ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. كۋرستاسىم, جاس جازۋشى ارمان المەنبەت: «تۇرسىن جۇرتبايدىڭ دارىسىنە قاتىساسىز با؟ اعادان اپتا ارالاتىپ ءدارىس تىڭداپ ءجۇرمىز» دەدى. كوز الدىما وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى مەن الىپ جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دارىسىنە قاتىساتىن جاستار ەلەستەي قالدى. ونىڭ الدىندا دا توبىمىزداعى جاستاردىڭ تۇرسىن جۇرتبايدىڭ ءدارىسىن سۇيسىنە اڭگىمەلەگەنىن ەستىپ, ولاردىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى قالامگەردى سونشا قۇرمەتتەيتىنىنە ريزا بولىپ جۇرگەم. ارمانعا كەلەسى دارىسىنە قاتىساتىنىمدى ايتتىم. دارا قالامگەرگە ءتان وزگەشە وي ورنەكتەرىن, تولىمدى تۇجىرىمدارىن ەڭ العاش جۇزبە-ءجۇز وتىرىپ تىڭداعان كەزىم سول ەكەن. جاساندىلىقتان, جارامساقتىقتان ادا, ازاماتتىق, قالامگەرلىك بەرىك ۇستانىمى بار, كەسكىن-كەيپى شىنايى قادىرلى اعامىز بۇگىن قازىنالى كەرۋەنىن جەتپىس دەيتىن بەلەسكە شوگەرىپ وتىر.
قازىرگى «كوپ ءارىپتى» جاقتىرتپايتىن ۇرپاقتىڭ ولشەمىمەن, كوزقاراسىمەن الساڭ, بۇل كىسىنىڭ ەڭبەگى ناعىز جانكەشتىلىك. ادامنىڭ تۇسىنە كىرىپ, قيالىنا كەلمەيتىن جانە ەشقاشان ەلەستەتە المايتىن وراسان زور ەڭبەك. ءبىر ادامنىڭ ءسوز ونەرىنىڭ بارلىق جانرىندا ەڭبەكتەنۋى عاجاپ قۇبىلىس. اقىن رەتىندە تانىلىپ, جازۋشى بوپ قالىپتاسىپ, كەمەلىنە كەلگەندە عىلىمي ىزدەنىستەرىمەن قوعام نازارىن اۋدارعان ۇلكەن تۇلعا ءاربىر ەڭبەگىمەن قازاق ادەبيەتىنە ولجا سالدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. بىردە مەن ول كىسىنىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسى تۋرالى سۇراپ, «عىلىم مەن ادەبيەت ەكەۋى ەكى ءتۇرلى سالا عوي. عىلىمي ەڭبەكتى قانداي تاسىلمەن جازاسىز؟» دەگەن ىڭعايداعى سۇراق قويدىم. سوندا عالىم ءبىراز ويلانىپ بولعان سوڭ: «مەن ءۇشىن, مەنىڭ جەكە شىعارماشىلىق ىشكى كەڭىستىگىم – كوركەم شىعارما, عىلىمي شىعارما, دەرەكتى شىعارما, پۋبليتسيستيكا دەپ بولىنبەيدى. ويتكەنى ولاردىڭ بارلىعى دا ءبىر كوزقاراستىڭ, ءبىر كوركەم ۇستانىمنىڭ, ءبىر ىشكى كوركەم شەشىمدەردىڭ ناتيجەسى. عىلىمي كوپشىلىك شىعارما دا, كوركەم شىعارما دا مەنىڭ جانىمدى بىردەي تەبىرەنتەدى. ونى وقىعان ادام – ەكى سالا, ەكى جانر رەتىندە قابىلداعانىمەن دە, ءوز قالامىمنىڭ ۇشىنان تۋعان دۇنيەلەر ءبىر جۇرەككە جالعاسقان, ءبىر جۇرەككە قۇياتىن ەكى تامىر سياقتى» – دەپ جاۋاپ بەردى. عىلىمدى ايدى ايعا, جىلدى جىلدارعا جالعاپ مۇراعات قوپاراتىن, كۇنى-ءتۇنى مەحناتتى بەينەت كەشىپ, ساۋساعى جازۋدان سۇيەل بولعان وسىنداي ناعىز شىعارماشىلىق ادامدارى جاسايتىنىن سول كەزدە تۇسىنگەندەي بولدىم. ويتكەنى تۇرسىن جۇرتبايدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن قاراپ وتىرساق, عىلىم دەگەنىمىز – قاتىپ قالعان قاساڭدىق, وي قايتالاۋ, ءار جەردەن ءۇزىپ-ج ۇلىپ العان پىكىرلەردى ءبىر-بىرىمەن جالعاپ, قالىڭ كىتاپتار شىعارۋ ەمەس. كەرىسىنشە, عىلىم دەگەنىمىز – ءار ەڭبەككە قىزىعۋشىلىقپەن, ىجداعاتتىلىقپەن, تاباندىلىقپەن تەر توگىپ, عىلىمي وي ايتۋعا, پروبلەما كوتەرۋگە ۇمتىلۋ. «دۋلىعا», «كۇيەسىڭ, جۇرەك, سۇيەسىڭ», «بەسىگىڭدى تۇزە», «ۇرانىم – الاش» سىندى ەڭبەكتەردىڭ الاش بالاسىنىڭ جادىندا جاتتالىپ, جۇرەگىنە جەتۋ سەبەبى – ناعىز قالامگەردىڭ جۇرەگىن جارىپ شىعۋىندا. اسىرەسە, ونىڭ «ۇرانىم – الاش» اتتى ىرگەلى زەرتتەۋ ەڭبەگى الاش زيالىلارىنىڭ شەرلى تاعدىرىن قوپارا, ىندەتە زەرتتەپ, ولاردىڭ ارمان-اڭسارلارىن, ماقسات-مۇراتىن بولاشاققا جەتكىزىپ, ءبىرتۇتاس الاش يدەياسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساۋىمەن قۇندى.
قازاقتىڭ قولىنا قالام ۇستاعان اردا ۇلدارىنىڭ ابايدى اينالىپ وتكەنى جوق. سونىڭ ىشىندە تۇرسىن جۇرتبايدىڭ «سۇيەسىڭ, جۇرەك, كۇيەسىڭ» ەڭبەگىنىڭ ماڭىزى زور. تاۋەلسىز سانانىڭ قۋاتى تۋدىرعان زەرتتەۋدىڭ جاڭالىعى – جاڭاشىلدىعىندا. «تانىمعا تاپتاۋرىن ءىز جاراسپايدى» دەيتىن عالىم ابايدىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىن وزىنشە زەرتتەيدى, «قازاق ۇلتىنىڭ دۇنيە جۇزىلىك پاراسات مايدانىنا شىعارعان ۇلى تۇلعاسى – اباي» ەكەنىن بايىپپەن جاريالاپ, ونىڭ دۇنيەتانىمىنداعى بولاشاققا جول باستاپ تۇرعان جاسامپاز ويلاردى تياناقتايدى.
تۇرسىن جۇرتباي ەسىمى قارا ءسوزدىڭ قايماعى – پروزا سالاسىندا دا ەلەۋلى, سوقتالى. ون بەس جاسىنان باستاپ ءسوز ونەرىمەن اۋەستەنگەن قالامگەردىڭ پروزالىق شىعارمالارىنداعى نازىك ليريكا جان-جۇرەگىڭدى تەربەيدى. باسقالارىن ايتپاي-اق, ء«بىر ۋىس جۋسان» كىتابىنىڭ ىشىنە كىرگەن شىعارمالاردان جازۋشىنىڭ ەرەكشە ءسوز ساپتاۋىن تانيسىڭ. كەرۋەندەي جۇيتكىگەن ۋاقىتقا, ادامنىڭ وتپەلى عۇمىرىنا, مىڭ بوياۋلى تىرشىلىككە كوزقاراسىن كورەسىڭ. جان الديلەيتىن ءتاتتى مۇڭنىڭ, وزەكتى ورتەيتىن وكىنىشتىڭ, ساپ-سارى ساعىنىشتىڭ, بايانسىز ماحابباتتىڭ, جوعالتۋلاردىڭ, كوز جاسىنىڭ اششى سالماعىن سەزگەندەي بولاسىڭ. ولشەپ بەرىلگەن ءومىردىڭ قاس-قاعىمدا وتە شىعۋى مۇمكىن ەكەنىن ويلاپ, ءولىم دەيتىن اششى شىندىقپەن كەزدەسكەندەي, سوعان كوزىڭدى دە, كوڭىلىڭدى دە ۇيرەتكەندەي سەزىم كەشەسىڭ. اسىرەسە, ء«بىر ۋىس جۋسان» ەلەگياسىنداعى قامقور اعانىڭ اياۋلى قارىنداستىڭ رۋحىمەن, ەلەس-بەينەسىمەن سىرلاسۋى ادام جۇرەگىنە ءبارى سىياتىنىن ايشىقتاپ تۇر. «جۇرەك دەگەنىڭىزدىڭ ءوزى ەكى دۇنيەنى جالعاپ تۇرعان وتكەل سياقتى ەكەن» دەپ وي قورىتاسىڭ. راس, اڭگىمەنىڭ فورماسى وزگەشە, بىراق جازۋشى ءدال وسىنداي قالىپتا جازۋدى ماقسات ەتپەگەنى بايقالادى. كوڭىلدى تەربەپ, قالام ۇشىنان توگىلگەن وي اعىنىمەن وتكەن شاق پەن وسى شاقتى جالعاپ, ەرەكشە قيماس سەزىممەن قارىنداس بەينەسىن جارقىراتا اشقان. اسىل جاننىڭ شىر ەتىپ جارىق دۇنيەگە كەلگەن ساتىنەن باستاپ, كەلمەستىڭ كەمەسىنە مىنگەن ساتىنە دەيىن اعانىڭ كوز الدىندا, كوڭىلىندە ساقتاۋلى. اۋرۋحانا توسەگىندە جاتىپ الدىرتقان ءبىر ۋىس جۋسان كەيىپكەردى رۋحتار الەمىمەن بايلانىستىرا الادى. ءبىر ۋىس جۋسان ءدال وسى اڭگىمەدە وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىزدى جالعاپ تۇر, ول قازاقى بولمىسىمىزدىڭ كودى سياقتى. قارىنداس رۋحىمەن سىرلاسقاندا اعانىڭ قارا تاقتاعا بورمەن جازىلعان جازۋدى كورەتىن جەرى بار: «ەگەر ومىردەگى ورنىڭدى ىزدەسەڭ, وندا وتكەنىڭدى جۇرەگىڭدە ساقتا, كەيىن شارشاعاندا تىنىققان قارا تاستى دا ساعىناسىڭ».
عۇمىرىن شىعارماشىلىقتىڭ اۋىر دا ازاپتى, قىزىعى مەن شىجىعى ارالاس جولىنا ارناعان دارا قالامگەردىڭ كوركەمدىك الەمى كەز-كەلگەن ىنتالى وقىرماندى ماگنيتتەي تارتىپ تۇرادى. سەبەبى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, جۇرەكتەن شىققان تۋىندى عانا جۇرەككە جەتپەك. شىنايىلىق, ويلىلىق, تانىم كوكجيەگىنىڭ كەڭدىگى, ءوزى تاڭداعان تاقىرىپتا كەڭ كوسىلىپ جازا الۋ, جازعان سايىن تاقىرىپتى جاڭا قىرىنان اشۋ – بۇل دا تۇرسىن جۇرتبايعا ءتان قاسيەت. ول وسى قاسيەتىمەن, دارالىعىمەن قازاق كوركەم ءسوزىنىڭ, قازاق عىلىمىنىڭ بيىگىندە جۇلدىزداي جارقىراپ تۇر.
