ءىس-شارا ونلاين فورماتتا وتكىزىلىپ, بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىسى ارقىلى نۇر-سۇلتان, سەمەي, كۋرچاتوۆ جانە الماتى قالالارىنان قاتىسۋشىلار قوسىلدى. سونداي-اق شاراعا مەملەكەتتىك ارحيۆتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار, جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارى قاتىستى.
باسقوسۋدىڭ ماقساتى مەن تاقىرىبىنا توقتالعان پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ءجاميلا ابدىقادىروۆا ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋدا, جالپى يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ءرولىن ەرەكشە كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ارحيۆىندە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنا قاتىستى قۇجاتتار, قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا قوسقان ۇلەسى تۋرالى ماتەريالداردىڭ مول قورى ساقتالعان.
1949 جىلدىڭ 29 تامىزىندا بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ اۋماعىندا قۋاتتىلىعى 30 كيلوتوننا بولاتىن ءبىرىنشى جارىلىس جاسالدى. ال 1951 جىلى ۋران بومباسى, 1953 جىلى سۋتەك بومباسى سىنالدى. پوليگون سەمەي وبلىسىمەن قاتار پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ ەداۋىر اۋماعىن قامتىدى. سەمەي سىناق پوليگونىندا 1961–1962 جىلدارى اۋەدە جانە جەر ۇستىندە 50-گە جۋىق يادرولىق بومبا سىنالدى. 1963 جىلدان باستاپ حالىقارالىق كەلىسىم بويىنشا جارىلىستار تەك جەر استىندا جۇرگىزىلە باستادى. 1963–1988 جىلدارى جەر استىندا بارلىعى 343 يادرولىق جارىلىس جاسالدى. وسى جارىلىستاردىڭ اسەرىنەن راديواكتيۆتى شوگىندىلەر جارىلىس بولعان ەپيتسەنتردەن بۇلتتار مەن جەل ارقىلى تارالدى.
سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ ورتالىعى كۋرچاتوۆ قالاسىندا ورنالاستى. اسا قۇپيا ورتالىق بولىپ سانالعاندىقتان ونىڭ اتى ءجيى وزگەرىپ وتىرعان. 1974 جىلى «كۋرچاتوۆ» بولىپ وزگەرتىلدى, وندا ي.ۆ. كۋرچاتوۆ, يۋ.ب. حاريتون, ك.ي. ششەلكين, يا.ب. زەلدوۆيچ, ا.ف. يوففە, ا.د. ساحاروۆ جانە تاعى باسقا عالىمدار جۇمىس جاسادى. قازىر كۋرچاتوۆ قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى ورنالاسقان. ورتالىقتا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ باعدارلاماسىن قولداۋداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار جاسالادى. مۇنداعى جۇمىس تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايدارحانوۆ اسان ورالحان ۇلى ءوز بايانداماسىندا كەڭىنەن توقتالدى.
1989 جىلدىڭ اقپانىندا سەمەيدەگى اتوم پوليگونىن جابۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ العاشقى ميتينگىسى وتكىزىلدى. ونى بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ باسقاردى. 1989 جىلدىڭ قاراشاسىندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى كسرو ۇكىمەتى مەن جوعارعى كەڭەسىنە پوليگونداردا يادرولىق سىناقتاردى شۇعىل ارادا توقتاتۋ تۋرالى ۇندەۋ جولدادى.
«نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق قوزعالىسىنىڭ توراعاسى و.سۇلەيمەنوۆتىڭ اتىنان اتالعان قوزعالىستىڭ ارداگەرى, ۇزاق جىلدار عىلىمي حاتشىسى بولعان ليۋدميلا پرۋس ءسوز سويلەدى. وسى ءبىر مەرەيتوي قارساڭىندا ولجاس سۇلەيمەنوۆ قازاقستاندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, شەتەلدەردە ءوتىپ جاتقان مەرەيتويلىق شارالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, عالىمدارمەن, ەكولوگتار, قوعام قايراتكەرلەرى جانە جاستارمەن كەزدەسۋلەردە يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىستىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى سۇحباتتاسىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى.
يادرولىق قارۋدى تولىقتاي جابۋعا قازاق كسر پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ 1991 جىلى 29 تامىزدا قول قويعان «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» جارلىعى نەگىز بولدى: «قازاق كسر-ءىنىڭ تەرريتورياسىنداعى سەمەي وبلىسىندا 1949 جىلدان بەرى يادرولىق قارۋ سىناۋ جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە وندا 500-گە جۋىق يادرولىق جارىلىس جاسالىپ, ونىڭ ءوزى مىڭداعان ادامداردىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە نۇقسان كەلتىردى.
قازكسر كسرو مەن اقش اراسىنداعى ستراتەگيالىق اسكەري تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتكەن يادرولىق پوتەنتسيالدى جاساۋ جونىندەگى ءوز بورىشىن ورىنداعانىن ەسكەرىپ جانە رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ تالاپتارىنا قۇلاق اسىپ, قاۋلى ەتەمىن:
- سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلسىن.
- قازسسر مينيسترلەر كابينەتى كسرو قورعانىس مينيسترلىگى مەن كسرو اتوم ەنەرگەتيكاسى جانە اتوم ونەركاسىبى مينيستىرلىگىمەن كەلىسە وتىرىپ, سەمەي سىناق پوليگونىن وداقتىق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەتتەۋ ورتالىعى ەتىپ قايتا قۇرسىن. 1991 جىلى ونىڭ ستاتۋسىن جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ تىزبەسىن ازىرلەپ بەكىتسىن».
1995 جىلدىڭ ساۋىرىندە قازاقستاننان سوڭعى يادرولىق راكەتا شىعارىلىپ, سوڭعى يادرولىق قۋات جويىلدى.
رادياتسيالىق مەديتسينا جانە ەكولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات مولداعاليەۆ سەمەي پوليگونى جابىلعاننان كەيىن ونىڭ سالدارىن, ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق سالدارىن جويۋ ماقساتىندا 1992 جىلى 18 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنداعى يادرولىق سىناقتاردىڭ سالدارىنان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» N 1787-ءحىى زاڭى قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. اتالعان زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جەرگىلىكتى حالىققا كەڭەس بەرۋ-دياگنوستيكالىق جانە ستاتسيونارلىق تۇردەگى ارنايى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى.
دونگەلەك ۇستەل قاتىسۋشىسى قازىرگى زامان تاريحىن قۇجاتتاندىرۋ ورتىلىعىنىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپارات جانە قۇجاتتاردى پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى لاۋرا قادىروۆا ارحيۆ قورلارىندا جيناقتالعان سەمەي يادرولىق پوليگونى بويىنشا تاقىرىپتىق توپتامالار تۋرالى ايتىپ بەردى. ارحيۆ قۇجاتتارى كوپتەگەن ماقالالار مەن دەرەكتى فيلمدەردىڭ نەگىزىنە اينالعانىنا نازار اۋداردى.
2011 جىلى قر پرەزيدەنتى ءارحيۆى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ تاريحىنا قاتىستى ارحيۆتىك قۇجاتتار نەگىزىندە «كازاحستان زا بەزيادەرنىي مير» اتتى قۇجاتتار جيناعىن جارىققا شىعارعان.
شارا بارىسىندا ارحيۆ قۇجاتتارى نەگىزىندە دايىندالعان «قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكولوگياعا قوسقان تاريحي ۇلەسى» تاريحي-قۇجاتتىق كورمەسى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. كورمەگە ارحيۆ قورىنان سەمەي پوليگونىنا قاتىستى ءتۇرلى قۇجاتتار مەن فوتوسۋرەتتەر قويىلدى.
كورمەنىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ سايتىندا تانىسۋعا بولادى.
