بۇل دەگەنىڭىز, قاۋىپتى ۆيرۋسقا قارسى قوياتىن قايراتىمىز بار ەكەندىگىنىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى. وسىلاي جالعاسا بەرسە, ءالى-اق الەم جۇرتشىلىعى الپەتىمىزدى عىلىمي الەۋەتىمىزدەن تانيتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتا كەلە ء«دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى, بىراق وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ كەرەك. بارلىق نەگىزگى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار قازاقستاندا وندىرىلۋگە ءتيىس. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. كەلەسى جىلدان باستاپ وسى باعىتتا ناقتى ناتيجە كۇتەمىن», دەگەن بولاتىن. كەيىن ەل پرەزيدەنتى كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە دايىندىق ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس وتكىزدى.
وندا «حالىقارالىق قوعامداستىق ۇلتتىق ۆاكتسينا ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىستارىمىزعا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. قازىر كلينيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە. بۇل ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن كورسەتەدى», دەگەن ەدى.
جولداۋدا بەرىلگەن تاپسىرمالار جولدا قالعان جوق. وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىندا سەڭ ءجۇرىپ, سەرپىلىس پايدا بولدى. مەملەكەت باسشىسى كۇتكەن ناقتى ناتيجە كوپ كەشىكتىرگەن جوق. ەلىمىزدەگى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جەدەل ىسكە كىرىسىپ, قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ايانباي تەر توگە باستادى. «ارينە, زاماناۋي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىز ىلكىمدى عىلىمي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇل رەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 2020 جىلى عىلىممەن اينالىساتىن ۇيىمداردى عىلىمي-تەحنيكالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قوماقتى قاراجات ءبولدى. وسىلايشا, مينيسترلىكتىڭ عىلىم كوميتەتىنە باعىنىستى بارلىق ۇيىمدارى كەرەك-جاراق اسپاپتارى مەن جابدىقتارىن جاڭارتتى», دەدى بيىلعى تامىزيكونفەرەنتسياسىندا ءسوز العان بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى كۇنسۇلۋ زاكاريا.
مۇنداي قادامدار اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن عىلىمي جەتىستىكتەرگە جەتەلەپ, عالىمداردىڭ ەسىل ەڭبەگى ءوز جەمىسىن بەرە باستايتىنى بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە, جەكەلەگەن باعىتتار دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. «ماسەلەن, بۇگىندەCOVID-19-عا قارسى پروفيلاكتيكالىق جانە دياگنوستيكالىق پرەپاراتتاردى ءوندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان زەرتتەۋ جۇمىسى جولعا قويىلدى. وسىلايشا, بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى (بقپعزي) جاساپ شىعارىپ, QazVac ساۋدا اتاۋىمەن ءوندىرىلىپ جاتقان «QazCovid-in» ۆاكتسيناسى – وتاندىق عىلىمنىڭ جەمىستى جەتىستىگى ەكەنى انىق. اتالعان ۆاكتسينا بۇگىندە حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءۇشىن قولدانىلىپ كەلەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, وسى وتاندىق ءونىم گۋمانيتارلىق كومەك رەتىندە قىرعىزستانعا دا جىبەرىلدى. بۇگىندە ايىر قالپاقتى اعايىنداردىڭ باۋىرلاس ەلىندە QazVac مەملەكەتتىك تىركەۋدەن ءساتتى ءوتىپ, مەديتسينالىق قولدانىسقا رۇقسات بەرىلدى», دەيدى ك.زاكاريا.
جۋىردا The Lancet توبىنا كىرەتىن EClinical Medicine جۋرنالىنا ماقالا جاريالانىپ, وندا COVID-19-عا قارسى QazVac ۆاكتسيناسىنىڭ كلينيكالىق سىناقتارىنىڭ 1-ءشى جانە 2-ءشى كەزەڭدەگى ناتيجەلەرى ۇسىنىلعان-دى. بۇل جۋرنال مەديتسينا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تۇپنۇسقالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن, سونداي-اق COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاردى ازىرلەۋ مەن زەرتتەۋدىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن جاريالايدى. بۇدان بولەك وتاندىق ۆاكتسينانى وندىرۋگە 5 پاتەنت بەرىلدى.
QazVac-پەن قاتار, ينستيتۋت عالىمدارى QazCoVac-P دەپ اتالاتىن تاعى ءبىر ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن باستادى. «كۇنى كەشە وسى سۋببىرلىكتى جاڭا ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋدىڭ 1-ءشى كەزەڭى اياقتالدى. قازىرگى تاڭدا كلينيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ 2-ءشى كەزەڭى قولعا الىندى. سونىمەن قاتار COVID-19-عا قارسى وزگە دە ۆاكتسينالارىنا لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستان بقپعزي قابىرعاسىندا COVID-19-عا قارسى 5 ءتۇرلى ۆاكتسينا ءوندىرىپ جاتقانىمەن ماقتانا الادى. الەمدە مۇنداي جەمىستى جەتىستىك جوق ءازىر», دەدى ك.زاكاريا.
QazCoVac-P سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانى كلينيكالىق سىناۋدىڭ1-ءشى كەزەڭى تاراز قالاسىندا ورنالاسقان «جامبىل وبلىسى اكىمدىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ قالالىق كوپبەيىندى اۋرۋحاناسى» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى كوممۋنالدىق كاسىپورىننىڭ بازاسىندا 44 ەرىكتىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلدى. بۇل تۋرالى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى «اسا قاۋىپتى ىندەتتىك اۋرۋلار» زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, عىلىم دوكتورى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, «COVID-19 كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينانى ازىرلەۋ» عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى لەسپەك كۇتىمبەتوۆ ايتىپ وتىر.
«سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ كلينيكالىق سىناعىنىڭ 1-ءشى كەزەڭى 2021 جىلى 16 شىلدەدە باستالدى. جالپى, مەديتسينالىق ماقساتتاعى كەز كەلگەن ۆاكتسينالىق پرەپاراتىن كلينيكالىق سىناۋدىڭ 4 كەزەڭى بار. ۆاكتسينا تۋرالى قوسىمشا سىناق ناتيجەلەرىن جيناقتاۋ ءۇشىن 5-ءشى كەزەڭدى كلينيكالىق سىناقتار دا جوسپارلانۋى مۇمكىن. قازىرگى تاڭدا COVID-19 اۋرۋىنا قارسى ۆاكتسينالار پاندەمياعا بايلانىستى ددۇ شەشىمىمەن, ءۇشىنشى كەزەڭنەن كەيىن جالپى قولدانىسقا بەرىلەدى», دەدى ل.كۇتىمبەتوۆ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ۆاكتسينانى كلينيكالىق سىناۋ بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن كلينيكالىق زەرتتەۋ ەرەجەلەرىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلدى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋ ەرەجەلەرى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ) ۇسىنعان تالاپتاردىڭ نەگىزىندە قۇراستىرىلىپ, قابىلداندى.
«جاڭا ۆاكتسينا ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ ءونىمى سانالاتىن وتاندىق QazVac يناكتيۆتەندىرىلگەن ۆاكتسينالار قاتارىنا جاتادى. بۇل پرەپاراتتىڭ باسقالارىنان ەرەكشەلىگى سول, مولەكۋلالىق بيولوگيانىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ارقىلى ازىرلەۋشىلەر SARS-CoV-2 كوروناۆيرۋسىنىڭ يممۋندىق جۇيەمەن تانىلاتىن RBD جانە N اقۋىزدارىن وندىرەتىن شتامدارىن الىپ, سونىڭ نەگىزىندە سۋببىرلىكتى ۆاكتسينالىق پرەپارات رەتىندە دايىندالدى. ۆاكتسينانىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الىنعان اقۋىزداردى كۇردەلى تازارتۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرى قامتىلىپ, ونىڭ ساپاسى ءار كەزەڭ بويىنشا باقىلاۋدان ءوتتى. ۆاكتسينانىڭ قۇرامىندا تۇتاس ۆيرۋس جوق», دەپ وتىر زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى.
ل.كۇتىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, زەرتحانالىق جانۋارلارعا (اقتىشقاندارعا, eگeۋقۇيرىقتارعا, اتجالماندارعا, كۇزەندەرگە, قوياندارعا, ماكاك-رەزۋس مايمىلدارىنا) جۇرگىزىلگەن كلينيكاعا دەيىنگى سىناقتىڭ ناتيجەسىندە, سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ ەكىنشى دوزاسىن بۇلشىقەتكە ەككەننەن كەيىنگى14-ءشى تاۋلىكتە ەگىلگەن تاجىريبەلىك جانۋارلاردىڭ دەنەسىندە قاجەتتى دەڭگەيدەگى يممۋنيتەت قالىپتاستى.
«يناكتيۆتەلگەن ۆاكتسينالاردىڭ كۇرامىنداعى سياقتى, سۋببىرلىكتى ۆاكتسينالاردىڭ كۇرامىندا دا پاتوگەننىڭ ءتىرى كومپونەنتتەرى جوق. سوندىقتان اسا قاۋىپcىز بولىپ سانالدى. ۆاكتسينانىڭ قۇرامىنداعى اديۋۆانت يممۋندىق جاۋاپتىڭ پايدا بولۋىنا سەبەپشى بولادى جانە ۆاكتسينا الۋشىنىڭ اعزاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى. سەبەبى بۇل ۆاكتسينانىڭ كۇرامىندا ۆيرۋستىڭ باسقا قۇرامداس بولشەكتەرى جوق. تەك قاجەتتى انتيگەندەرى عانا بار. تاجىريبەدە سۋببىرلىكتى ۆاكتسينادان كەيىنگى جاعىمسىز اسەرلەر سيرەك كەزدەسەدى. ۆاكتسينانىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ مىسالدارى رeتىندە تۇماۋعا, ۆ گەپاتيتىنە, پنەۆموكوكقا, مەنينگوكوكقا, گەموفيلدى ينفەكتسيالارعا جانە تاعى باسقا اۋرۋلارعا قارسىۆاكتسينالاردى ايتۋعا بولادى», دەيدى ل.كۇتىمبەتوۆ.
بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينا ويلاپ تابۋ ىسىنە دايىندىقسىز كەلە سالماعانى انىق. بۇعان 62 جىلدىقتاريحى بار ينستيتۋتتىڭ 200-دەن استام تاجىريبەلى عالىمدارى مەن قىزمەتكەرلەرى جۇمىلدىرىلدى. ۆاكتسينالاردىڭ تەحنولوگيالارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا عالىمدار مەن ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇزاق جىلدار بويى جۇرگىزگەن عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن وزىق تاجىريبەلەرى نازارعا الىندى. ماسەلەن, ينستيتۋت عالىمدارى بۇعان دەيىن 60-تان استام بيولوگيالىق پرەپاراتتاردى ازىرلەۋ تەحنولوگياسىنا قول جەتكىزىپ, ءوز ونىمدەرىن اسا قاۋىپتى جانە قاۋىپتى ayرۋلارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن مەديتسينا جانە ۆەتەريناريا سالالارىنا, بىرقاتارىن وندىرىسكە بەرگەن بولاتىن. سول بيوپرەپاراتتار بۇگىندە اداممەن جانۋارلاردىڭ جۇقپالى ayرۋلارىنا قارسى تۇرۋ كەزىندە ءوز تيىمدىلىگىن تانىتىپ كەلەدى.
«كەز كەلگەن ۆاكتسينالىق پرەپاراتتى قولدانىسقا بەرمەستەن بۇرىن عالىمدار ونى جان-جاقتى تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ونىڭ ادام اعزاسىنا ەككەن كەزدەگى زيانسىزدىعىن دالەلدەۋ ءۇشىن بىرنەشە قايتارا تەكسەرىستەن وتكىزەدى. ۆاكتسينانىڭ زيانسىزدىعى زەرتحانالىق جانۋارلارعا جاسالاتىن كلينيكاعا دەيىنگى جانە العاشقى كەزەڭدەگى كلينيكالىق تەكسەرىس بارىسىندا انىقتالادى. ينستيتۋت ۇسىنىپ وتىرعان COVID-19-عا كارسى سۋببىرلىكتى ۆاكتسينانىڭ زياندى تۇستارى ءازىر بايقالعان جوق», دەيدى
