«قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» ەسكەرتكىشى
2018 جىلدىڭ 2 شىلدەسىندە ەلوردادا ەكى بىردەي نىساننىڭ تۇساۋى كەسىلدى. بۇل – «قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» ەسكەرتكىشى مەن « ۇلىتاۋ» اللەياسى. اتالعان نىسانداردى قاراعاندى وبلىسى تارتۋ ەتتى.
اتالعان ەسكەرتكىش زوبالاڭ جىلدارى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىن باۋىرىنا باسقان قازاق حالقىنىڭ مەيىر-شاراپاتىنىڭ سيمۆولى ىسپەتتەس. وندا رەپرەسسيا كەزىندە بوسقىن بالالاردى, ياعني كورەي جانە كاۆكازدىق بالالاردى, سونداي-اق ەۋروپالىق قىزدى قامقورلىعىنا العان قازاق ايەلى بەينەلەنگەن. بۇل مونۋمەنت ءتورت مۇسىندىك كومپوزيتسيادان تۇرادى. ەسكەرتكىشتىڭ جالپى بيىكتىگى 13,35 مەتردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە ەسكەرتكىش – 7 م, پەستانتسيا – 6,35 م.
ال « ۇلىتاۋ» اللەياسىنىڭ ۇزىندىعى – 250 مەتر, ەنى – 55 مەتر. بۇل تۇركىستان كوشەسى مەن ماڭگىلىك ەل داڭعىلىنداعى «تريۋمفالدىق اركانىڭ» بويىندا ورنالاسقان.
بەيبىتشىلىك قابىرعاسى
استانانىڭ مەرەيتويىنا تارتۋ ەتىلگەن تاعى ءبىر مونۋمەنت «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» دەپ اتالادى. تاۋەلسىزدىك الاڭىنىڭ كورنەكتى تۇسىنان, «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ ىرگەسىنەن بوي كوتەرگەن نىساندى اقتوبە وبلىسى سالىپ بەرگەن. جاڭا كەشەن 29 تامىز – حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى اشىلدى. ويتكەنى وسى جوبانىڭ نەگىزىنە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. XXI عاسىر» انتييادرولىق مانيفەسىنىڭ يدەياسى ەنگىزىلگەن.
ءبىرتۇتاس بولىپ بىرىكتىرىلگەن قابىرعا قالپىنداعى مونۋمەنت جەر بەتىندەگى حالىقتاردى قورعاپ تۇراتىن جاپىراق ءتارىزدى شاتىردى بەينەلەيدى. ءارى ءداستۇرلى تۇركى قۇرىلتايىنىڭ بەلگىسىمەن ۇلتتاردى ۇيىستىرىپ, ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جينايدى. مەتالل مەن تابيعي تاستاردان تۇرعىزىلعان كەشەن ءۇش بولىكتەن تۇرادى. ءبىرىنشى بولىگى بولشەكتەۋ مەن وقشاۋلاۋدى, ەكىنشىسى ءۇمىت, ەركىندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى, ءۇشىنشىسى بەيبىتشىلىك پەن ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا اپاراتىن جولدى بەينەلەيدى. مونۋمەنتتىڭ جالپى ۇزىندىعى – 111 مەتر, ەنى – 18,4 مەتر, بيىكتىگى – 17,5 مەتر.
دوستىق ءۇيى
ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى كۇن كەشىپ وتىرعانىنىڭ ءبىر ايعاعى – استانادا سالىنعان دوستىق ءۇيى. 20 جىلدىق مەرەيتوي قارساڭىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى تارتۋ ەتكەن بۇل نىسان مەيماندوس حالقىمىزدىڭ كەڭپەيىل كوڭىلىن كورسەتەدى.
دوستىق ءۇيى بۇعان دەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە, وبلىس ورتالىقتارىندا بولسا دا, بىراق نۇر-سۇلتان قالاسىندا بولماعان ەكەن. سوندىقتان ماڭعىستاۋلىقتار مومىش ۇلى داڭعىلىنداعى ۇيلەنۋ سارايىن قايتا جوندەۋدەن وتكىزىپ, ونىڭ بازاسىندا دوستىق ءۇيىن قۇرۋدى ۇسىندى. عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا بي زالى, اسحانا, ستۋديا بولسا, ەكىنشى قاباتتا اكت زالى, كىتاپحانا, كيىم زالى, مۋزەي, كونفەرەنتس-زال بار.
«اتىراۋ» كوپىرى
بۇگىندە ەلورداداعى ەڭ تانىمال ورىننىڭ ءبىرى «اتىراۋ» كوپىرى ەكەنىنە تالاس جوق. ويتكەنى ەسىل بويىن جاعالاپ سەرۋەندەگەن جۇرتتىڭ بۇل كوپىرگە سوقپاي كەتۋى مۇمكىن ەمەس. شىلدە ايىندا اشىلعان جاڭا جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى ماڭى – بۇگىندە ءنوپىر حالىق. الىپ اق بالىققا ۇقسايتىن ايرىقشا كوپىردى اتى ايتىپ تۇرعانداي, اتىراۋ وبلىسى سىيلادى.
ۇلكەن مەتالل كۇلتەلەر ەرەكشە ءبىر ۇيلەسىمدىلىكپەن ورنالاستىرىلعان. كۇننىڭ ساۋلەسىمەن الۋان ءتۇرلى كەيىپكە ەنەدى. قۇرىلىستىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – بالىقتىڭ ءمۇسىنى. بەكىرە – اتىراۋ وبلىسىنىڭ سيمۆولى. كوپىردىڭ جالپى ۇزىندىعى – 313,5 مەتر, ەنى – 10,5 مەتر.
اشىق اسپان استىنداعى
عارىش مۋزەيى
قىزىلوردا وبلىسى ەلورداعا سىيلىق رەتىندە اشىق اسپان اياسىنداعى عارىش مۋزەيىن – راكەتا-عارىش تەحنيكاسى ەكسپوزيتسياسىن تارتۋ ەتتى.
جالپى اۋماعى 1,4 گا جەردى الىپ جاتقان كەشەنگە شىنايى ولشەمدە جاسالعان «سويۋز», «پروتون», «زەنيت» زىمىران-تاسىعىشتارى ورناتىلعان. سونداي-اق «بوران» وربيتاارالىق كەمەسىنىڭ ماكەتى قويىلىپ, ەكوپوزيتسيا ماڭىنداعى ايماق اباتتاندىرىلعان. كەشەن اۋماعىندا زىمىرانداردىڭ تەحنيكالىق سيپاتتاماسى, جاسالۋى جانە پايدالانۋ تاريحى تۋرالى بارلىق مالىمەت كورسەتىلگەن ارنايى اقپاراتتىق ستەندتەر قويىلعان.
«جەتىسۋ» ساياباعى
بۇرىنعى اراي ساياباعى تۇگەلدەي باسقا كەيىپكە ەنىپ, اتاۋى Jetisy بولىپ وزگەردى. بۇل ساياباقتى قايتادان قۇرىپ, جاڭاشا جان بىتىرگەن الماتى وبلىسى ەدى.
ساياباقتىڭ كىرەبەرىسىندە جەتىسۋدىڭ جەتى وزەنى مەن تاۋلارى, ونىڭ ءدال ورتاسىندا داڭقتى حان-ءتاڭىرى شىڭى بەينەلەنگەن اركا ورنالاسقان.
قايتا جوندەۋدەن وتكەن ساياباقتا جاياۋ سەرۋەندەۋدى ۇناتاتىندار ءۇشىن لاندشافت-سەرۋەندەۋ ورنى جانە تىنىش دەمالىس ايماعى جاساقتالعان. ونىڭ كىرەبەرىسىندە جەتىسۋدى بەينەلەيتىن جەتى اركا, سۋبۇرقاقتارى بار باستى اللەيا ورنالاسقان, سونداي-اق تاۋ سىلەمدەرىنىڭ كورىنىسى جانە كيىز ۇيگە ۇقساس ورىنجايلارى بار «اپورت» الاڭى, ءتۇرلى جاستاعى بالالارعا ارنالعان «تەنگري» الاڭى, شاعان اعاشى, «تامعالى تاس» پەتروگليفتەرى بەينەلەنگەن تاستار جانە شارىن شاتقالىنىڭ ۇلگىسى بار.
ەڭ ۇلكەن سۋبۇرقاق
استاناداعى ەڭ ۇلكەن سۋبۇرقاق بوتانيكالىق باقتا ورنالاسقان. ال بۇل – شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارتۋى.
جارىقتى-مۋزىكالى سۋبۇرقاق زاماناۋي تەحنولوگيالار قولدانىلا وتىرىپ سالىنعان. فورماسى شەڭبەر ءتارىزدى الىپ سۋبۇرقاقتىڭ سىرتقى ديامەترى – 73 مەتر. كەشەننىڭ ءدال ورتاسىندا بيىكتىگى 6,5 مەتر بولاتىن تايقازان ورنالاسقان. سۋ وسى قازاننىڭ ىشىنەن قايناپ شىعىپ جاتقانداي كورىنىس بەرەدى. سۋبۇرقاقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – اسپانعا شاپشىپ جاتقان سۋدىڭ قايدان شىعىپ, قايدا ءسىڭىپ جاتقانىن اڭعارۋ قيىن. ءبىر قاراعاندا تايقازاننان اتقىلاعان سۋ جەرگە ءسىڭىپ جاتقانداي كورىنەدى. بىراق ول الاڭداعى سۇزگىدەن ءوتىپ, جاسىرىن قويماعا جەتەدى.
«اقجايىق» ساياباعى
جۇرتتىڭ كوبى ەلورداداعى ەڭ كەرەمەت نىساننىڭ ءبارى ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىندا سالىنىپ جاتىر دەپ ويلايتىن شىعار. بىراق وڭ جاعالاۋدىڭ اجارىن اشاتىنداي وڭ وزگەرىستەردە بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – استانانىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا باتىس قازاقستان وبلىسى اشىپ بەرگەن «اقجايىق» ساياباعى.
سارىارقا اۋدانىندا سالتانات قۇرعان جاڭا ساياباقتىڭ سيمۆولى – قازاقتىڭ قاھارمان قىزى مانشۇك مامەتوۆانىڭ ەسكەرتكىشى. ورال جۇرتشىلىعى ورناتقان بۇل ءمۇسىننىڭ ماڭايىندا سۋبۇرقاق, 100 ورىندىق امفيتەاتر, «سيقىرلى لابيرينت» ينستاللياتسياسى تاقىرىپتىق الاڭدار, سونداي-اق باسكەتبول ويناۋعا جانە جۇگىرۋگە ارنالعان الاڭدار بار. ساياباق 1,5 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. بۇرىن بۇل جەردە تۇرعان سۇرىقسىز ەسكى ۇيلەر بۇزىلىپ, جاڭا ينفراقۇرىلىم تارتىلىپ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
