مەديتسينا • 23 تامىز، 2021

QazCoVac-P: جاڭا ۆاكتسينا جاھاندى جالت قاراتا الا ما؟

78 رەت كورسەتىلدى

وتاندىق عالىمدار COVID-19-عا قارسى QazCoVac-P دەپ اتالاتىن جاڭا سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانى كلينيكالىق زەرتتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭىن اياقتادى. جاھان جامان ىندەتپەن جاعا جىرتىسىپ جاتقاندا جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەگەن عالىمدارىمىز وسىنداي جاقسى جاڭالىق جەتكىزىپ وتىر.  

 

بۇل دەگەنىڭىز، قاۋىپتى ۆيرۋسقا قارسى قوياتىن قايراتىمىز بار ەكەندىگىنىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى. وسىلاي جالعاسا بەرسە، ءالى-اق الەم جۇرتشىلىعى الپەتىمىزدى عىلىمي الەۋەتىمىزدەن تانيتىن بولادى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر «جاڭا جاعدايداعى قا­زاق­ستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقس­تان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتا كەلە ء«دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى، بىراق وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ كەرەك. بارلىق نەگىزگى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار قازاقستاندا وندىرىلۋگە ءتيىس. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ما­سەلەسى. كەلەسى جىلدان باستاپ وسى با­عىت­­تا ناقتى ناتيجە كۇتەمىن»، دەگەن بو­لاتىن. كەيىن ەل پرەزيدەنتى كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە دا­يىن­دىق ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس وتكىزدى.

وندا «حالىقارالىق قوعامداستىق ۇلتتىق ۆاكتسينا ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىستارىمىزعا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. قازىر كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە. بۇل ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن كور­سە­تەدى»، دەگەن ەدى.

جولداۋدا بەرىلگەن تاپسىرمالار ج­ول­دا قالعان جوق. وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىندا سەڭ ءجۇرىپ، سەرپىلىس پايدا بولدى. مەملەكەت باسشىسى كۇتكەن ناقتى ناتيجە كوپ كەشىكتىرگەن جوق. ەلى­مىز­دەگى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروب­لەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جەدەل ىسكە كىرىسىپ، قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ايانباي تەر توگە باستادى. «ارينە، زاماناۋي ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىز ىلكىمدى عىلىمي جەتىس­تىك­تەرگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇل رەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 2020 جىلى عىلىممەن اينالىساتىن ۇيىمداردى عىلىمي-تەحنيكالىق جابدىقتارمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا قوماقتى قارا­جات ءبولدى. وسىلايشا، مينيسترلىكتىڭ عىلىم كوميتەتىنە باعىنىستى بارلىق ۇيىمدارى كەرەك-جاراق اسپاپتارى مەن جابدىقتارىن جاڭارتتى»، دەدى بيىلعى تامىزيكونفەرەنتسياسىندا ءسوز العان بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروب­لە­مالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ين­ستي­تۋتىنىڭ باس ديرەكتورى كۇنسۇلۋ زاكاريا.

مۇنداي قادامدار اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن عىلىمي جەتىستىكتەرگە جەتەلەپ، عالىمداردىڭ ەسىل ەڭبەگى ءوز جە­مىسىن بەرە باستايتىنى بەلگىلى. سونىڭ ناتي­جەسىندە، جەكەلەگەن باعىتتار دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. «ماسەلەن، بۇگىندەCOVID-19-عا قارسى پروفيلاكتيكالىق جانە دياگنوستيكالىق پرەپاراتتاردى ءوندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان زەرتتەۋ جۇمىسى جولعا قويىلدى. وسى­لايشا، بيو­لو­گيالىق قاۋىپسىزدىك پروب­لە­ما­لا­رىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى (بقپعزي) جاساپ شىعارىپ، QazVac ساۋدا اتاۋىمەن ءوندىرىلىپ جاتقان «QazCovid-in» ۆاكتسيناسىوتاندىق عىلىمنىڭ جەمىستى جەتىستىگى ەكەنى انىق. اتالعان ۆاكتسينا بۇ­گىندە حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن قور­عاۋ ءۇشىن قولدانىلىپ كەلەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا، وسى وتاندىق ءونىم گۋمانيتارلىق كومەك رەتىندە قىرعىزستانعا دا جىبەرىلدى. بۇگىندە ايىر قالپاقتى اعايىنداردىڭ باۋىرلاس ەلىندە QazVac مەملەكەتتىك تىركەۋدەن ءساتتى ءوتىپ، مەديتسينالىق قولدانىسقا رۇقسات بەرىلدى»، دەيدى ك.زاكاريا.

جۋىردا The Lancet توبىنا كىرەتىن EClinical Medicine جۋرنالىنا ماقالا جاريا­لانىپ، وندا COVID-19-عا قارسى QazVac ۆاكتسيناسىنىڭ كلينيكالىق سىناقتارىنىڭ 1-ءشى جانە 2-ءشى كەزەڭدەگى ناتيجەلەرى ۇسىنىلعان-دى. بۇل جۋرنال مەديتسينا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن­داعى تۇپنۇسقالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتي­جەلەرىن، سونداي-اق COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاردى ازىرلەۋ مەن زەرت­تەۋدىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن جاريالايدى. بۇدان بولەك وتاندىق ۆاكتسينانى وندىرۋگە 5 پاتەنت بەرىلدى.

QazVac-پەن قاتار، ينستيتۋت عالىم­دارى QazCoVac-P دەپ اتالاتىن تاعى ءبىر ۆاك­تسينانىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋ جۇمىس­تا­رىن باستادى. «كۇنى كەشە وسى سۋببىر­لىكتى جاڭا ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋدىڭ 1-ءشى كەزەڭى اياقتالدى. قازىرگى تاڭدا كلينيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ 2-ءشى كەزەڭى قولعا الىندى. سونىمەن قاتار COVID-19-عا قارسى وزگە دە ۆاكتسينالارىنا لا­بوراتوريالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستان بقپعزي قابىر­عا­سىندا COVID-19-عا قارسى 5 ءتۇرلى ۆاكتسينا ءوندىرىپ جاتقانىمەن ماقتانا الادى. الەمدە مۇنداي جەمىستى جەتىستىك جوق ءازىر»، دەدى ك.زاكاريا.

QazCoVac-P سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانى كلي­نيكالىق سىناۋدىڭ1-ءشى كەزەڭى تاراز قالا­سىندا ورنالاسقان «جامبىل وبلىسى اكىم­­دىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ قا­لا­لىق كوپبەيىندى اۋرۋحاناسى» شا­ر­ۋا­­­شىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى كوم­مۋ­­نال­دىق كاسىپورىننىڭ بازاسىندا 44 ەرىك­­تىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلدى. بۇل تۋرا­لى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروب­لە­م­ا­­لارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى «اسا قاۋىپتى ىندەتتىك اۋرۋلار» زەرت­حا­ناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، عىلىم دوك­تورى، قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور، «COVID-19 كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينانى ازىرلەۋ» عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى لەسپەك كۇتىمبەتوۆ ايتىپ وتىر.

«سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق سىناعىنىڭ 1-ءشى كەزەڭى 2021 جىلى 16 شىلدەدە باستالدى. جالپى، مەديتسينالىق ماقساتتاعى كەز كەلگەن ۆاكتسينالىق پرەپاراتىن كلينيكالىق سىناۋدىڭ 4 كەزەڭى بار. ۆاكتسينا تۋرالى قوسىمشا سىناق ناتيجەلەرىن جيناقتاۋ ءۇشىن 5-ءشى كەزەڭدى كلينيكالىق سىناقتار دا جوسپارلانۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا COVID-19 اۋرۋىنا قارسى ۆاكتسينالار پاندەمياعا بايلانىس­تى ددۇ شەشىمىمەن، ءۇشىنشى كەزەڭنەن كەيىن جالپى قولدانىسقا بەرىلەدى»، دەدى ل.كۇتىمبەتوۆ.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا، جاڭا ۆاكتسينانى كلينيكالىق سىناۋ بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن كلينيكالىق زەرتتەۋ ەرەجەلەرىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلدى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋ ەرەجەلەرى دۇنيە­جۇ­زىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ) ۇسىنعان تالاپتاردىڭ نەگىزىندە قۇراس­تى­رى­لىپ، قابىلداندى.

«جاڭا ۆاكتسينا ينستيتۋت عالىم­دا­رى­نىڭ ءونىمى سانالاتىن وتاندىق QazVac يناكتيۆتەندىرىلگەن ۆاكتسينالار قاتارىنا جاتادى. بۇل پرەپاراتتىڭ باسقالارىنان ەرەكشەلىگى سول، مولەكۋلالىق بيولوگيانىڭ زاما­ناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ار­قىلى ازىرلەۋشىلەر SARS-CoV-2 كورو­نا­ۆيرۋسىنىڭ يممۋندىق جۇيەمەن تانىلاتىن RBD جانە N اقۋىزدارىن وندىرەتىن شتامدارىن الىپ، سونىڭ نەگىزىندە سۋببىر­لىك­تى ۆاكتسينالىق پرەپارات رەتىندە دا­يىندالدى. ۆاكتسينانىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن الىنعان اقۋىزداردى كۇردەلى تازارتۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرى قامتىلىپ، ونىڭ ساپاسى ءار كەزەڭ بو­يىنشا باقىلاۋدان ءوتتى. ۆاكتسينانىڭ قۇرامىندا تۇتاس ۆيرۋس جوق»، دەپ وتىر زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى.

ل.كۇتىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، زەرتحانا­لىق جانۋارلارعا (اقتىشقاندارعا، eگeۋ­قۇي­رىقتارعا، اتجالماندارعا، كۇزەن­دەرگە، قوياندارعا، ماكاك-رەزۋس مايمىلدارىنا) جۇر­گىزىلگەن كلينيكاعا دەيىنگى سىناقتىڭ ناتيجەسىندە، سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ ەكىنشى دوزاسىن بۇلشىقەتكە ەككەننەن كەيىنگى14-ءشى تاۋلىكتە ەگىلگەن تاجىريبەلىك جان­ۋار­لاردىڭ دەنەسىندە قاجەتتى دەڭ­گەي­دە­گى يممۋنيتەت قالىپتاستى.

«يناكتيۆتەلگەن ۆاكتسينالاردىڭ كۇرا­مىن­داعى سياقتى، سۋببىرلىكتى ۆاكتسينا­لاردىڭ كۇرامىندا دا پاتوگەننىڭ ءتىرى كوم­پونەنتتەرى جوق. سوندىقتان اسا قا­ۋىپcىز بولىپ سانالدى. ۆاكتسينانىڭ قۇرا­مى­ن­داعى اديۋۆانت يممۋندىق جاۋاپ­تىڭ پايدا بولۋىنا سەبەپشى بولادى جانە ۆاكتسينا الۋشىنىڭ اعزاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى. سەبەبى بۇل ۆاكتسينانىڭ كۇرامىندا ۆيرۋستىڭ باسقا قۇرامداس بولشەكتەرى جوق. تەك قاجەتتى انتيگەندەرى عانا بار. تاجىريبەدە سۋببىرلىكتى ۆاكتسينادان كەيىنگى جاعىمسىز اسەرلەر سيرەك كەزدەسەدى. ۆاكتسينانىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ مىسالدارى رeتىندە تۇماۋعا، ۆ گەپاتيتىنە، پنەۆموكوكقا، مەنينگوكوكقا، گەموفيلدى ينفەكتسيالارعا جانە تاعى باسقا اۋرۋلارعا قارسىۆاكتسينالاردى ايتۋعا بولادى»، دەيدى ل.كۇتىمبەتوۆ.

بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەما­لا­رىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينا ويلاپ تابۋ ىسىنە دايىندىقسىز كەلە سالماعانى انىق. بۇعان 62 جىلدىقتاريحى بار ينستيتۋتتىڭ 200-دەن استام تاجىريبەلى عالىمدارى مەن قىزمەتكەرلەرى جۇمىلدىرىلدى. ۆاك­تسينالاردىڭ تەحنولوگيالارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا عالىمدار مەن ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇزاق جىلدار بويى جۇرگىزگەن عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتي­جە­سىندە قول جەتكىزىلگەن وزىق تاجىري­بە­لەرى نازارعا الىندى. ماسەلەن، ينستيتۋت عالىمدارى بۇعان دەيىن 60-تان استام بيولوگيالىق پرەپاراتتاردى ازىر­لەۋ تەح­نولوگياسىنا قول جەتكىزىپ، ءوز ونىم­دە­رىن اسا قاۋىپتى جانە قاۋىپتى ayرۋ­لارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن مەديتسينا جانە ۆە­تە­ريناريا سالالارىنا، بىرقاتارىن ون­دىرىسكە بەرگەن بولاتىن. سول بيوپرەپاراتتار بۇگىندە اداممەن جانۋارلاردىڭ جۇقپالى ayرۋلارىنا قارسى تۇرۋ كەزىندە ءوز تيىمدىلىگىن تانىتىپ كەلەدى.

«كەز كەلگەن ۆاكتسينالىق پرەپاراتتى قولدانىسقا بەرمەستەن بۇرىن عالىمدار ونى جان-جاقتى تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. ءبى­رىن­شى كەزەكتە ونىڭ ادام اعزاسىنا ەككەن كەزدەگى زيانسىزدىعىن دالەلدەۋ ءۇشىن بىرنەشە قايتارا تەكسەرىستەن وتكىزەدى. ۆاكتسينانىڭ زيانسىزدىعى زەرتحانالىق جانۋارلارعا جاسالاتىن كلينيكاعا دەيىنگى جانە العاشقى كەزەڭدەگى كلينيكالىق تەك­سەرىس بارىسىندا انىقتالادى. ينستيتۋت ۇسىنىپ وتىرعان COVID-19-عا كارسى سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ زياندى تۇستارى ءازىر بايقالعان جوق»، دەيدى

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار