ەكونوميكا • 21 شىلدە، 2021

ديدە كانەسس: قازاقستان – ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا ايماقتاعى باستى سەرىكتەسىمىز

70 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن 1991 جىلى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تانىعان ەل – فرانتسيا. سودان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ۇدايى دامىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا فرانتسيا – ەۋروپاداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءبىرى. وسىعان وراي  فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى جانە وكىلەتتى ەلشىسى ديدە كانەسس مىرزامەن تىلدەسكەن ەدىك.

– فرانتسيا مەن قازاقستان ارا­سىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتى­ناس 1992 جىلى ورنادى. سودان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىس قان­داي باعىتتا دامىپ وتىر؟

– كەلەر جىلعى قاڭتار ايىندا ەكى ەل اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتى­ناستاردىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. بۇل ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي جەتىس­تىكتەرگە تولى. بۇعان دالەل رەتىندە 2008 جىلى قول قويىلعان ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جونىندەگى شارتتى كەلتىرسەك بولادى.

ساياسات سالاسىندا فرانتسيا قازا­ق­ستانمەن ءوزارا سەنىمدى قاتىناس ورناتتى. قازاقستان – ءبىز ءۇشىن ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا قاتىستى باستى سەرىكتەسىمىز.

فرانتسيا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي جاڭعىرتۋ مەن رەفورمالار ساياساتىن قولدايدى. اسىرەسە، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادام قۇقىق­تارىن نىعايتۋداعى جىگەرلى ءىس-شارالارىن ايرىقشا قۇپتايمىز. وسى رەتتە وتكەن جىلى ءولىم جازاسىنىڭ قول­دانىستان تولىقتاي الىنعانى – ساياسي تۇرعىدان ماڭىزى زور قادام.

قازاقستان – ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا ايماقتاعى باستى سەرىكتەسىمىز. ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ىرگەتاسى بەرىك، ويتكەنى فرانتسيا مەملەكەتى قازاقستان ەكونوميكاسىنا قارجى قۇيعان باستى شەتەلدىك ينۆەستورلار قاتارىندا. كەلەسى ونجىلدىققا بەلگىلەگەن ماقساتىمىزدان كوپ ءۇمىت كۇتەمىز.

قازىرگى ۋاقىتتا ەنەرگەتيكا مەن كولىك سالالارىندا ورناتىلعان ىنتىماق­تاستىقتى ودان ءارى نىعايتىپ، سونىمەن قاتار جاڭا سالالاردا، ياعني تسيفرلى تەحنولوگيالار، جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ مەن جاسىل ەكونوميكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تۋريزم سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى كوزدەيمىز.

جول كارتامىزدا كوپتەگەن جوبا بار. مادەنيەت پەن ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ماڭىزدى بولىگى. الماتىدا ورنالاسقان ەكى فرانكو-قازاقستاندىق جوعارى ءبى­لىم بەرۋ مەكەمەسىن، اتاپ ايتقاندا، سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتى مەن «گەو-ەنەرگەتيكا» ورتالىعىن ماقتان تۇ­تامىز.

جاقىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ۇلكەن ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. بۇل باعدارلاما ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ، انا مەن بالا دەنساۋلىعى جانە ءبىرىنشى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ سالالارىنا نەگىزدەلگەن. مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. قىسقاشا ايتقاندا، ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز وتە تىعىز، الۋان ءتۇرلى سالادا ءوربىپ كەلەدى. ءبىز ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە نەگىزدەلگەن وسى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتقىمىز كەلەدى. 

– فرانتسيا – قازاقستاننىڭ ەۋرو­پاداعى نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى قانداي دەڭگەيدە؟ بۇعان پاندەميا قانشالىقتى اسەر ەتتى؟

– ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا بايلانىسى 2021 جىلى جاقسى كورسەتكىشكە يە بولىپ وتىر. ايتسە دە، ساۋدا-ەكونوميكالىق قا­تى­ناسىمىز ەپيدەميالىق داعدارىس اسە­رىنەن زارداپ شەكتى.

 2020 جىلى قازاقستانعا كەلگەن فرانتسۋز تاۋارىنىڭ كولەمى ارتتى. ماسەلەن، بىلتىر بۇل كورسەتكىش 594 ملن ەۋرونى قۇراپ، 2019 جىلعا قاراعاندا 40،3 پايىزعا ءوستى.  مۇنىڭ باستى سەبەبى كولىك قۇرالدارى تاسىمالىنا بايلانىستى. الايدا فرانتسياعا يمپورتتىڭ كولەمى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى مەن وعان الەمدەگى سۇرانىستىڭ ازايۋى سالدارىنان كۇرت تومەندەپ، 1،6 ملن ەۋروعا دەيىن ءتۇستى. بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 50،4 پايىزعا از.

2021 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننان كەلەتىن يمپورتتىڭ كولەمى ايتارلىقتاي ارتىپ، 886 ملن ەۋرونى قۇرادى. وتكەن جىلعى وسى مەرزىمدەگى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 106 پايىزعا ۇلعايدى. بۇل الەمدەگى مۇناي باعاسىنىڭ قىمبات­تاۋىنا بايلانىستى. وتكەن جىلى كولىك قۇرالدارىنىڭ ساتىلىمى جاقسى ناتيجە كورسەتكەنىمەن، بيىل ءبىزدىڭ ەكسپورتتىڭ كولەمى ازايدى. تيىسىنشە 140 ملن ەۋرونى قۇراپ، 30،2 پايىزعا تومەندەدى.

– كەلەسى جىلى فرانتسيادا پرەزيدەنت سايلاۋى وتپەك. الداعى سايا­سي دوداعا دايىندىق بارىسى قالاي؟

– سايلاۋالدى ناۋقان باستالدى. كۇزدە ساياسي پارتيالار وزدەرىنىڭ سايلاۋ ستراتەگيالارىن بەكىتىپ، كانديداتتارىن ۇسىنۋى كەرەك. قازىرگى كەزەڭدە ناق­تى اقپارات جوق. ءداستۇرلى وڭشىل رەسپۋبليكالىق پارتيانى الساڭىز دا، سولشىل سوتسياليستىك جانە ەكولوگيالىق قوزعالىستار قاتارىندا دا كانديداتتار كوپ. پرەزيدەنت ەممانۋەل ماكرون مەن ونىڭ En Marche پارتياسى كەلەسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا تابىسقا جەتۋى ءۇشىن الداعى ايلاردا ساياسي كۇنتىزبەسىن بەكىتۋى كەرەك.

– قازىرگى تاڭدا پرەزيدەنتتىككە باستى ۇمىتكەر رەتىندە پرەزيدەنت ەممانۋەل ماكرون مەن مارين لا پەن­نىڭ اتى اتالادى. ءبىر قىزىعى، جاك شيراكتان كەيىن مەملەكەت باسشى­لارى ەكىنشى مەرزىمگە سايلانباعان ەكەن. وسىعان بايلانىستى قازىر حا­لىق پىكىرى قانداي؟

– ايتىپ وتكەنىمدەي، ءبىز پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىساتىن ۇمىتكەرلەردىڭ تولىق ءتىزىمىن ءالى بىلمەيمىز. پرەزيدەنتتىككە سايلاۋ كەلەسى جىلدىڭ مامىر ايىندا، ال پارلامەنتتىك سايلاۋ ماۋسىم ايىندا وتەتىنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. وعان دەيىن ءالى ۋاقىت بار. وسى مەرزىم ىشىندە ءبىراز وزگەرىس بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان بولجام جاساۋعا ەرتەرەك سياقتى. سونىمەن قاتار دەموكراتيالىق تاجىريبەگە سەنەتىن بولساق، سايلاۋ ناتيجەلەرى سايلاۋ كۇنى عانا بەلگىلى بولادى.

– فرانتسيا ەۋروپا وداعىنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. تاياۋدا ەو تاراپى ۇندىستانمەن ساۋدا بايلانىسىن نىعايتۋعا كوڭىل بولە باستادى. بۇل ماسەلەدە فرانتسيانىڭ ۇستا­نىمى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟

– 2021 جىلى 8 مامىر كۇنى ەۋروپا وداعى مەن ءۇندىستان اراسىندا سامميت ءوتتى. بۇل ءىس-شاراعا ءبىرىنشى رەت ەۋرو­پا وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن ۇكىمەتتەر باسشىلارى قاتىستى. وسىعان وراي، ەۋروپا وداعى مەن ءۇندىستان اراسىندا بىرنەشە ماڭىز­دى شەشىمگە قول جەتكىزىلدى. ساۋدا باي­لانىسىنا قاتىستى كەلىسىمدەردىڭ جۇر­گىزىلۋىنە مۇمكىندىك بەرىلدى. بۇل، اسىرەسە، گەوگرافيالىق بەلگىلەردى قورعاۋ سالاسىنا قاتىستى.

ساۋدا-ساتتىق جونىندەگى ماسەلەلەرگە بايلانىستى جاڭا قۇرىلىمدار قۇرىل­دى. ءۇندىستان مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالار جونىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى ديالوگ نارىققا كىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بىر­نەشە جوبانىڭ ساياسي دارەجەدە شە­شىلۋىنە ۇلەسىن قوسادى.

فرانتسيا ەۋروپا وداعى مەن ءۇندىستان اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق باي­لانىستىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن باستامالاردى قۇپتايدى. ياعني ەۋروپا وداعىنىڭ ءۇندى-تىنىق مۇحي­تى ايماعىنداعى ۇلەسىنىڭ ارتۋىن، ياعني بۇل ايماقتا تۇراقتىلىق پەن قاۋىپ­سىزدىكتىڭ ورنىعۋىن، ونىڭ تۇراقتى دامۋى مەن كوركەيۋىن قولدايدى.

– ەۋروپا وداعى ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قىتاي ساياساتىن سىناپ جۇر­گەنى بەلگىلى. دەگەنمەن، سوعان قارا­­ماستان، ەۋروپا وداعى قى­تاي­مەن تاياۋ­دا ين­ۆەس­تيتسيالىق كەلىسىم جاساستى. وسى­نىڭ ءمانىن تۇسىندىرە كەتسەڭىز؟

– ەۋروپا مەملەكەتتەرى باسشى­لارىنىڭ قىتاي ساياساتىنا قاتىستى كوزقاراستارى مەن ەو جانە قىتاي ارا­سىنداعى ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كەلى­سىم اراسىندا ەش قاراما-قايشىلىق جوق.

ءسىز ايتىپ وتكەن كەلىسىمگە 2020 جىل­­­دىڭ جەلتوقسان ايىندا قول قويىل­دى. قىتاي ەۋروپالىق ينۆەستورلاردى ءوزىنىڭ نارىعىنا وتە جوعارى دەڭگەيدە كىرگىزۋگە ۋادە بەردى. سونىمەن قاتار جا­ڭا ماڭىزدى نارىقتار اشۋعا دا كەلىستى. سونداي-اق قىتاي نارىعىنداعى باسە­كەلەستىككە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ەۋروپا­لىق كومپانيالارعا قاتىستى ءادىل جۇيە قولدانۋعا ۋاعدالاستى. قىتاي تۇراقتى دامۋعا بايلانىستى اۋقىمدى جوبالاردى قابىلدادى.

فرانتسيا اتالعان كەلىسىمگە ەڭ­بە­ك قۇقىعىنىڭ كىرگىزىلۋىنە، اسى­رەسە، ەرىك­سىز ەڭبەككە قارسى كۇرەس ماسە­لەسىنىڭ بەكىتىلۋىنە قاتتى نازار اۋدار­عان بولاتىن. جالپى العاندا، فران­تسيا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسە­لە­سىندە قىتايمەن ەۋروپالىق دەڭگەيدە جۇر­گىزىلەتىن تاباندى ديالوگتى تولى­عىمەن قولدايدى.

– ەو ەلدەرى 2050 جىلعا قاراي كومىرتەگى گازىن شىعارۋ كولەمىن مۇلدەم ازايتپاق. وسى ورايدا فران­تسيا ءوز مىن­دەتىن ورىنداۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىپ جاتىر؟ ياعني جاسىل ەنەر­گەتيكاعا كوشۋ قالاي جۇرگى­زىلۋدە؟

– 2019 جىلدىڭ سوڭىندا فرانتسيا ەنەرگەتيكا سالاسىندا ۇلكەن ماقساتتى كوزدەيتىن «ەنەرگەتيكا-كليمات» اتتى زاڭ قابىلدادى. اتالعان قۇجاتقا ساي­كەس، 2030 جىلعا دەيىن 2012 جىلمەن سالىس­­تىرعاندا ءداستۇرلى قۋات كوزدەرىن قول­دانۋدى 40 پايىزعا دەيىن ازايتۋ كەرەك.

زاڭعا سۇيەنسەك، 2022 جىلدان باستاپ كومىردەن الىناتىن ەلەكتر كوزدەرىنىڭ ءوندىرىلۋى توقتاتىلادى. سونىمەن قا­تار قازبا قۋات كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەي­تىن قولدانىستاعى قوندىرعىلاردىڭ شى­عا­را­تىن پارنيكتىك گازدارىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن مولشەرى بەلگىلەنەدى. قۇجات جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن قول­دا­نۋدى، اسىرەسە، كۇن قۋاتىمەن جۇ­مىس ىستەيتىن پانەلدەردى پايدالانۋعا ۇندەيدى.

سونىمەن قاتار «كليمات جانە توتەپ بەرۋ» اتتى زاڭ جوباسى پىسىقتالىپ جاتىر. بۇل قۇجات قورشاعان ورتانى قورعاۋعا بايلانىستى ازاماتتىق كون­ۆەن­تسيا كەزىندە كەزدەيسوق تاڭدالعان 150 ازاماتتىڭ وي-پىكىرلەرى نەگىزىندە قۇرالعان. بۇل ۇسىنىستاردىڭ ىشىندە مىنالاردى مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى.

فرانتسۋزدار قولداناتىن زاتتار مەن قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىنىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن كورسەتەتىن CO2 score زات­تاڭباسى كورسەتىلەدى. قالالار اكىم­دىكتەرى قورشاعان ورتانى ەڭ كوپ لاستايتىن كولىكتەردىڭ قوزعالىسىن شەكتەيتىن ايماقتار قۇرادى. 2030 جىلعا دەيىن قورشاعان ورتانى ەڭ كوپ لاستايتىن كولىكتەردىڭ ساتىلۋىنا تىيىم سالىنىپ، پويىزبەن 2 ساعات 30 مينۋتتان از ۋاقىتتا جەتەتىن قاشىقتىققا ىشكى اۋە بايلانىسى توقتاتىلادى.

– فرانتسۋز ءتىلى الەمدەگى ەڭ اسەم تىلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. شارتاراپتا وعان قىزىعاتىندار كوپ. ماسەلەن، ءبىزدىڭ ەلدە دە فرانتسۋزشا ۇيرەنگىسى كەلە­تىندەر كوپ. ەلشىلىك تاراپى، جالپى، فرانتسيا فرانتسۋز ءتىلىن تاراتۋ ماقساتىندا قانداي شارالار اتقارادى؟

– شىنىندا دا، فرانتسۋز ءتىلى – الەم­دەگى ەڭ تانىمال ەكىنشى ءتىل. ونى شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 132 ميلليون ادام ۇيرەنىپ جاتىر. بىراق مەن بارلىق ءتىلدىڭ ءوز سۇلۋلىعى بار دەپ ايتار ەدىم. ال فرانتسۋز تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ونىڭ بايلىعىنا عانا بايلانىستى ەمەس، سونىمەن قاتار فرانتسۋز ءتىلىنىڭ قولدانىستا كەڭىنەن تارالۋىنا قاتىستى. قازىرگى تاڭدا ول 29 ەلدە رەسمي ءتىل مارتەبەسىنە يە. 300 ميلليوننان استام حالىق فرانتسۋزشا سويلەيدى. وسىلايشا الەمدە 5-ءشى ورىندا تۇر. بۇگىندە فرانتسۋز تىلىندە جەتىك سويلەيتىن حالىقتاردىڭ دەموگرافياسى بارىنشا جىلدام ءوسىپ كەلەدى. شىنىندا دا، بولجام بويىنشا فرانتسۋز تىلىندە سويلەيتىن حالىق سانى 2070 جىلى 477-747 ميلليونعا جەتىپ قالادى.

وكىنىشكە قاراي، فرانتسۋز ءتىلىنىڭ وقۋعا، بيزنەسكە بەرەتىن ارتىقشىلىقتارى تۋرالى قازاقستاندا ءالى كوپ ادام بىلە قويمايدى. بيىل قازاقستاندىق مەكتەپتەردە فرانتسۋز ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەردىڭ سانى 8281 ادامدى قۇرادى. بۇل 7-17 جاس ارالىعىنداعى وقۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 0،25 پايىزىن قۇرايدى.

ءبىزدىڭ ەلشىلىك قازاقستاندىق بيلىككە وسىعان بايلانىستى ەكى باع­دارلاما ۇسىندى. ءبىر جاعىنان، فران­تسيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى 2020 جانە 2021 جىلدارى ەرەكشە قارجىلاندىرۋدى ەنگىزدى. بۇل شامامەن 150 فرانتسۋز ءتىلى مۇعالىمىن دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەكىنشى جاعىنان، ءبىز نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №17 مەكتەپتە ەكى ءتىلدى سەكتسيا اشامىز. باستاۋىش سىنىپتاردا وقۋشىلار فرانتسۋز ءتىلى بويىنشا كۇشەيتىلگەن دايىندىقتان وتەدى، ال ماتەماتيكا فرانتسۋز تىلىندە وقىتىلادى.

قازىرگى ۋاقىتتا، مىسالى، الماتى قالاسىنداعى №25 مەكتەپتە، باسقا دا ەكى ءتىلدى سەكتسيالار ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل بولىمدەر تۇلەكتەرگە فرانتسيانىڭ ەڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايما­عامبەتوۆ مىرزامەن بىرلەسىپ قول قويعان، جاڭارتىلعان اباي-ۆەرن باعدارلاماسى فران­تسيامەن اكادەميالىق ءبىلىم الما­سۋعا سونى سەرپىن بەرەدى.

فرانتسيا جوعارى وقۋ ورنى بويىنشا الەمدە 5-ءشى ورىندا. ءبىز جىل سايىن 358 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنتكە ءتالىم بەرەمىز. شەكارامىزدى ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى ستۋدەنتتەر ءۇشىن اشىق ۇستادىق. قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردى جوعارى وقۋ ورىندارىمىز كۇتەدى.

– وزىڭىزگە ءمالىم، ۇلىبريتانيانىڭ ەو-دان شىققاننان كەيىن وداقتىڭ نەگىزگى ءتىلى، ياعني lingua franca بولىپ وز­گەرۋى مۇمكىن بە؟ ياعني ونى فرانتسۋز ءتىلى الماستىرا الا ما؟

– ەۋروپا وداعىنىڭ 24 رەسمي ءتىلى بار. بۇل لينگۆيستيكالىق ارتۇرلىلىك – ماقتان تۇتاتىن بايلىعىمىز. اعىلشىن تىلىمەن قاتار، فرانتسۋز ءتىلىن ەۋروپالىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى كەڭىنەن قولدانادى. ەو-نىڭ سىرتقى ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا اعىلشىن تىلىمەن قاتار جۇمىس ءتىلى. وسىلايشا، ەو-نىڭ ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەتىنىڭ، ەو-نىڭ سىرتقى ساياساتى مەن قاۋىپسىزدىك ساياساتىن ازىرلەۋگە جانە جۇرگىزۋگە جاۋاپتى ۇكىمەتارالىق ورگانىنىڭ مۇشە مەملەكەتتەر ەلشىلەرى اعىلشىن نەمەسە فرانتسۋز تىلدەرىندە قاتار سويلەيدى.

ارينە، ءىس جۇزىندە اعىلشىن ءتىلى باسىم، بۇل جاعداي ۇلىبريتانيانىڭ ەو-دان شىعۋىمەن وزگەرمەيدى. ءبىر جاعىنان، يرلانديانىڭ ەو-عا مۇشە بولۋىنا بايلانىستى اعىلشىن ءتىلى رەسمي ءتىل بولىپ قالا بەرەدى. ەكىنشى جاعىنان، بۇل – ەۋروپالىق ينستيتۋتتار مەن ديپلوماتيالىق ورتادا بارلىعى بىلەتىن ءتىل.

– قازاقتاردىڭ قانداي ونەرى مەن مادەنيەتى قىزىقتىرادى؟

– ماعان قازاق مادەنيەتىمەن ونىڭ بارلىق قىرىنان تانىسۋ قىزىقتى. قازاق حالقىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى كوپعاسىرلىق تاريحى مەن مادەني تامىرى تەرەڭدە جاتىر. باسقا حالىقتارمەن بايلانىسقان سوڭ، اتاپ ايتقاندا، ەۋرو­پامەن تانىسقاننان كەيىن قازاق مادە­نيەتى وزگەرىسكە ۇشىراپ، ۇلكەن سىناقتان ءوتتى. كەڭەس زامانىندا ەرىكسىز وتىرىقشىلىق، ۇلى اشارشىلىق، ۇلتتىق ينتەلليگەنتسياعا قارسى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن، حالىق داستۇرلەرىن شەكتەۋ، قازاق تىلىنە قىسىم جاساۋ وسى مادەنيەتتىڭ امان قالۋىنا قاۋىپ ءتوندىردى. تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ قايتا ورلەۋ ءداستۇرلى مادەنيەتتىڭ قايتا جاڭعىرۋى مەن الەمگە اشىقتىقتى ۇيلەستىرە وتىرىپ ىسكە اسىرىلدى. قازاق حالقىنىڭ وسىنىڭ ءبارىن باستان وتكەرۋى – ونىڭ ۇلىلىعىن ايعاقتايتىن ايرىقشا قابىلەتى.

– ۇلتتىق تاعامدارىمىزدان ءدام تاتتىڭىز با؟ قايسىسى كوڭىلىڭىزدەن شىقتى؟

– فرانتسۋزدار ءۇشىن جاڭا اسپاز­دىق داستۇرلەرمەن تانىسۋ – وتە قىزىقتى ءىس. قازاق دوستارىمنىڭ قوناقجاي­لى­لىعىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن دەلي­كاتەستى سىناپ كوردىم. قازاقتار مول­شىلىقتى، باي دا ءدامدى داستارقاندى جانە قوناقجايلىلىقتى جاقسى كورەدى. وسى تۇرعىدان العاندا فرانتسۋزدارعا ۇق­سايسىزدار.

ۇلتتىق تاعامدار اراسىندا قازاقشا ەت اسۋدى ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىم. ونى دايىنداۋدا ءاربىر وتباسىنىڭ ءوز قۇپياسى بار. سوندىقتان ءاربىر قوناققا بارۋ – ءارتۇرلى داممەن تانىسۋ. ماعان ارتەم كانتسەۆ سياقتى كەيبىر اسپازداردىڭ زەرتتەۋلەرى ۇنايدى. ولار ءداستۇرلى رەتسەپتتەردى قايتا قاراستىرۋ ارقىلى زاماناۋي تاعامدار جاسايدى. مەنىڭ ويىمشا، بۇل – بۇگىنگى قازاقستانداعى اسپازدىق ونەردىڭ ەڭ قىزىقتى اعىمى.

– بيىل ءبىز قازاقستان تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. وسىعان وراي ءسىزدىڭ تىلەگىڭىز قانداي؟

– 30 جىل دەگەن – كەرەمەت جاس! بۇل – جەتىلۋ، ورشىلدىك پەن شىعارماشىلىق كۇشتىڭ جاسى. مەن قازاقستان حالقىنا ءوز تاعدىرىنىڭ يەسى بولىپ قالۋىن، ءوز بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا جاساۋىن، ەل مەن ونىڭ ينستيتۋتتارىن جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋىن، ەكونوميكالىق گۇلدەنىپ، وركەندەۋىن تىلەيمىن! ۇلتتىڭ كۇشى – ۇجىمدىق مۇددە جەكە تۇلعا مۇددەسىنەن باسىم بولاتىن جاقسى الەم قۇرۋ ماقساتىندا جۇمساعان ءاربىر ادامنىڭ جەكە كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسى. قازاقتار ۇلى ۇلت ەكەنىنە كۇمانىم جوق.

– «ەgemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وقىر­ماندارىنا ايتار تىلەگىڭىز؟

– پاندەميا ءورشىپ تۇرعان كە­زەڭ­دە «ەgemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وقىر­ماندارىنا ەڭ الدىمەن مىقتى دەنساۋلىق تىلەيمىن! وزدەرىڭىزگە جانە جاقىندارىڭىزعا قامقورلىق تانى­تىڭىزدار. كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن توقتاتۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ، ءوزىڭىزدى جانە جاقىندارىڭىزدى قورعاڭىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار