پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ق.ك.توقاەۆ ەلباسى جولداۋى تۋرالى وي تولعايدى
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ق.ك.توقاەۆ ەلباسى جولداۋى تۋرالى وي تولعايدى
– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى! ءبىز سىزبەن سەنبىدە, ەلباسىنىڭ ءداستۇرلى جولداۋى جاريا ەتىلگەن كۇننىڭ ەرتەڭىندە اڭگىمەلەسكەلى وتىرمىز. جەدەل سۇحبات بەرۋگە ۋاقىت تاپقانىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن. ءسىز ۇزاق جىلدار بويى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ جۇمىس ىستەدىڭىز, ۇكىمەتتى, پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسى – سەناتتى باسقاردىڭىز, وسى زاماننىڭ كورنەكتى قايراتكەرلەرىمەن كەزدەستىڭىز, سويلەستىڭىز, ال كەيىنگى جىلداردا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە, بىلايشا ايتقاندا, قازاقستانعا سىرت كوزبەن دە قاراي الدىڭىز. ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇگىنگى الەمدە قالاي بوي كورسەتەدى ەكەن؟
– ءيا, قازاقستاندا جۇمىس ىستەگەن كەزىمدە دە, شەتەلدەگى قىزمەتىمدە دە مەنىڭ ءىرى مەملەكەتتىك قايراتكەرلەرمەن كەزدەسۋگە, ءسويلەسۋگە جانە كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگىم بولدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنداعى جوعارى لاۋازىمدا مەن, ارينە, تۋعان ەلىمدەگى وقيعالاردى ىقىلاسپەن قاداعالاپ وتىردىم, وتانىمنىڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بەدەلدى باسشىلىعىمەن قول جەتكىزگەن تابىستارىنا قۋاندىم. جاسىراتىنى جوق, وسىناۋ كۇردەلى دە كەرەعار الەمدە ىقپالدى مەملەكەتكە اينالعان قازاقستاننىڭ ازاماتى ەكەندىگىم ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىنە تالاي بولەندىم.
شەتەلدە قازاقستان قىسقا عانا تاريحي كەزەڭ اياسىندا مەملەكەت قۇرۋ مەن ەكونوميكادا قايران قالارلىقتاي تابىستارعا جەتكەن ەل رەتىندە قارالادى. بۇۇ-دا قازاقستانعا «جەدەل دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت» دەگەن ەرەكشە مارتەبە بەرىلگەن. كوپتەگەن مەملەكەتتەر «جولى بولماعان مەملەكەتتەر» دەگەن تاڭبانى ارقالاپ جۇرگەن كەزدە مۇنىڭ ءوزى ەڭ الدىمەن الەمدىك قوعامداستىق جاھاندىق اۋقىمداعى ساياساتكەر دەپ تانىعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تالاسسىز تابىسى. قۋاتتى, تۇراقتى جانە سەرپىندى قازاقستان قازىردىڭ ءوزىندە جاھاندىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ ەلەۋلى فاكتورى بولىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ دامۋى الەمدىك وڭدى ۇردىستەردىڭ اياسىنا تولىقتاي ساي كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وسى زاماننىڭ بارلىق كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا سەنىمدى ارىپتەس دەپ قارايدى. قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتىڭ اجىراعىسىز بولىگىنە اينالدى. مەملەكەتىمىزدى يادرولىق قارۋسىزدانۋعا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى, ينتەگراتسيا مەن كوپقىرلى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قۇرمەت تۇتادى.
– پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان قالاي باعالانادى؟ ءسىزدىڭ نازارباەۆ فەنومەنى الەمنىڭ ەكى ءبولىگىنىڭ – ەۋروپا مەن ازيانىڭ, ەكى وركەنيەتتىڭ – باتىس ءجانە شىعىس وركەنيەتتەرىنىڭ, ەكى ساياسي جۇيەنىڭ – توتاليتاريزم مەن دەموكراتيانىڭ ءتۇيىسكەن تۇسىندا شىققان دەگەن ءسوزىڭىز كەڭىنەن بەلگىلى. ءسىز جاڭا ءوزىڭىز ايتقان تابىستارعا قول جەتكىزۋىمىزدەگى ەلباسىنىڭ ءرولى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– بۇكىل الەم ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدى تالانتتى دا جىگەرلى باسشى, اسا كورنەكتى رەفورماتور, جاسامپاز تۇلعا جانە ستراتەگ رەتىندە بىلەدى, سولاي دەپ قۇرمەتتەيدى. ەلىمىزدىڭ جولى بولعان دەپ كامىل سەنىممەن ايتا الامىز, ويتكەنى, تاريحتىڭ تالماۋ تۇسىندا ونى ءدال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوزى باسقاردى.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولا ءجۇرىپ, مەن كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستىم, ولاردىڭ قىزمەتىن باقىلاي كەلىپ, ستراتەگيالىق ويلاۋ جۇيەسى, تاجىريبەسى مەن بەدەلى تۇرعىسىنان بۇگىنگى الەمدە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدەي ليدەر تۇلعا جوق دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم. بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكانى تابىستى مەملەكەتكە, پىكىرىمەن بارلىق بەلدى ەلدەر ساناساتىن وڭىرلىك دەرجاۆاعا اينالدىرعان ءدال سول تۇلعا.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى رەتىندە قازىردىڭ وزىندە الەم تاريحىنا ەندى. مۇنداي قۇرمەتتى مارتەبەگە مەملەكەتتەردىڭ بىردە ءبىر باسشىسى يە بولعان ەمەس.
ەلباسىنىڭ تاريحي ەڭبەگى توقىراۋعا تۇسكەن ساياسي جۇيەنىڭ تار كۇپىسى مەن توزىعى جەتكەن ەكونوميكانىڭ شاپانىنان شىققان ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ ءبىتىم-بولمىسىن وزگەرتە العانىنان كورىنەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستان سەرپىندى دامىعان, اشىق ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكاسى بار ەل رەتىندە تانىلدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز پارلامەنتاريزم مەن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدا العا قاراي قۋاتتى سەرپىلىس جاسادى, مۇنىڭ ءوزى قازاقستانداعى دەموكراتيالىق ۇدەرىستەرگە ەندى بەتى قايتپايتىنداي سيپات بەردى.
– ءارتۇرلى ەلدەردە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ حالىققا ءسوز ارناۋىنىڭ ءارتۇرلى پىشىندەرى بار ەكەنىن ءبىلەمىز. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جولداۋلارى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ ولار ەلىمىزدىڭ دامۋىندا قانداي ءرول اتقاردى جانە قانداي ءرول اتقاراتىن بولادى؟
– كوپتەگەن ەلدەردە ولاردىڭ باسشىلارىنىڭ جولداۋلارى پارلامەنتتەرگە باعىشتالادى دا نەگىزىنەن ىشكى ساياسي جاعداي مەن ەكونوميكالىق احۋالدى, سونداي-اق سىرتقى ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەلگىلەيدى. ادەتتە جىل سايىنعى رەسمي ءسوز ارناۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەلگىلەنگەن كونستيتۋتسيالىق مىندەتى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ءسوزىن پارلامەنتكە عانا ەمەس, بۇكىل حالىققا دا ارنايدى. سوندىقتان دا وسىناۋ, شىن مانىندەگى تاريحي جولداۋىن جاريا ەتەتىن ورىن رەتىندە پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىك سارايىن تاڭدادى. جولداۋ – مەملەكەت باسشىسى مەن بۇكىل قوعامنىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستىڭ ءتيىمدى ءپىشىنى. 1995 جىلى كونستيتۋتسيا قابىلدانعالى بەرى پرەزيدەنت جولداۋلارى ەلىمىز ءومىرىنىڭ ماڭىزدى ساياسي وقيعالارىنا اينالىپ كەلەدى. جولداۋداعى ۇكىمەتكە جانە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنا بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنا باعىتتالعان ناقتى شارالار قابىلدانادى.
ەلباسىمىزدىڭ جولداۋلارى – قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بارلىق قىرلارىنا تەرەڭ تالداۋ جاسايتىن اسا ماڭىزدى قۇجات. سوندىقتان دا ولار ەلىمىزدى ورنىقتى دامۋدىڭ جاھاندىق سارا جولىنا شىعارۋعا شەشۋشى سەرپىن قوستى.
– ەندى پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جولداۋىنا قاتىستى سۇراقتارعا كوشسەم دەيمىن. بۇل قۇجاتتىڭ قانداي باستى سيپاتتارىن الدىمەن اتاۋعا بولار ەدى؟ مۇنىڭ الدىنداعىلاردان وسى جولداۋدىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟
– ءبىز ءبارىمىز شىن مانىندەگى تاريحي وقيعانىڭ كۋاگەرى بولىپ وتىرمىز, ويتكەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل جولداۋىنىڭ ءجونى بولەكشە. وندا 2050 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى باعدارلاماسى بەلگىلەنگەن.
ەلباسى ماڭگىلىك ەلدى – وتاندىق تاريحتىڭ اتىمەن جاڭا تۇجىرىمداماسىن بايان ەتتى جانە نەگىزدەپ بەردى. ءىس جۇزىندە بۇل – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يدەياسى جانە مەملەكەتتىك يدەولوگياسى. ءماڭگىلىك ەل ۇلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ باستاعان بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ بىرەگەي تاريحي ميسسياسى بولىپ تابىلادى.
ماڭگىلىك ەل يدەياسى حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى اڭساعان ارمانىنا عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز جىلدارىنداعى دامۋىنىڭ ناقتى ءناتيجەلەرىنە ارقا سۇيەيدى.
بيىلعى جولداۋ, ءسوز جوق, وتكەن جىلدارداعى وسىنداي قۇجاتتاردان ساپالىق تۇرعىدان جاڭا مىندەتتەردىڭ اۋقىمىمەن ەرەكشەلەنەدى. قايتالاپ ايتايىن, قازاقستان قازىر بۇرىنعى قازاقستان ەمەس, بۇگىندە ول ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ اۋقىمى بۇكىل ورتالىق ازيا ەلدەرىن قوسا ەسەپتەگەننەن دە اسىپ تۇسەتىن قۋاتتى مەملەكەت. سونىمەن بىرگە, مۇنىڭ ءبارى ۇلكەن جولدىڭ باسى عانا دەپ ايتۋعا بىزدە تولىق نەگىز بار. ەلباسى جولداۋى مەملەكەتىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنا دەگەن ءۇمىت پەن سەنىمدى بويعا ۇيالاتادى. پرەزيدەنتتىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ستراتەگياسى – مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە مەملەكەتتىك تۇرعىدان قاراۋدىڭ, ەل ازاماتتارىنا, اسىرەسە جولداۋدا بەلگىلەنگەن ماقساتتار مەن ءمىندەتتەردى جۇزەگە اسىراتىن جاستارعا دەگەن شىن مانىندەگى اكەلىك قامقورلىقتىڭ ايشىقتى ايعاعى.
ەلباسىمىز عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا جاساۋدىڭ, قۋات ءتيىمدىلىگى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ, قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋدىڭ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جاڭعىرتۋدىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن اتاپ ايتتى. قۋاتتى ەكونوميكالىق ىرگەتاسقا ارقا سۇيەي وتىرىپ, سىرتقى بولسا دا, ىشكى بولسا دا قانداي ساياساتتى دا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىت ۇستاپ ءتيىمدى جۇرگىزۋگە ءمۇمكىندىك بار.
تۇتاستاي العاندا, پرەزيدەنت جولداۋى – ءبىزدىڭ ءبارىمىز تالاي رەت جۇگىنەتىن ءجانە بويىنان وسى زاماننىڭ بارلىق قاتەر-سىناقتارىنا نانىمدى جاۋاپتار تابا الاتىن قۇجات.
تاريحي تۇلعالار «وتپەلى» ساياسي فيگۋرالاردان ستراتەگيالىق كوزقاراسىمەن, ويىنىڭ اۋقىمدىلىعىمەن ايرىقشا بولىپ تۇرادى. جولداۋدى وقي وتىرىپ, ەلباسىنىڭ الىسقا قارايتىنىنا جانە كوز جەتپەستى كورەتىنىنە تاعى دا سەنە تۇسەسىز.
– پرەزيدەنت قازاقستان الەمدە ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز جانە تۇرۋعا جايلى ەلدىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس دەپ تالاپ قويدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن كورسەتىپ بەردى. ءسىز بۇل جۇمىستىڭ ۇزاقمەرزىمدى باسىمدىقتارى جانە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ وسى ۇدەرىستەگى ءرولى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟
– قاۋىپسىزدىك پەن جايلىلىق تۋرالى ايتقاندا پرەزيدەنت دامىعان ەلدىڭ بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق, ءادىل سوت جانە ءتيىمدى قۇقىق ءتارتىبى دەگەن ماڭىزدى سيپاتتارىن بولە ايتتى. تاريح وسىناۋ قاستەرلى قاعيداتتاردى ۇمىت قالدىرۋ قۇلدىراۋعا, تورىعۋعا, كەيدە ءتىپتى سالدارى ۇزاققا سوزىلاتىن قاسىرەتتەرگە اكەلىپ سوقتىراتىنىن كورسەتەدى. سوندىقتان دا جولداۋ بولاشاققا باعىشتالعان, ونىڭ ءمان-ماڭىزىن ادامداردىڭ ءبىر بۋىنىنىڭ ومىرىمەن ولشەۋ مۇمكىن ەمەس, بۇل – شىن مانىندە تاريحي ماڭىزدى قۇجات.
2050 ستراتەگياسىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ دامىعان دەموكراتيالىق قوعامدا ءومىر سۇرگىسى كەلەتىن ءاربىر ازاماتتىڭ وسى ىسكە ءوزىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋى مەن بەلسەندى ۇستانىمىن تالاپ ەتەدى. ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ «ال مەن ءوز مەملەكەتىم ءۇشىن نە ىستەي الامىن؟» دەپ وزىنە ءوزى سۇراق قوياتىن تۇسى ءدال وسى.
مىسالى, قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتيىستى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ نەمەسە مۇگەدەكتەرگە كەدەرگىسىز ايماق جاساۋ ءۇشىن, قانشا جەردەن ىقپالدى بولسا دا, تەك مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كۇشىنە سەنىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى, بۇل مىندەتتى شەشۋگە بۇكىل قوعام بولىپ جۇمىلۋعا ءتيىسپىز, ءويتكەنى مۇنىڭ ءبارى جالپىۇلتتىق سيپاتتاعى ىستەر. جولداۋدىڭ باسقا تۇجىرىمدارى تۋرالى دا سولاي ايتا الامىز. بۇل قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعى دا وسىندا. ويتكەنى, ەلباسىمىز ىرىستى-بەرەكەلى, تابىستى قازاقستاندى قۇرۋ ىسىنە ەل بولىپ جۇمىلا كىرىسۋ ءۇشىن ءوز ءسوزىن ءبۇكىل ۇلتقا, بارلىق ازاماتتارعا ارناپ وتىر عوي. سوندىقتان دا ءبىز ماڭگىلىك ەلدى حالقىمىزدىڭ بىرىكتىرۋشى يدەولوگياسى دەپ بىلەمىز.
ال ەندى زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتكە كەلەر بولساق, ءسىز بىلەسىز عوي, پرەزيدەنت ۇكىمەتكە جولداۋ تۇجىرىمدارىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن زاڭ جوبالارىنىڭ دەستەسىن پارلامەنتكە ەنگىزۋ جونىندە بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى. تاياۋ ۋاقىتتا دەپۋتاتتار پرەزيدەنت جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن جۇرتشىلىقپەن, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىمەن, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن, بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ ماقساتىمەن وڭىرلەرگە اتتانادى. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتەتىن ەگجەي-تەگجەيلى جۇمىستىڭ الدىندا ەڭبەك ادامدارىنان جانە وقۋشى جاستاردان ناقتى اقپارات الۋدىڭ ماڭىزدى كەرى بايلانىس ارناسى.
– «الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ۇمتىلىس كەزىندە بىزگە ادال باسەكەلەستىك, ادىلەتتىلىك, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى جانە جوعارى قۇقىقتىق مادەنيەت احۋالى قاجەت», دەپ ايتىلعان جولداۋدا. بۇل تۇرعىدان قاراعاندا, بىزدە جاقسى زاڭدار قابىلدانۋىن قابىلدانادى, بىراق ولاردىڭ ورىندالۋى ناشار دەپ ايتاتىن ادامدار از ەمەس. ءسىز مۇنداي پىكىرمەن كەلىسەسىز بە؟ ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, قوعامدا قۇقىقتىق مادەنيەتتى جاقسارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– قۇقىقتىق مادەنيەتىمىز تومەن دەگەن پىكىرمەن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كەلىسۋگە دە بولادى, ءبىراق بۇل ىستە ىلگەرىلەۋ بار ەكەنىن دە ايتقان ءجون, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ەسەپتەرى وسىنى كورسەتىپ وتىر. قاداعالاۋشى ورگاندار زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا ىقتياتتى زەر سالۋى كەرەك, ال ءبىز, دەپۋتاتتار, زاڭدى ساقتاماۋدىڭ مىسالدارىنا قاتتى نازار اۋدارۋعا ءتيىسپىز.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان زاڭنىڭ ۇستەمدىگى كۇشەيە تۇسكەن قۇقىقتىق قوعامعا اينالا الدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى دەموكراتيا ەندى بەرى قايتپاستاي, كەرى كەتپەستەي سيپاتقا اۋىستى. بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنا كەلسەك, پارلامەنتاريزم مەملەكەتتىك جۇيەدە وزىنە ساي ورىنعا يە بولدى. مەن بۇل ءسوزدى سىزگە وزدەرىن دەموكراتيالىق دەپ اتايتىن بىرقاتار ەلدەردىڭ ومىرىنە قاراپ ايتىپ وتىرمىن, ولاردىڭ پارلامەنتتەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانىنىڭ وكىلەتتىكتەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از.
ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز وزدەرىنىڭ قۇقىلارىن ءبىلىپ قانا قويماي, ولاردى زاڭ جۇزىندە قورعاي الۋعا دا ءتيىس. مۇنىڭ ءوزى دەموكراتيالىق قوعامنىڭ نەگىزگى قاعيداتى. قۇقىقتىق ادىلەتتىلىگى جوق ەلدەر كەرى كەتپەي قويمايدى.
قۇقىقتىق مادەنيەتپەن قوسا, بىزگە ءوز بويىمىزدا ەڭبەك ءمادەنيەتىن دە ءتاربيەلەۋ ماڭىزدى. 2050 ستراتەگياسىنىڭ ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق زياتكەرلىك كۇش-قۋاتىن جۇمىلدىرۋ كەرەك, كوپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك.
بۇل تۇرعىدان العاندا ءوڭتۇستىك كورەيانىڭ ۇلگىسى ۇيرەنەرلىكتەي. تابيعي قازبا بايلىقتارى جوق وسى ەل, سولتۇستىكپەن قاقتىعىسا ءجۇرىپ, جاپونيامەن, قىتايمەن قاتتى باسەكەلەسە ءجۇرىپ, ەڭبەك قوعامىن قۇردى دا از ۋاقىتتىڭ اياسىندا يندۋستريالىق دەرجاۆاعا اينالدى. كورەيلەر كوپ جۇمىس ىستەيتىن بولدى, ويتكەنى ولار نە ءۇشىن ەڭبەك ەتەتىنىن ءبىلدى, تۇپكى ماقساتىن كورە الدى.
ەلباسى جولداۋى بۇكىل ۇلتتىڭ الدىنا ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويادى. ەندى ماڭگىلىك ەل بولۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جالپىالەمدىك دامۋعا بارابار تۇرۋ قاعيداتىن ۇستانۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. ءسىز بەرتىنگە دەيىن الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى ۇيىمى – بۇۇ باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولدىڭىز. ءسىز جالپىالەمدىك دامۋدىڭ باستى ۇردىستەرىن قالاي دەپ ايقىندار ەدىڭىز؟
– وسى زامانعى الەمدىك ۇردىستەر وتە قاراما-قايشىلىقتى بولىپ كەلەدى. ءبىر جاعىنان, الەم ناعىز يننوۆاتسيالىق زەرتتەمەلەردى ارقاۋ ەتە وتىرىپ, تەحنولوگيانى بۇرىن-سوڭدى كەزدەستىرىپ كورمەگەندەي جاڭارتۋدىڭ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق سەكتوردى قۋاتتى دامىتۋدىڭ جولىمەن جۇرۋدە. الەم ادامزاتتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن ءتۇبىرىنەن وزگەرتەتىن جاڭالىقتاردىڭ تابالدىرىعىندا تۇر.
ورنىقتى دامۋ, ەكونوميكا مەن ەكولوگيانىڭ ۇيلەسىمى تۇجىرىمداماسى بۇگىنگى ءومىردىڭ يمپەراتيۆىنە اينالدى, بۇۇ-نىڭ مىڭجىلدىق سامميتىندە سوناۋ 2000 جىلدىڭ وزىندە ايتىلعان ورنىقتىلىق قاعيداتتارىن ەنگىزبەيىنشە ەندىگى جەردە جەكەلەگەن ەلدەردىڭ دە, تۇتاستاي ادامزاتتىڭ دا كەلەشەگى كەمەل بولمايتىنىن پايىمداۋ كۇشەيە تۇسۋدە.
ەكىنشى جاعىنان قاراساڭىز, بايلار مەن كەدەيلەردىڭ اراسى بارعان سايىن اشىلىپ كەتۋىن, قاتتى اشتىقتى, ميلليونداعان ادامدار ءۇشىن اۋىز سۋدىڭ جەتىسپەۋىن, ەڭ كادۋىلگى جاعدايلاردىڭ جاسالماۋىن, گەندەرلىك جانە ەتنوستىق بەلگىلەر بويىنشا كەمسىتۋشىلىكتى, ماسەلەسى ۋشىققان ەلدەردەن بوسقىنداردىڭ تاسقىنىن, زاڭسىز ميگراتسيانى, ەسىرتكى بيزنەسىن, اۋرۋ-سىرقاۋدى جانە ادامداردى ساۋداعا سالۋدى كورەسىز. كوپتەگەن دامىعان ەلدەر جاپپاي جۇمىسسىزدىقتىڭ شىرماۋىندا قالدى, ولاردىڭ كەيبىرىندە جۇمىسسىزدىق, يسپانياداعى سياقتى, 30 پايىزعا جەتتى.
جاھاندىق ساياسات پەن ەكونوميكادا تۇراقسىزدىق پەن بولجامسىزدىق بەلەڭ الىپ بارادى. سوندىقتان ەلباسىمىز ءوز جولداۋىندا ءححى عاسىردا «جەڭىل-جەلپى ءجۇرىپ ءوتۋ» دەگەن بولمايتىنىن وتە ءادىل ەسكەرتىپ وتىر. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تەرەڭ تالداۋدىڭ نەگىزىندە تاياۋداعى 15-17 جىل قازاقستان ءۇشىن «مۇمكىندىكتەر كوزى» بولا الادى دەگەن بولجامىن جاسادى. بۇل اراداعى ەڭ باستى ماسەلە – جايلى كونيۋنكتۋرانىڭ مۇمكىندىگىن قولدان شىعارىپ الماۋ, تاباندى دا ماقساتتى جۇمىس ىستەۋ.
– 2050 ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتىنا – قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا قول جەتكىزەمىز دەگەن ءبىزدىڭ سەنىمىمىز قانداي كۇشكە ارقا سۇيەيدى؟
– وسى زامانعى قازاقستاننىڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى – ەرەن ەلباسىمىز. ۇلت باسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سياقتى اسا كورنەكتى ساياساتكەر تۇرماسا, ءبىز ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا بۇگىنگىدەي تابىستارعا جەتە الار ما ەدىك؟ ارينە, جەتە الماس ەدىك. وعان قوسا, تۇپكى تابىسقا دەگەن سەنىمدىلىك قازاقستاننىڭ ادامي الەۋەتىنە نەگىزدەلەدى. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز – بار كۇش-جىگەرىن ۇلى ەل تۇرعىزۋ ءۇشىن جۇمساۋعا دايىن, زياتكەرلىك تۇرعىدان ورەلى جانە وي-ساناسىندا وتانشىلدىق ورنىققان ادامدار قوعامداستىعى. قازاقستاندىقتار بارىنشا دامىعان ەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارىنا قوسىلاتىن ىرىستى-بەرەكەلى ەلدە ءومىر سۇرۋگە ابدەن لايىقتى.
– اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
سۇحباتتاسقان
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
