بوي تۇزەپ, مەملەكەت بولا­شاعى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتەدى دەپ سەنەمىز. ال وسى ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دوك­ترينا ەرەجەلەرى ۇلتتىڭ پاتريوت ازاماتتارىنا باعىت-باعدار كورسەتەتىن قۇرال رەتىندە قىزمەت ەتەرىنە كۇمان جوق. ەرالى توعجانوۆ,  قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. كوللاجدى جاساعان ورىنباي بالمۇرات. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – ءارالۋان­دىقتىڭ بىرلىگى قۇرمەتتى وتانداستار! سىزدەردى قازاقستان تاريحىنداعى ەرەكشە ماڭىزدى مەرەكە – 1 مامىر, بىرلىك كۇنى, دوستىق مەيرامىمەن قۇتتىقتايمىز! قازاق حالقىنىڭ دانالىعى, كەڭدىگى مەن سىيلاستىعى ەتنوستىق تەگىنە, الەۋمەتتىك, ءدىني جانە دە شىعۋ تەگىنە قاراماي, جاڭا مەملەكەت­تىڭ بارشا ازاماتىنىڭ ۇيىسۋىنا نەگىز بولدى. تاۋەلسىزدىك ورنىعۋىنىڭ ەڭ قيىن جىل­دا­رىن­دا حالىقتىڭ كەمەلدىگى مەن ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ قايراتكەرلىگى ناتيجەسىندە قازاقستاندا ەتنوسارالىق سىيلاستىق پەن  قوعامدىق كە­لى­سىم  تۇراقتى تۇردە  ساقتالدى. سول جىلدارى, كەڭەستىك داۋىردەن قالعان داعدارىستان ءوتۋ, جاڭا ەكونوميكالىق جانە ساياسي قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋ جاعدايىندا, قوعامدى ۇيىستىرۋ ءىسى: ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق, ازاماتتىق  تاتۋلىق جانە ەتنوسارالىق كەلىسىم قاعيدالارى نەگىزىندە جۇزەگە اسقان ەدى. سودان بەرى قازاقستاننىڭ جەتىستىگىنە اينالعان قوعامدىق كەلىسىمىمىز ەلدىڭ ناتيجەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي دامۋىنىڭ كەپىلى جانە نەگىزى بولىپ تابىلدى. سوندىقتان ءبىز, ءبارىمىز, ءبىر وتاننىڭ ۇلدا­رى مەن قىزدارى ەكەندىگىمىزدى, ال ءبىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگىمىز – سان ۇرپاقتىڭ ورىندالعان ارما­نى, حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ, ەرلىگىنىڭ جانە ەرىك-جىگەرىنىڭ  جەمىسى  ەكەندىگىن ارقاي­سى­مىز تۇسىنۋگە جانە دارىپتەۋگە ءتيىسپىز. تاۋەل­سىزدىك پەن بايىرعى قازاق جەرىندە قۇرىل­عان مەملەكەتتىلىگىمىزدى دامىتۋ – ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – ءارالۋان­دىقتىڭ بىرلىگى. ءبىز مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى قاعيداتىن ساقتاي وتىرىپ كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك, كەلەشەكتە بۇدان دا زور ناتيجەگە قول جەتكىزەمىز. ول ءۇشىن ازاماتتار, قوعام جانە مەملەكەت جاۋاپكەرشىلىكتى تەڭ ءبولىسۋى  قاجەت. ۇلت بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ – دەمو­كرا­تيا­لىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇرۋدىڭ ماڭىزدى شارتى. مەم­لە­كەتتىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى, الەۋمەتتىك ىلگە­رى­لەۋى, دەموكراتيالىق دامۋى قوعام بىرلىگى ۇيىس­قان جانە ساقتالعان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسادى. بۇل مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن تاۋەلسىز, ەگەمەن, بارلىق الەم مويىنداعان مەملەكەت رەتىندە قازاقستاندا ساياسي ەرىك جانە قاجەتتى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك رەسۋرستىڭ ءبارى بار. ەل بىرلىگى مەرەكەسى كۇنى قازاقستان تۇر­عىندارى وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, تاريح ساباق­تارىن دارىپتەپ, الەمدىك قاۋىمداستىق تارا­پىنان جوعارى باعالانعان قازاقستاندىق دوستىق پەن كەلىسىمدى پاش ەتەدى. قازىرگى تاڭدا ءبىز  ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ داڭ­عىل جولىنا تۇستىك, الەۋەتىمىز ارتتى, داۋلەتىمىز ەسەلەنىپ وتىر. قازاقستان 2010 جىلعا بۇكىل دوستاستىق ەلدەرى, تۇركى تىلدەس ەلدەر اراسىنان, بۇكىل مۇسىلمان الەمىندە ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سىندى اسا بەدەلدى ۇيىمعا توراعا بولىپ سايلاندى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى ارتىپ, وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى. قۇرمەتتى وتانداستار! رەسپۋبليكانىڭ بارلىق تۇرعىنىن قازاقستان حالقىنىڭ دوستىعى مەن بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتايمىز! ەلىمىز وركەن جايىپ, مەرەكە ءاربىر وتباسىنا ىنتىماق پەن ساتتىلىك الىپ كەلسىن! قازاقستان حالقى  اسسامبلەياسىنىڭ كەڭەسى. بىرلىگىم تەربەتىلسە  تەك  بەسىكتە كوگەرشىن-كوڭىل كوگىمدى ءالى اينالدى, كۇندەي كورەم كەۋدەدە اراي باردى, تۋعاننان تەرىس پەيىلدى تەپكەن قازاق تامىر دەپ تارتتى وزىنە تالايلاردى. جوعارى جوق ادامعا اردان بالكىم, جان جاراسسا جالعاندا ارزاندار كىم. جۇزدەن استام ۇلت سىيعان ۇياسىنا جۇرەگىڭنەن اينالدىم دارحان حالقىم. تاۋسىلعانشا تىرلىكتە ءبىر كۇن دەمىم, تاۋدان, تاستان, تەڭىزدەن ىركىلمەدىم, ۇلى شارۋا – ۇيىعان تاتۋلىقتا ۇلى بولىپ قالماقشى ۇلتىم مەنىڭ. ءجاي تاپپان جۇرەك ءسوزىن جولداپ الماي, وڭدى ۇرپاعىم وز ىلعي, وڭعا بارعاي. ءبارى, ءبارى شالقىسا ءبىر شاڭىراقتا باسىن يزەپ قۇداي دا قولداعانداي. ىرىستى تۋعان جەرىم ءنارلى, قۇتتى, ىنتىماق تامىرىنا قان جۇگىرتتى, قازاقستان – قۇشاق, اشىلعان اق الاقان باۋىرىندا بالقىتقان بارلىق ۇلتتى. ەڭسەلىلەر ساپىندا, ەل قاتاردا, ەندەشە, ەڭكەيەم بە, مەن جاتام با, بىرلىگىم تەربەتىلسە تەك بەسىكتە تىرلىگىم ۇلگى ماڭگى جەر-جاھانعا. ناعاشىباي مۇقاتوۆ. قوستاناي.