قازاقستان • 15 شىلدە، 2021

جالعاندىق جارعا جىعادى

118 رەت كورسەتىلدى

«بوياۋشى، بوياۋشى دەگەنگە ساقالىن بوياپتى» دەمەكشى، نارىق زامانىنىڭ زاڭى وسى ەكەن دەپ جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن ساۋداعا سالۋدى دا شىعاردىق. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جىل باسىنان بەرى پتر تەستىلەۋ ناتيجەلەرى مەن ۆاكتسينالاۋ پاسپورتتارىن قولدان جاساۋدىڭ 30 جاعدايىن تىركەگەن ەدى. ەندى، مىنە، كۇنى كەشە الماتىداعى ءۇش مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرلەرى جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتى مەن پتر تەستىلەۋ ناتيجەلەرىن قولدان جاساعانى انىقتالدى.

الدەبىر جىلى «الىپپەنى» «ساۋات اشۋ» الماستىرعاندا «كوزىمىز – اشىق، كوكىرەگىمىز – وياۋ، بۇل وقۋلىق جۇرتتى ساۋاتسىزعا تە­ڭەيدى»، دەپ ورە تۇرەگەلگەن ەدىك. سول اشىق كوز، وياۋ كوكىرەگىمىز جاھاندى جاپپاي ىندەت جايلاپ، ودان قۇتىلۋدىڭ جالعىز جو­لى – ۆاكتسينا سالدىرۋ ەكەنىن بىل­گەن كەزدە «كورمەس تۇيەنى دە كورمەس» سىڭاي تانىتقانىمىز نە وسى؟ ۆاكتسينالاۋ بىلاي تۇرسىن، العاشىندا اجال اڭدىعان اجداھا شىققانىن ەستىسە دە، «وتىرىك، مۇنداي كەسەل مۇلدەم جوق» دەگەندەر دە تابىلىپ ەدى. «تاس تۇس­كەن جەرىنە اۋىر» ەكەن. ۆيرۋس ەل ىرگەسىنە باتپانداپ كىرگەندە بارىپ سامارقاۋ كوڭىل ساباسىنا ءتۇسىپ، بەتپەردە تاعا باستادىق. سول كەسەلىڭ كەڭىستىككە ۇستەمدىك قۇ­رىپ تۇرعانىنا دا مىنە، جىلدان استى. ەل ار­داق­تىلارىنان، اعايىن-تۋىستان ايىرىلدىق. تۇتقيىلدان تيگەن «تۇماۋ» تۋرالى ءبارىن بىلەمىز. وكىنىشتىسى سول، بىلە تۇرا بىلمەستىك تانىتۋدى جال­عاستىرىپ جاتىرمىز.

كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋدىڭ بىر­دەن-ءبىر ءارى سەنىمدى جولى ۆاك­تسينا سالۋ ەكەنى ايتۋداي-اق ايتىلىپ جاتىر. تەك، سونى كورە­تىن كوز، ەستيتىن قۇلاق بولماي تۇر. ءساتى كەلسە سان سوقتىرىپ، جال­­عان پتر تەستىلەۋ نەمەسە ۆاك­تسي­نالاۋ پاسپورتىن الۋعا اسى­عامىز. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت
قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن اپتادا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا «قازىر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ەكپە سالۋعا قاتىستى جالعان قۇجاتتار تۋرالى دەرەكتەر پايدا بولىپ جاتىر. بۇل – قوعام ءۇشىن وتە قاۋىپتى جاعداي. ويتكەنى حالىق كوپ جينالاتىن جەرلەردە دەرت جۇقتىرعان ادام دا ءجۇرۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وسى ماسەلەگە باسا نازار اۋدارۋعا ءتيىس. ءبىز پاندەميامەن كۇرەس­تىڭ نەگىزگى جولى ۆاكتسيناتسيا ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت»، دەپ ويىن اشىق ايتتى.

ءيا، جالعان پاسپورت – جارعا جىق­پاي قويمايدى. ءوز دەنساۋ­لىعىمىزعا باس قاتىرماساق، قا­تىرماي-اق قويايىق. الايدا اينا­لامىزداعى وزگە ادامداردى، جاسى ەگدە جاقىندارىمىزدى نەگە ويلامايمىز؟ جالعان پاسپورت جۇرگەن جەردە ىندەت جۇقتىرعان ادام دا قاتار جۇرەدى. «تۇپتەپ كەلگەندە، ازامات­تارىمىز وزدە­رىنىڭ جانە جاقىن تۋىستارىنىڭ دەن­ساۋ­­­لىعىن ويلاپ، سانالى تۇر­دە شەشىم قابىلداۋى كەرەك. انتي­ۆاكسەرلەردىڭ قاۋەسەت، داڭ­عازا اڭگىمەلەرىنە سەنۋدىڭ قا­جەتى جوق»، دەگەندى پرەزيدەنت وزگە ايتار ءسوزى جوقتان ايتىپ وتىرماعانى انىق.

الەم ابىگەرگە ءتۇسىپ جاتقان جەكەلەگەن سالالاردا مىندەتتى تۇردە ۆاكتسينا سالدىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىمەن ايتساق، بۇعان زاڭنامالىق تا، كونس­تيتۋتسيالىق تا نەگىز بار. ءارى-بەرىدەن سوڭ، بۇل – وتان ال­دىنداعى مىندەت. سوعان قارا­ماستان، پرەزيدەنت ەكپە سالۋ كە­زىن­دە اسىرا سىلتەۋگە جول بەرۋگە بولمايتىنىن دا ايتىپ وتىر. ماسەلەن، دەنساۋلىعىنا جانە بەل­گىلى ءبىر جاعدايلارعا بايلانىس­تى ۆاكتسينا سالدىرا المايتىن وتانداستارىمىز بار. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مونيتورينگ جۇر­گىزەتىن توپتار وسى ماسەلەنى ەس­كەرۋى ءتيىس ەكەنىن العا تارتادى. ياعني قاسىم-جومارت توقاەۆ قاي جاعدايدا بولسىن تۇسىنىستىك، ادام­گەرشىلىك ۇعىمدارى بارىنەن بيىك تۇرۋى كەرەك ەكەنىن مەڭزەيدى.

مەملەكەت وتانداستارىمىزعا تۇ­سىنىستىكپەن قاراۋىن قاراپ-اق كەلەدى. الايدا «حالىق ۇنى­نە قۇ­لاق اساتىن مەملەكەت» بول­عانى­مەن، مەملەكەت ۇنىنە قۇلاق اساتىن حا­لىق بولماي تۇر. ەبىن تاپقاندار ەكى جەپ، ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن ساتۋمەن قويماي، پتر تەستىنىڭ تەرىس ناتيجەسى تۋرالى جالعان انىقتاما جاساپ بەرۋگە دايىن. بۇل دەگەنىڭىز الدىمەن اتا زاڭنان، ودان قالدى ادامگەرشىلىكتەن اتتاۋ دەگەن ءسوز. «وسىعان دەيىن دە ايتتىم، ۆاك­تسينالاۋ تۋرالى جالعان سەرتي­في­كات­تار جاساۋ نارىعى پايدا بولدى. مۇنداي دەرەكتەردى تۇ­تاس قوعامنىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپ­سىزدىگىنە تونگەن تىكەلەي قاۋىپ دەپ ءتۇسىنۋ قاجەت. دەمەك، جازاعا تارتۋ شاراسى دا قاتاڭ بولۋعا ءتيىس. بۇل اكىمشىلىك كودەكس­كە سايكەس زاڭ بۇزۋشىلىق ەكەنى ايدان انىق»، دەدى ق.توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىندا.

«جەل سوقپاسا، ءشوپتىڭ باسى قي­مىلدامايدى». مەملەكەت باسشىسى جالعان قۇجاتتار تۋرالى دەرەكتەر بارىن ويدان قۇراپ وتىرعان جوق. ۆاكتسينالاۋ مەن تەستىلەۋگە قاتىستى جالعان قۇجات ازىرلەۋ ماسەلەسىنىڭ بار ەكەنىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي بيىل 5 مامىردا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مويىنداعان. ءدال سول كەزدە جالعان قۇجات جاساۋعا قاتىستى العاشقى ء«ورتتىڭ وشاعى» الماتىدا تۇتا­نىپ، قىلمىستىق ءىس تەرگەلگەن ەدى. وكىنىشكە قاراي، بۇل اقىر­عى قىل­مىس بولماي شىقتى. الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە «ۆاكتسينالاۋ پاس­پورتىن 5-15 مىڭ تەڭگە ارا­لىعىندا ساتىپ الۋعا بولادى» دە­گەن گۋ-گۋ اڭگىمە تاراي باستادى.

«جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتى­نا قاتىستى جاعىمسىز جاعداي ورىن العانىن جاسىرمايمىن. مۇ­نداي مالىمەت كەلىپ تۇسكەن بەتتە بىر­­دەن ال­­ماتى قالاسىنىڭ اكىم­­دىگى­مەن جە­كە باي­لانىسقا شىقتىم. جاع­داي­دى با­قىلاۋعا الدىق. كۇشتىك قۇرى­لىم­دارمەن جۇيەلى جۇمىس ىستەپ، ءىزىن سۋىتپاي قىلمىسكەردى انىق­تا­دىق. بۇگىندە بارلىق الەۋ­مەتتىك جە­لىلەر قاداعالاۋعا الىنعان. مۇن­داي جاعدايلار تۋرالى مالىمەت­­تەرىڭىز بولاتىن بولسا، ونى نازار­عا الۋعا ءبىز ارقاشان دا­يىن­بىز. وسىن­­داي ارەكەتتەرگە قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىك قا­راس­تىرىلعان. كەز كەلگەن ازامات، مەيلى ول دارىگەر نەمەسە وزگە ادام بولسىن، زاڭ كەشىرىم بەرمەيتىنىن ءتۇسىنۋى ءتيىس. ءبارىن تا­بامىز جانە ءبارى جازالانادى. مۇنداي قىلمىستى دالەلدەۋ قيىن ەمەس. سەبەبى اقپا­راتتىق جۇيەدەگى ءاربىر دوزا كورىنەدى. ەگەر مۇنداي جاعداي ورىن السا، قىل­مىس­تىق جازا قولدانىلادى. ءبىز بۇل ماسەلەگە ۇنەمى مونيتورينگ جاساپ، باقىلاۋدا ۇستايتىن بولامىز»، دەپ ەدى مينيستر.

وكىنىشكە قاراي، مينيستر جال­عان قۇجات ماسەلەسىن باقى­لاۋدا ۇستاپ قالا المادى. ماسە­لەن، وتكەن اپتادا سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ توراعاسى مارات احمەت­جانوۆ ۆەدومستۆونىڭ ءبىرىنشى جار­تىجىلدىقتاعى جۇمىسىن قورى­تىندىلاي وتىرىپ، ناق وسى جال­عان قۇجات ازىرلەۋ ماسەلەسىنە توق­تالعان ەدى. «كۇنى كەشە ەلىمىز­دىڭ 3 ايماعىندا جالعان ۆاكتسي­نالاۋ پاس­پورتىن ساۋدالاۋ­مەن اينا­لىس­قان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ۇستال­دى. اق حالاتتىلار ەكپە الماعان ادامدارعا جالعان قۇ­جات ازىرلەپ كەلىپتى. ال ولارعا ەگى­لۋگە ءتيىس ۆاكتسينالاردىڭ كو­زىن جويىپ وتىرعان. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، حالىقتىڭ دەنساۋلىعى پايدا تابۋدىڭ كو­زىنە اينالدى. ال بيۋدجەتتەن بولى­نەتىن قاراجات جەلگە ۇشىپ جاتىر. وسىنداي جالعان قۇجات العان ادام­دار ارامىزدا ءجۇرۋى مۇمكىن. بۇل جەردە ماسەلە تەك سى­بايلاس جەم­قورلىقتا عانا ەمەس، بۇل ەڭ الدىمەن ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتاعا، حالىققا تون­گەن قاۋىپ. سوندىقتان مۇنداي قىل­مىس­­­تاردىڭ الدىن الۋ جۇمىس­تارى جال­عاسا بەرەدى»، دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

سونىمەن قاراپايىم مەدي­تسينا قىزمەتكەرىنەن باستاپ، مەم­لەكەت باسشىسىنا دەيىنگى اۋقىم­دى نازار اۋىپ وتىرعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتى دەگەن نە ءوزى؟ ۆاكتسينالاۋ پاسپورتى – بۇل ءاربىر قازاقستاندىق كوروناۆيرۋستان تولىق يممۋنداۋ كۋرسىنان وتكەننەن كەيىن الا الاتىن قۇجات. ونى مەملەكەتتىك eGovMobile قوسىم­شاسىنان تابۋعا بولادى. پاسپورتتا ءۇش تىلدە پاتسيەنتتىڭ قانداي پرەپارات العانى، قانداي مە­ديتسينالىق مەكەمەدە ەكپە ەگىلگەنى، قانداي دارىگەر ەكپە سال­عانى، قانداي دوزادا جانە قاشان سالىنعانى كورسەتىلەدى. جۋىر­دا جەكەلەگەن سالالاردا مىن­دەتتى تۇر­دە ۆاكتسينا سالدىرۋ قاجەت­تىلىگى تۋىن­داپ، ونسىز ەڭبەك ەتۋگە شەكتەۋ قويىل­عان بولاتىن. جال­عان قۇجاتتىڭ سۇرانىسقا يە بولا باس­تاۋىنىڭ ءبىر سەبەبى – وسى.

مىنە، وسىنداي جايتتار ادام­دار­دى اعات باسۋعا يتەرمەلەپ ءجۇر. ماسەلەن، الماتىداعى ءۇش مە­ديتسينالىق مەكە­مەنىڭ قىزمەت­كەرلەرى جالعان ۆاكتسينالاۋ پاس­پورتى مەن پتر تەستىلەۋ ناتي­جەلەرىن قولدان جاساعانى بەلگىلى بولدى. قالالىق كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا، «دوستار مەد» جانە «سۇڭقار» سىندى ەكى جەكە مەديتسينالىق ورتا­لىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى جال­عان قۇجات­تار جاساعان ەكەن. سون­داي-اق №4 ەم­حاناداعى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ۆاكتسينالاۋ پاسپورتتارىن ساتقانى جانە ۆاك­تسينالاردى زاڭسىز جويىپ جىبەر­گەنى انىقتالدى.

ءبىرىنشى جاعدايدا، كلينيكا­داعى زەرتحانا قىزمەتكەرى ورتا­لىقتاعى ەكى مەيىربيكەنىڭ كومەگى­مەن اقشالاي سىياقى ءۇشىن تەرىس ناتيجەمەن بيوماتەريالدى سىناماسىز پتر تەستىن ۇيىمداستىردى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن «سۇڭقار» مەديتسينالىق ورتا­لىعىنىڭ دارىگەر-ەندوكسيستى ۇستال­دى. ول بۇرىن الاياقتىق ءۇشىن جاۋاپ­قا تارتىلعان ەكەن. جەكە ءتىنتۋ كە­زىن­دە اقشا مەن پتر تەستىلەردىڭ ناتي­جەلەرى تاركىلەندى. سونىمەن قاتار №4 قالالىق ەمحانانىڭ اعا مەيىر­بيكەسى ۇستالدى. ول 15 مىڭ تەڭگە كولە­مىندە اقشالاي سىياقى الۋ ءۇشىن ۆاك­تسينا العانداردى بەلگىلەۋ جۋرنالىنا جالعان تىركەۋمەن اينالىسىپ كەلىپتى. كۇدىكتى قىلمىسىن مو­يىندادى. بۇل فاكتىلەر قىلمىستىق كودەكستىڭ 385-بابى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىنە تىركەلدى. تەرگەۋ امالدارى جالعاسىپ جاتىر.

كۇن ساناپ ەلىمىزدە ۆيرۋس جۇق­تىر­­عان­داردىڭ سانى مەن «قىزىل ايماق­تاردىڭ» قاتارى كوبەيىپ بارادى. سول جۇقتىرعانداردىڭ قاتارىندا جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن العان­داردىڭ بولماسىنا كىم كەپىل؟ سونىڭ سالدارىنان «ۆاكتسينا العان ادام دا ىندەتكە شالدىعادى» دەپ بايبالام سالامىز. ارينە، ەكپە العان ادام جامان تۇماۋمەن مۇلدەم اۋىر­مايدى دەۋدەن اۋلاقپىز. الايدا ء«بىر قۇمالاقتىڭ ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىنىن» قاپەردەن شىعارماعان ءجون. جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن الىپ، جاماناتتى بولعان كىمگە ابىروي اپەرمەك؟ مەملەكەت باسشىسى ايتىپ وتكەندەي، ازاماتتارىمىز وزدەرىنىڭ جانە جاقىن تۋىستارىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاپ، سانالى تۇردە شەشىم قابىلداۋى كەرەك.

 

قايرات تولەگەنوۆ،

باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى №1 قالالىق ەمحانانىڭ ەپيدەميولوگ دارىگەرى:

– دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيىمى ۆاكتسينا ويلاپ تابىلماي تۇرعان كەزدە «بارلىق پاتسيەنت اۋىرىپ بولعاننان كەيىن قوعامدىق يممۋنيتەت قالىپتاسادى، تيىسىنشە ىندەتتىڭ كوزى جويىلادى» دەگەن شەشىمگە كەلگەن ەدى. الايدا بۇل تۇجىرىمنىڭ قاتە ەكەنىن ۋاقىت ءوزى دالەلدەپ وتىر. بۇگىندە اتى اتال­عان ۇيىم دا، الەمدەگى بارلىق مەملەكەت تە وسى ەكپەگە كۇش جۇمىلدىرىپ جاتىر.

ۆاكتسينا جاساۋعا قاۋقارسىز ەلدەر قانشاما قوماقتى قارجى ءبولىپ، ۆاكتسينا ساتىپ الىپ جاتىر. سەبەبى ۆاكتسينا جاساۋ ءۇشىن دە وراسان زور الەۋەت قاجەت. وكىنىشكە قاراي، وسىنداي ۇلكەن كۇشپەن قولعا ءتيىپ جاتقان ەكپەنىڭ قادىرىن تۇسىنبەي، زايا كەتىرىپ جاتقاندار دا انىقتالدى. ەگۋدىڭ ورنىنا توگىپ تاستاپ، ۆيتامين سالىپ جۇرگەندەر بار ەكەن. بۇل – ۇلكەن قاتەلىك. سانانىڭ سايازدىعى. ءوز باسىم ونداي جاعىمسىز جاعدايمەن بەتپە-بەت كەزدەسكەن جوقپىن. كەزدەسپەي-اق قويايىن. الايدا كوز كورەدى، قۇ­لاق ەستيدى. ء«بىرىنشى بايلىق – دەن­ساۋلىق» ەكەنىن بابالارىمىز بوستان-بوس ايتقان جوق. وسى بايلىقتى ۆيرۋس­تان قورعاۋدىڭ بۇگىنگى بىردەن-ءبىر جولى – ەكپە الۋ. ەكپە الۋ ءۇشىن دە پسيحولوگيالىق دايىندىق كەرەك. ءار ادام جان مەن ءتاندى دايىنداپ بارىپ، ەرىكتى تۇردە، ءوز قالاۋىمەن العانى ءجون. ەكپەنىڭ كومەگى سوندا بارىپ تيەدى دەگەن ويدامىن. ال پتر تەستىلەۋ مەن ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن ساتىپ الىپ جاتقاندارعا ەم قونسىن با؟ قونبايدى.

ماسەلەن، ەۋروپاداعى بىرنەشە ەلدىڭ، اراب مەملەكەتتەرى مەن ءيزرايل­دىڭ حالقى سانالى تۇردە كە­زەك­كە تۇرىپ، ەكپەنى ۋاقتىلى الىپ، بارلىق ساقتىق شارالارىن ۇستا­نىپ جاتىر. ونداي ەلدەردە كارانتين شارالارى الىنىپ، اۋرۋدىڭ كورسەتكىشى ازايىپ، ەمحانالارداعى ناۋقاستاردىڭ سانى ازايىپ كەلەدى. بۇل – حالىقتىڭ سانالى تۇردە ەكپە الۋىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇسىنەمىن.

جالعان ۆاكتسينالاۋ پاسپورتىن الىپ، جالعان ەكپە سالدىرىپ جات­قاندار – ەڭ الدىمەن قىزمەت ەتەتىن ادامدار. ۇيدە وتىرعان تۇرعىندار ونداي قادامعا بارمايتىنى انىق. قىزمەتتە جۇرگەن وتانداستارىمىزدان جۇمىس ورنىندا ەكپە سالدىرۋ تالاپ ەتىلەدى. كوپ ادام ۆاكتسينادان قورقىپ ءجۇر. ۆاكتسينادان قورىقسا دا، جۇمىس ورنىنداعى ارىپتەستەرىنە، ۇيدەگى جۇكتى ايەلىنە، ەگدە جاستاعى اتا-اناسىنا ىندەت جۇقتىرامىن دەپ قورىقپايدى. ساناسىزدىق دەگەن – وسى. ءبىز، ەڭ الدىمەن، ادامداردىڭ ساناسىن وزگەرتۋىمىز كەرەك. ادامدار جالعان ۆاكتسينالاۋ قۇجاتىن الۋدىڭ قانشالىقتى زيان ەكەنىن ۇعىنۋى ءتيىس. سوندا عانا قوعامدىق يممۋنيتەت قالىپتاسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

تاۋەلسىزدىك تۇلعالارى

ەلوردا • بۇگىن، 09:16

ايدا – الەم چەمپيونى!

سپورت • بۇگىن، 09:14

الماتى قالاسى «سارى» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:09

«اق بيداي» ويىندارى اياقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 09:03

جاستار جاردەمى

ايماقتار • بۇگىن، 08:55

سەنىم ارت ماعان، تۋعان ەل!

ايماقتار • بۇگىن، 08:54

ساقتانعان ساۋ قالادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:47

وقۋشىلارعا اباي بولايىق

ايماقتار • بۇگىن، 08:42

بالقاشتان تۇز كوتەرىلۋ قاۋپى بار

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:18

دامۋدىڭ سەنىمدى ىرگەتاسى

قازاقستان • كەشە

ءىنى-دوسقا ءىلتيپات حات

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار