TOKYO2020 • 26 شىلدە، 2021

جاپونياداعى تىنىش وليمپيادا

28 رەت كورسەتىلدى

توكيو. جاپونيا ۇكىمەتى 8 شىلدەدە كوروناۆيرۋس پان­دە­ميا­سى­نىڭ كەسىرىنەن توكيو قالاسىندا 22 تامىزعا دەيىن توتەنشە جاع­داي جاريالادى. دەمەك، توكيو وليمپيا ويىندارىنا (23 شىلدە – 8 تامىز ارالىعى) قاتاڭ شەكتەۋلەر قويىلىپ، كورەرمەندەر ءدۇ­بىرلى ءىس-شارالاردى تىكەلەي كورە المايدى.

 

دەگەنمەن بۇل شەكتەۋلەر جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى يوسيحيدە سۋگانىڭ كوڭىلىنەن شىققان جوق. ول وليمپيادانى جاپون حالقىنىڭ 2011 جىلعى جەر سىلكىنىسى مەن فۋكۋسيماداعى يادرولىق اپاتتان كەيىن تۋىن­دا­عان قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ قابىلەتىنىڭ سيمۆولى رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقان-دى. ەندى تو­كيوداعى بىردە-ءبىر سايىستا نەمەسە باسەكەدە كورەرمەننىڭ شۋلى داۋىسى ەستىلمەيدى. توكيوداعى مەرەكەلىك كوڭىل كۇي تەز بۇزىلىپ، سونداي-اق جەرگىلىكتى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە ءۇمىت وتى دا سونە باستاعانداي.

راس، جاپونياداعى توتەنشە جاعداي كەيىنگى 16 ايدا كوپتەگەن باتىس ەلىندە ەنگىزىلگەن لوكداۋننان گورى الدەقايدا جەڭىل. مەيرامحانالار مەن ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ جۇمىس ۋاقى­تىنا قويىلعان شەكتەۋلەردى ايت­پاساق، ادامدار ادەتتەگىدەي ساۋدا جاساپ، تاماقتانۋىن قالىپتى كۇيدە جالعاستىرىپ ءجۇر. بىراق توكيودا 2020 جىلعى ساۋىردەن باستاپ پاندەمياعا بايلانىستى ءتورتىنشى مارتە توتەنشە جاعداي جاريالاندى. سوڭعىسىندا مەيرامحانالاردا الكوگولدىك ىشىم­دىك­تەر ساتۋعا تىيىم سالىندى. ويتكەنى ماسكاسىز قاتتى سويلەسۋ Covid-19 ۆيرۋسىنىڭ تارالۋىنا جول اشادى.

سۋگا ۇكىمەتى تۇرعىنداردان توتەنشە جاعداي كەزىندە قاجەتسىز ساياحاتتاردان اۋلاق بولىپ، ۇيدە جۇمىس ىستەۋدى وتىنگەنىمەن، بۇل كەڭەس 2020 جىلدىڭ ءساۋىر-مامىر ايلارىندا ەنگىزىلگەن ءبىرىنشى توتەنشە جاعداي كەزىندە عانا تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سودان بەرى ۇكىمەت ءارتۇرلى تاسىلدەردى قول­دانىپ كوردى. ماسەلەن، بىلتىر كۇزدە تۋريزم يندۋستريا­سىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن سۋبسيديا ۇسىنا وتىرىپ، ادامدار­دى ساياحاتتاۋعا شاقىردى. 2020 جىلدىڭ اياعىنا تامان ينفەكتسيا جۇقتىرعانداردىڭ كوبەيۋىنەن كەيىن، 8 قاڭتاردان 21 ناۋرىزعا دەيىن ەكىنشى توتەنشە جاعداي ەنگىزىلدى. كوپ ۇزاماي 25 ساۋىردەن 20 ماۋسىمعا دەيىن ءۇشىنشى توتەنشە جاعداي جاريالاندى.

مۇنداي قىسقا مەرزىمدى تو­تەنشە جاعدايلار ەرىكسىزدىكتى نەمەسە وتكەننەن ساباق الا الماۋدى كورسەتەدى. وسىلايشا، جا­پو­­نيا­لىق­تاردىڭ باسىنان وتكەن وقيعانىڭ 2020 جىلدىڭ كوك­تەمىندە ينفەكتسيا تارالۋى بو­يىنشا عالامدىق ەپيتسەنتر رە­تىندە سانالعان نيۋ-يوركتەگى احۋال­دان ايتارلىقتاي ايىر­ما­شى­لىعى بار. جارتىلاي شەكتەۋ شا­رالارىن ۇزارتقاننان كەيىن قالا بيىل مۇقياتتى تۇردە بىر­تىن­دەپ قايتا اشىلدى.

جاپون قوعامى ۇكىمەتتى ينفەكتسيانى بولجاپ، ونى باقىلاي الماعانى ءۇشىن بارعان سايىن سىناي تۇسكەنى تاڭعالارلىق جاعداي ەمەس. ەلدە ۆاكتسينا سالۋدىڭ باياۋ جۇرۋىنە دە نارازىلىق ارتىپ كەلەدى. سىناعاندار دۇرىس ايتادى. جاپونياداعى ۆاكتسينالاۋ دەڭگەيى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىنەن ارتتا قالعان. 11 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا جاپونيادا ءار 100 ادامعا 48 دوزا ەكپە سالىندى. ال بۇل كورسەتكىش فرانتسيادا – 88، گەرمانيادا – 98، اقش-تا – 100، ۇلىبريتانيادا 119-عا تەڭ. قازىرگى تاڭدا تەلەۆيدەنيە مەن YouTube نيۋ-يوركتەگى جانە باسقا قالالارداعى احۋال تۇزەلىپ، ماسكاسىز قالىپتى ومىرگە ورالىپ جاتقانىن كورسەتۋى كوپتەگەن جاپوننىڭ قىزعانىشىن تۋدىرادى.

بىراق جاپون قوعامى بۇكىل وليمپيادا، پاراليمپيادا ويىندارىن وتكىزبەۋدى تالاپ ەتۋشىلەر مەن الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتاڭ شەكتەۋلەر قويۋعا قارسىلىق بىلدىرگەندەر (اسىرەسە، مەيرامحانا بيزنەسىندە) بولىپ ەكىگە ءبولىندى. ۇكىمەت ەكى تاراپتى دا بىردەن قاناعاتتاندىرا المايتىنى انىق. سوندىقتان ويىنداردى كورەرمەنسىز وتكىزىپ، ورتا جولدى تاڭدادى.

ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا، جالپى تۇتىنۋ بيىل توكيوداعى ەپيدەميالىق احۋال­دىڭ مەزگىل-مەزگىل ناشارلاۋى مەن ەنگىزىلگەن كارانتيندىك شارالار سالدارىنان باسەڭدەدى. بيىلعى ءساۋىر-ماۋسىم ايلارىندا Nikkei 225 يندەكسى باسقا الدىڭعى قاتارلى ەكونوميكالىق يندەكسكە قاراعاندا ناشار كورسەتكىشتى كورسەتتى. ءالسىز ەكونوميكا ءار­دايىم باسقارۋشى پارتياعا ساياسي زيان تيگىزەتىنىن ەسكەرگەن سۋگا شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتىپ، قالپىنا كەل­­­تىرۋگە مول كۇش سا­لۋ­عا ءماج­­­بۇر.

ەكونوميكالىق ءىس-شارا­لار­دىڭ بارلىق ءتۇرىن قالپىنا كەلتىرىپ، وليمپيا ويىندارىنىڭ مەرە­كەلىك ءىس-شارا اسەرىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۆيرۋس جۇق­تىرۋ كورسەتكىشى تومەن دەڭگەيدە بولۋى كەرەك ەدى. مۇنىڭ جالعىز جولى – ۆاكتسينالاردى نيۋ-يوركتەگى سەكىلدى ەرتە جانە تەز تاراتۋ. ساتىپ الۋ جەدەلدەتىلىپ جاتسا دا، جاپونيا ۆاكتسينالارمەن قامتاماسىز ەتۋدى كەشىكتىردى. جاپون بيلىگى ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن مودەرنا كومپانياسىنان الۋعا ءتيىس 40 ميلليون دوزانىڭ 13،7 ميلليون دوزاسىن عانا العانى انىقتالدى.

وسى جازداعى احۋالدىڭ قالاي وربيتىنىنە قاراماستان، سۋگا قىركۇيەك ايىندا پارتيا باسشىسىن سايلاۋعا تۇسەدى. سودان كەيىن قازان ايىندا تولىق مەرزىمى اياقتالعان سوڭ جالپى سايلاۋ كۇتىپ تۇر. وليمپيا ويىندارى اياقتالعان بويدا جاپونيانىڭ ساياسي ويىندارى باستالادى.

 

تاكاتوسي يتو،

جاپونيانىڭ بۇرىنعى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى، كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق جانە قوعاممەن بايلانىس مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى، توكيوداعى ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى ساياساتتانۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا پروفەسسورى

 

Copyright: Project Syndicate، 2021.

www.project-syndicate.org

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار