قحر توراعاسى سي تسزينپين, ءۇندىستان پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا مودي, تايلاند پرەمەر-ءمينيسترى پرايۋت چان-وچا فورۋم قاتىسۋشىلارىنا بەينەۇندەۋ جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى سويلەگەن سوزىندە وسىنداي ماڭىزدى جيىنعا قاتىسۋعا شاقىرعانى ءۇشىن رەسەي پرەزيدەنتىنە ريزاشىلىق ءبىلدىردى. قازاقستان پرەزيدەنتى اتالعان فورۋمنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ مەيلىنشە وزەكتى پروبلەمالارى بويىنشا, شىن مانىندە, بەدەلدى حالىقارالىق ديالوگ الاڭىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ءۇشىن بۇل ايماقتىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. ويتكەنى ءوڭىر گەوگرافيالىق جاعىنان ەۋرازيانى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ازيا تىنىق مۇحيت ايماعىمەن تۇيىستىرەدى.
«قازاقستان ورتالىق ازياداعى ەكونوميكاسى ەڭ ءىرى ەل رەتىندە ءوزىنىڭ اتالعان ايماقپەن قارىم-قاتىناستارىن كۇشەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنداي قادام ەلىمىزدىڭ ازياداعى سەرىكتەستەرىمەن اراداعى بايلانىستارعا زور ءمان بەرەتىنىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسىمىز ءارى وداقتاسىمىز, ۇلى ەۋرازيالىق الپاۋىت ەل – رەسەي فەدەراتسياسىمەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى ءوزارا ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋ ءۇشىن بىرقاتار باعىتقا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءتيىمدى كولىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا ءمان بەردى. سونداي-اق ترانزيتتىك توراپتاردى دامىتۋدا ەلىمىزدىڭ الەۋەتى مەن مۇمكىندىكتەرى جونىندە, سونىڭ ىشىندە, وسى سالاداعى ۇلتتىق جوسپارلاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قىزمەتىمەن جانە قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جاھاندىق باستاماسىمەن ۇشتاستىرۋ تۋرالى كەڭىنەن ايتتى.
«قازاقستان ءترانزيتى ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان تارتىمدىلىعى مەن سەنىمدىلىگىن دالەلدەدى. سوندىقتان ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ ءىسىن جالعاستىرا بەرەمىز. اتاپ ايتقاندا قحر-مەن اراداعى ترانزيتتىك قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن «دوستىق – مويىنتى» جاڭا تەمىر جول باعىتىنىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز. ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 2 ميلليارد دوللاردان اسادى», دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ايماقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا فورماسىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى شىعىس ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ يدەياسىنا قاتىستى وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى.
ء«بىزدىڭ ورتاق مۇددەمىز ينۆەستيتسيا تارتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشاتىن جانە كەلەشەكتە ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءوسىمنىڭ جاڭا كوزدەرىن تابۋ», دەدى پرەزيدەنت.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى, تسيفرلاندىرۋ, كوروناۆيرۋس ىندەتىنە قارسى ۆاكتسينا ازىرلەۋ, قارجى, عارىش, مۇناي-گاز, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, اۆتوموبيل جاساۋ سالالارى بويىنشا تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بىرلەسكەن جوبالار جونىندە, سونداي-اق, جىل سايىن وتەتىن وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋم تۋرالى ايتتى.
بۇدان بولەك قاسىم-جومارت توقاەۆ قحر مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىنداعى ىقپالداستىققا باعىتتالعان وسىعان ۇقساس بىرلەسكەن جوبالار جايىندا مالىمەت بەردى.
«جالپى, شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋ – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ءسوزسىز باسىمدىعى. قازاقستانعا 365 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدەن تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ءتىپتى بىلتىرعى داعدارىستىڭ وزىندە قازاقستانعا تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 35 پايىزعا ارتتى», دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ ازيا تىنىق مۇحيت ايماعى ەلدەرىمەن ىسكەرلىك بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بۇل وڭىرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى بىلتىر 43 ميلليارد دوللاردان اسقانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ 94 پايىزى رەسەي, قىتاي جانە كورەيا ەلدەرىنە تيەسىلى.
«ساۋدا-ساتتىقتى ودان ءارى دامىتىپ, ونىڭ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن الەۋەتىمىز جەتەدى دەپ سانايمىن. وسى رەتتە, الەمدىك ساۋدا-ەكونوميكالىق قوعامداستىقتا ماڭىزدى ورىن الۋعا ۋادە بەرىپ وتىرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جاھاندىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ىقپالداستىق ورناتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ الەمدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان ەلدەردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, مۇقتاج ادامداردى ساپالى ءارى ارزان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى. وسى رەتتە پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ اگرارلىق الەۋەتى تۋرالى, سونىڭ ىشىندە, وتاندىق وڭدەلگەن ءونىمدى سىرتقى نارىققا ەكسپورتقا شىعارۋ جونىندە ايتتى.
«قازاقستان مەن رەسەيدىڭ سالالىق ۆەدومستۆولارى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءۇشىنشى ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعارۋ ماقساتىندا كۇش جۇمىلدىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرا الار ەدى. قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قحر-عا ەكسپورتتاۋ ءۇشىن نومەنكلاتۋرانى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قىتايمەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. ازىق-ت ۇلىك تاسىمالداۋ سالاسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى ىنتىماقتاستىق كولىك-ترانزيت سالاسى سياقتى وڭىرلىك كووپەراتسيانى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى بولا الادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كومىرتەكتى ازايتا وتىرىپ دامۋعا كوشۋدى فورۋمداعى وزەكتى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. وسى رەتتە, ول كومىر ونەركاسىبىنە تارتىلاتىن ينۆەستيتسيانىڭ ازايۋىنا جانە مۇناي-گاز سەكتورىن قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى تۋىنداۋى مۇمكىن قيىنشىلىقتارعا باسا ءمان بەردى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعدايلار ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قاتەر توندىرەدى. مۇنىڭ سالدارى رەسۋرس تاپشىلىعىنا, ينفلياتسياعا جانە تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن.
«اتالعان ماسەلەگە بارىنشا پراگماتيكالىق تۇرعىدان, مۇمكىندىگىنشە, ۇيلەسىمدى تۇرعىدان كەلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. الداعى ۋاقىتتا ءاربىر ەل تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق قۇرىلىس ترانسفورماتسياسىنا بايلانىستى قيىنشىلىقتى باستان وتكەرەدى. بۇل, ارينە, ۇلتتىق ەكونوميكاعا قاۋىپ توندىرەدى. بىراق بۇل قاتەردى تەك وڭىرلىك, اسىرەسە جاھاندىق دەڭگەيدە بىرلەسە جەڭۋگە بولادى», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ەلەۋلى تەحنولوگيالىق پروگرەسس پەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋىنا قاراماستان, قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان الەم ودان سايىن ءالسىز بولا تۇسكەنىن ايتتى.
«قازاقستان ەۋرازيا – ء«بىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز» دەگەن ۇستانىمدى قولدايدى. ءبىز بارلىق سالا بويىنشا سىندارلى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا دايىنبىز. كەرەمەت قۇرلىعىمىزداعى مەملەكەتتەر ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ساتتىق پەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ارقىلى ورتاق ءارى جارقىن بولاشاق يدەياسى جولىندا ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان قوعامداستىق بولا الار ەدى. مۇنداي ءادىس وڭىرلىك جانە جاھاندىق كووپەراتسيانى دامىتۋعا, ەكونوميكاداعى ءوسىمنىڭ جاڭا كوزدەرىن قالىپتاستىرۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى فورۋم اياسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن بىرگە قازاقستان ۇكىمەتى مەن سبەر كومپانيالار توبى اراسىندا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا, تسيفرلاندىرۋدىڭ پلاتفورمالىق مودەلىنە كوشۋ جوبالارى مەن Data-Driven Government تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ راسىمىنە قاتىستى. اتالعان قۇجاتقا قازاقستان تاراپىنان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين, رەسەي جاعىنان «سبەربانك» جاق باسقارما توراعاسى گەرمان گرەف قول قويدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويىلعان مەموراندۋمعا قاتىستى تۇسىندىرمە جاساي وتىرىپ, بۇل جوبا ەكى مەملەكەتتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمىن بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق سيپاتى جاعىنان شىن مانىندە ستراتەگيالىق باستاما ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«15 جىلدان استام ۋاقىت ءبىزدىڭ نارىقتا تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سبەر-ءدىڭ قازاقستاندىق مەمتەحتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى زياتكەرلىك تەحنولوگيا سياقتى اسا ماڭىزدى سالا ارقىلى جان-جاقتى ەتە تۇسەدى. شىن مانىندە, بۇل وتە ماڭىزدى قادام. بۇل ستراتەگيالىق جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءوز كەزەگىندە رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين سبەر-ءدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە تاڭداعانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ءبىلدىردى.
«بۇگىنگى بىرلەسكەن جۇمىستار جەمىستى ءارى ناتيجەلى بولادى دەپ سانايمىن. بۇل ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىز اراسىنداعى تولىققاندى ءارى ماڭىزدى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
