ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا اپتا باسىندا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە الەمدىك قارجى نارىعىنىڭ ديناميكاسىنا اسەر ەتكەن وقيعالار تۋرالى ايتىپ بەردى.
«ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ كۇشەيۋى ريتوريكانىڭ كۇشەيۋىنە, الەمدىك ورتالىق بانكتەردىڭ اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ تىكەلەي قاتاڭداۋىنا الىپ كەلدى. ماۋسىمدا بىرقاتار ورتالىق بانك وزدەرىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەلەرىن ارتتىردى: برازيليا ورتالىق بانكى 4,25%-عا, مەكسيكا ورتالىق بانكى 4,25%-عا, رف ورتالىق بانكى 5,5%-عا دەيىن مولشەرلەمەسىن ۇلعايتتى», دەيدى ءاليا مولدابەكوۆا.
بازالىق مولشەرلەمەلەردىڭ كوتەرىلۋىنە باستى سەبەپ – ماۋسىم ايىندا اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسى امەريكالىق ۆاليۋتاعا قاتىستى بازالىق مولشەرلەمەنى 1%-دان 1,25%-عا دەيىن كوتەرۋى بولعانى انىق.
ۇيىم وسى جىل ىشىندە مولشەردى وسىمەن ەكىنشى رەت كوتەرىپ وتىر. ساراپشىلار فرج باسقارۋشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مولشەرلەمەنى تاعى ەكى رەت كوتەرۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى.
جالپى, اقش فرج ريتوريكاسىنىڭ وزگەرۋى اقش دوللارىنىڭ نىعايۋىنا اسەر ەتتى. دامىعان ەلدەردىڭ ۆاليۋتا قورجىنىنا قاراعاندا اقش دوللارىنىڭ DXY يندەكسى 2,9%-عا ءوستى. ءوز كەزەگىندە بۇل دامۋشى نارىقتاردىڭ تارتىمدىلىعىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى. وسىلايشا, الەمدىك ۆاليۋتا ءبىراز السىرەدى. ال تەڭگەنىڭ جاعدايى قانداي؟
وسىعان دەيىن تەڭگەنىڭ ديناميكاسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن نەگىزگى فاكتورلار تۋرالى ساراپشىلار ءارتۇرلى بولجام ايتىپ كەلگەن بولاتىن. مىسالى, ساراپشى ەرلان يبراگيمنىڭ ايتۋىنشا, قىمبات مۇناي تەڭگەگە كۇش بەرەدى دەگەن ميف كۇيرەگەن, مۇنى جىل باسىنان بەرى مۇناي باعاسى قىمبات بولعان كەزدە دە تەڭگەنىڭ وعان سەلت ەتە قويماعانىنان اڭعارۋعا بولادى. ساراپشى مۇنىڭ سەبەبى مۇناي سەكتورىنداعى كومپانيالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى شەتەلدىكتەردىڭ يەلىگىندە بولعاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. ساراپشى ناقتىلاپ وتكەندەي, تەڭگەنىڭ نەگىزگى تىرەگى, ۇلتتىق قوردىڭ دونورى ءرولىن اتقارىپ كەلگەن باستى فاكتور مۇنايدان ءتۇسىپ جاتقان سالىق كوزدەرىنىڭ ءتۇسىمى عانا. «مۇناي كومپانيالارى قازاقستاندىق ينۆەستورلاردىڭ قولىنا وتكەندە عانا ءبىز مۇناي مەن تەڭگە اراسىنداعى تىلسىم كۇشتىڭ ارا-جىگىن اجىراتا الامىز. ءبىز قازاقستاننان تاۋلىگىنە, ايىنا جانە جىلىنا قانشا مۇناي كەتىپ جاتقانىن بىزگە بەرگەن ەسەپتەردەن عانا بىلەمىز», دەيدى ە.يبراگيم.
ال ۇلتتىق بانك وكىلدەرى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ مۇنداي پىكىرىمەن كەلىسپەيدى. ءبىزدىڭ ۆاليۋتامىزعا اسەر ەتەتىن فاكتورلار ايقىن. ۇلتتىق بانكتىڭ ۇزاق نەمەسە قىسقامەرزىمدى ۆاليۋتا باعامىنا بايلانىستى ساياساتى وسى فاكتورلارعا قاراپ ايقىندالادى ەكەن.
ۇلتتىق بانك وكىلى سارالاپ وتكەندەي, تەڭگەگە اسەر ەتەتىن فاكتور ءبىر ەمەس, ۇشەۋ ەكەن. بۇل ماۋسىم ايىندا تاعى دا بايقالدى. ناقتىلاساق, مۇناي باعاسى – نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋار جانە ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنداعى ۇسىنىستى انىقتايتىن فاكتور, بىراق مۇناي نارىعى قۇبىلمالى. ۇب وكىلى شىلدەنىڭ باسىندا وپەك+ ءوندىرۋدى شەكتەۋ تۋرالى مامىلەنىڭ كەيىنگى تاعدىرى تۋرالى كەلىسسوزدەرىنىڭ ءۇشىنشى راۋندى جويىلعاننان كەيىن مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى جەدەلدەگەنىن ايتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە Brent ماركالى مۇنايدىڭ قۇنى 2018 جىلعى 30 قازاننان باستاپ العاش رەت ءبىر باررەلى ءۇشىن 77 دوللاردان استى. الدىڭعى ەكى كەزدەسۋ ءباا-ءنىڭ مامىلەنى 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ تالاپتارى تۋرالى قاعيداتتىق ۇستانىمىنا بايلانىستى ناتيجەسىز اياقتالعان. «اقش-تا مۇناي قورىنىڭ تومەندەۋى جانە ساۋد ارابياسى تاراپىنان ساتىلىم باعاسىن ورتا ەسەپپەن ءبىر باررەلى ءۇشىن 80 تسەنتكە ءوسىرۋ اياسىندا اعىمداعى باعا ءبىر باررەلى ءۇشىن 75 دوللار دەڭگەيىندە تۇر. جالپى, مۇناي نارىعى بويىنشا ۇلكەن بەلگىسىزدىك بايقالادى, وپەك+ قاتىسۋشىلارىنىڭ كەلىسىمگە قول جەتكىزبەۋى دە جاعدايدى كۇردەلەندىرە تۇسكەن. بۇدان باسقا, دەلتا شتامى ۆيرۋسىنىڭ اسقىنۋى دا قارجى نارىعىنا اسەر ەتىپ وتىر», دەيدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
كوپتەگەن ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, وپەك+ مۇشەلەرى كەلىسسوزدەردى جالعاستىرادى جانە ءبىر ىمىراعا كەلەدى. بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا اسەر ەتەدى.
دەگەنمەن دە وپتيميستىك كوزقاراس تا جوق ەمەس. ەو مەن اقش-تىڭ ۆاكتسينالار ەكسپورتى الداعى ايلاردا وسەدى, بۇل دامۋشى نارىقتىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى فاكتورعا اينالۋى مۇمكىن. ويتكەنى ۆاكتسينالاردىڭ جەتكىزىلۋى دامۋشى ەلدەردىڭ ۆيرۋستان قورعانىسىن ارتتىرىپ, بۇل ءوز كەزەگىندە ىسكەرلىك جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرادى. بۇل ءبىزدىڭ ەلگە دە قاتىستى. «قازاقستانداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىندە ءوسىم بار. بيىلعى ماۋسىم ايىندا يندەكس ونەركاسىپتە 49,6-دان 50,4-كە دەيىن, قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىندا 52,3-تەن 52,7-گە دەيىن جانە قۇرىلىستا 47,5-تەن 47,6-عا دەيىن ءوستى. تۇتاستاي العاندا, الەمدىك قارجى نارىعىندا پەرسپەكتيۆالاردىڭ تۇراقسىزدىعى مەن ەكىۇشتىلىعى ساقتالىپ وتىرعانىنا قاراماستان, الەمدىك قارجى ۇيىمدارىنىڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى وپتيميزمگە تولى. دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكالىق ءوسىم – 4,1%-دان 5,6%-عا دەيىن, ەقدب ءوزى قاتىساتىن وڭىرلەردە – 3,6%-دان 4,2%-عا دەيىن وسەدى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
الماتى
