رۋحانيات • 30 ماۋسىم، 2021

قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قىزىقتارى

114 رەت كورسەتىلدى

ونەر جالپى كەز كەلگەن ادامنىڭ بولشەگى، تۇتاس تابيعاتتىڭ نەگىزگى تىرەگى دەسەك قاتە ايتپاعان بولار ەدىك. ءبىز كەيدە ءوزىمىزدى قورشاعان اينالامىزدى كلاسسيكالارسىز ەش ەلەستەتە المايتىنىمىز قىزىق. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار.

ادام بالاسى ارعى بولمىسىندا اقىن، سۋرەتشى، ءمۇسىنشى بولۋى ابدەن كادىك. ماسەلە، سول تابيعات بەرگەن تالانتتى ادام وياتا ءبىلۋى، سەزىنە ءبىلۋى شارت. ارينە، تۇگەل ادامزات اقىن يا قىلقالام شەبەرى بولىپ كەتۋى شارت ەمەس. دەسەك تە ونەر تۋرالى اڭگىمە بولا قالعاندا ەلەڭدەي قالاتىنىمىز راس.

«قارىنداش» دەپ ءتىلى شىعىپتى

الەمدى ءوزىنىڭ قۇدىرەتتى قىلقالامىمەن تاڭ قالدىرۋدان تالماي كەلە جاتقان پيكاسسو ءتاي-ءتاي باسپاي تۇرىپ سۋرەت سالعان دەسەدى. سونداي-اق ونىڭ ەڭ العاش «ا» دەپ اۋزىن اشقانداعى ءسوزىنىڭ ءوزى يسپانشا «قارىنداش» دەگەن ءسوز بولىپتى. ارينە، ونەر كەز كەلگەن ادامعا قان ارقىلى بەرىلەتىنى بەلگىلى. بىلۋىمىزشە پابلونىڭ اكەسى دە اۋەسقوي سۋرەتشى بولعان سىڭايلى. ەستەلىكتەردى وقىپ وتىرعاندا پيكاسسونىڭ اكەسى جاس پابلونىڭ 13 جاسىندا سالعان سۋرەتتەرىن كورىپ كەيىن قولىنا قىلقالام الماعان دەسەدى.

گيننەستىڭ رەكورتار كىتابى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سەنسەك، پيكاسسو ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن سۋرەتشى دەۋىمىزگە بولادى. ول ءوزىنىڭ 78 جاس شىعارماشىلىق عۇمىرىندا سوڭىنا 13،5 مىڭ كارتينا، 100 000-داي گراۆيۋرا، 34 000 يلليۋستراتسيا، 300-دەي كەراميكالىق، سكۋلپتۋرالىق جۇمىس قالدىرىپتى.

پيكاسسو بىردە: «جاقسى سۋرەتشىلەر كوشىرەدى، ۇلى سۋرەتشىلەر ۇرلايدى» دەپتى. بۇل فرازا سۋرەتشىنىڭ ايگىلى تۇجىرىمىنا اينالىپتى. قىزىق، جالپى...

 

مونا ليزاسىز لۋۆر

قىلقالام شەبەرلەرى تۋرالى ايتقاندا لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ ەسىمىن اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ۆەگەتاريان ەكەنىن ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە، ۇلى سۋرەتشىنىڭ ءبىر باسىنا جەتەرلىك قىزىقتى دەرەكتەرى كوپ. ايتالىق ول – جان-جانۋاردىڭ قۇقىعىن ءومىر بويى قورعاپ وتكەن سۋرەتشى. ول ىلعي بازاردان قۇستاردى ساتىپ الىپ بوستاندىققا ۇشىرىپ جىبەرىپ وتىرادى ەكەن.

ەڭ تاڭعالارلىعى، ول – ليرا دەگەن اسپاپتا شەبەر ويناعان وتە تالانتتى مۋزىكانت بولعان. لەوناردونىڭ ءىسى ميلان سوتىندا قارالعان كەزدە، ايگىلى قىلقالام شەبەرى قۇجاتتاردا سۋرەتشى نەمەسە ونەرتاپقىش رەتىندە ەمەس، مۋزىكانت رەتىندە كورسەتىلگەن.

1911 جىلى لۋۆردان مونا ليزا ۇرلانعان كەزدە، شەدەۆردىڭ وزىنە قاراعاندا قابىرعاداعى كەسكىندەمە قالدىرعان بوس كەڭىستىك كەلۋشىلەردى كوبىرەك تارتا باستاپتى. كەيدە ادامداردى ءتۇسىنۋ قيىن. بىراق ەندى لۋۆرعا بارىپ تۇرىپ مونا ليزانى كورە الماي كەتۋ كىم-كىمگە دە بولسىن وكىنىش تۋدىرماي قويمايتىن بولار.

 امستەردام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ماماندارى جاڭا كومپيۋتەرلىك باعدارلامانىڭ كومە­گىمەن مونا ليزانىڭ جۇمباق كۇلكىسىن زەرتتەپ، ونىڭ قۇرامىن تومەندەگىدەي توپشىلاپتى. ولاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا دجو­كوندانىڭ قۇپيا كەلبەتىندە باقىتتىڭ 83%، نەمقۇرايدىلىقتىڭ 9%، قورقىنىشتىڭ 6% جانە اشۋدىڭ 2% پايىزى بار.

 

مۋنك پەن دوستوەۆسكي

ايگىلى مۋنكقا نيتس­شە مەن كيركەگوردىڭ في­لو­سوفيالىق كوزقاراس­تارى، سونىمەن قاتار پشي­بىشەۆسكيدىڭ، گامسۋننىڭ سيمۆوليستىك شىعارمالارى، يبسەن، ستريندبەرگ، مە­تەرلينكتەردىڭ درامالارى ۇلكەن اسەر ەتكەن. بىراق بۇلاردىڭ بارىنەن بۇرىن اتاقتى سۋرەتشىگە ەڭ كۇشتى اسەر ەتكەن جازۋشى دوستوەۆسكي سياقتى.

«قىلمىس پەن جازا» مۋنكتىڭ العاش وقىعان روماندارىنىڭ ءبىرى دەگەن دەرەك بار. ول ءوزىنىڭ 1884 جىلى دوسىنا جازعان حاتىندا: «راسكولنيكوۆتەگى كەيبىر دۇنيەلەر – مەن وقىعان ەڭ عاجاپ قۇبى­لىستار. اتالعان تۋىندىنىڭ ءبىراز تاراۋى ءتىپتى ءوز الدىنا جەكە كوركەم شىعارما دەۋگە بولادى. ونەردە ەشقانداي جازۋشى دوستوەۆسكي سياقتى جاننىڭ ميستيكالىق قالتارىستارى مەن تۇپساناعا سونشالىقتى تەرەڭ ەنە قويعان جوق. مەن دوستوەۆسكيدەن تابيعاتتىڭ سۇمدىق قورقىنىشتى شەكسىز ايقايىن سەزىندىم»، دەيدى ە.مۋنك.

وسى حاتقا سۇيەنگەن ەدۆارد شىعارماشىلىعىنىڭ كوپتەگەن زەرت­تەۋشىسى «قىلمىس پەن جازا» رومانى اتاقتى «ايعاي» شىعارماسىنا شابىت قاينارى بولدى دەپ سانايدى.

جالپى مۋنك دوستوەۆسكيدى ولە-ولگەنشە قولىنان تاستاماعان دەسەدى.

اقىندى مويىنداماعان ايۆازوۆسكي

ال ەندى اتاقتى اي­ۆازوۆسكيگە كەلسەك، ول مۇلدە كىتاپ وقىعاندى ۇناتپاپتى. ول ءتىپتى پۋش­كينمەن دوس بولعان، الايدا سۋرەتشىنى اقىن شى­عارماشىلىعى ەشقاشان قىزىقتىرماعان. وي، اللا-اي!

ايۆازوۆسكيدىڭ اتىن كەيدە تەڭىزدەن ءبولىپ ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات سياقتى بولىپ كورىنەدى عوي. بىراق تاڭعالارلىعى، سۋرەتشى ءوزىنىڭ بارلىق تانىمال سول تەڭىز كورىنىستەرىن «تابيعاتتا» ەمەس، ءوزىنىڭ ستۋدياسىندا سالعان. ياعني ايۆازوۆسكي قىل­قالامىنداعى تولقىنداردىڭ بارلىعى ونىڭ قيالىنداعى تەڭىز مىنەزى.

لۋۆردا سۋرەتتەرى قويىلعان العاشقى ورىس سۋرەتشىسى بولعان ايۆازوۆسكي ەكەن.

جالپى ايۆازوۆسكيدىڭ ايتارلىقتاي تابىس تۇسىرگەن كورمەلەرى كوپ بولعان. وتكىزگەن كورمە سانى بويىنشا، جالپى سانى 120 كورمە، ول الەمدەگى رەكوردشى دەسە بولادى.

ايگىلى سۋرەت شەبەرى ءوزىنىڭ ەڭبەك پەن تابىسقا تولى ءومىرىن ەسكە العان سوڭعى ساتىندە «باقىت ماعان جىميا قارادى» دەگەن ەكەن...

سوڭعى جاڭالىقتار

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

اردا ازاماتتىڭ ەسىمى ەل ەسىندە

قازاقستان • بۇگىن، 09:29

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

«قىزىل ايماقتان» قۇتىلا الماي تۇرمىز

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:23

ەلدى امان الىپ قالاتىن ەكپە عانا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:21

ەپيداحۋال تۇراقتالىپ كەلەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:19

سپورتتى سەرىك ەتكەن

سپورت • بۇگىن، 09:02

سورەسىندە – سان كىتاپ

ادەبيەت • بۇگىن، 09:00

جۇلدىزدى ساتتەر جىلناماسى

ەلباسى • بۇگىن، 08:55

ۇقساس جاڭالىقتار