ادام بالاسى ارعى بولمىسىندا اقىن, سۋرەتشى, ءمۇسىنشى بولۋى ابدەن كادىك. ماسەلە, سول تابيعات بەرگەن تالانتتى ادام وياتا ءبىلۋى, سەزىنە ءبىلۋى شارت. ارينە, تۇگەل ادامزات اقىن يا قىلقالام شەبەرى بولىپ كەتۋى شارت ەمەس. دەسەك تە ونەر تۋرالى اڭگىمە بولا قالعاندا ەلەڭدەي قالاتىنىمىز راس.
«قارىنداش» دەپ ءتىلى شىعىپتى
الەمدى ءوزىنىڭ قۇدىرەتتى قىلقالامىمەن تاڭ قالدىرۋدان تالماي كەلە جاتقان پيكاسسو ءتاي-ءتاي باسپاي تۇرىپ سۋرەت سالعان دەسەدى. سونداي-اق ونىڭ ەڭ العاش «ا» دەپ اۋزىن اشقانداعى ءسوزىنىڭ ءوزى يسپانشا «قارىنداش» دەگەن ءسوز بولىپتى. ارينە, ونەر كەز كەلگەن ادامعا قان ارقىلى بەرىلەتىنى بەلگىلى. بىلۋىمىزشە پابلونىڭ اكەسى دە اۋەسقوي سۋرەتشى بولعان سىڭايلى. ەستەلىكتەردى وقىپ وتىرعاندا پيكاسسونىڭ اكەسى جاس پابلونىڭ 13 جاسىندا سالعان سۋرەتتەرىن كورىپ كەيىن قولىنا قىلقالام الماعان دەسەدى.
گيننەستىڭ رەكورتار كىتابى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سەنسەك, پيكاسسو ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن سۋرەتشى دەۋىمىزگە بولادى. ول ءوزىنىڭ 78 جاس شىعارماشىلىق عۇمىرىندا سوڭىنا 13,5 مىڭ كارتينا, 100 000-داي گراۆيۋرا, 34 000 يلليۋستراتسيا, 300-دەي كەراميكالىق, سكۋلپتۋرالىق جۇمىس قالدىرىپتى.
پيكاسسو بىردە: «جاقسى سۋرەتشىلەر كوشىرەدى, ۇلى سۋرەتشىلەر ۇرلايدى» دەپتى. بۇل فرازا سۋرەتشىنىڭ ايگىلى تۇجىرىمىنا اينالىپتى. قىزىق, جالپى...
مونا ليزاسىز لۋۆر
قىلقالام شەبەرلەرى تۋرالى ايتقاندا لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ ەسىمىن اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ۆەگەتاريان ەكەنىن ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە, ۇلى سۋرەتشىنىڭ ءبىر باسىنا جەتەرلىك قىزىقتى دەرەكتەرى كوپ. ايتالىق ول – جان-جانۋاردىڭ قۇقىعىن ءومىر بويى قورعاپ وتكەن سۋرەتشى. ول ىلعي بازاردان قۇستاردى ساتىپ الىپ بوستاندىققا ۇشىرىپ جىبەرىپ وتىرادى ەكەن.
ەڭ تاڭعالارلىعى, ول – ليرا دەگەن اسپاپتا شەبەر ويناعان وتە تالانتتى مۋزىكانت بولعان. لەوناردونىڭ ءىسى ميلان سوتىندا قارالعان كەزدە, ايگىلى قىلقالام شەبەرى قۇجاتتاردا سۋرەتشى نەمەسە ونەرتاپقىش رەتىندە ەمەس, مۋزىكانت رەتىندە كورسەتىلگەن.
1911 جىلى لۋۆردان مونا ليزا ۇرلانعان كەزدە, شەدەۆردىڭ وزىنە قاراعاندا قابىرعاداعى كەسكىندەمە قالدىرعان بوس كەڭىستىك كەلۋشىلەردى كوبىرەك تارتا باستاپتى. كەيدە ادامداردى ءتۇسىنۋ قيىن. بىراق ەندى لۋۆرعا بارىپ تۇرىپ مونا ليزانى كورە الماي كەتۋ كىم-كىمگە دە بولسىن وكىنىش تۋدىرماي قويمايتىن بولار.
امستەردام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ماماندارى جاڭا كومپيۋتەرلىك باعدارلامانىڭ كومەگىمەن مونا ليزانىڭ جۇمباق كۇلكىسىن زەرتتەپ, ونىڭ قۇرامىن تومەندەگىدەي توپشىلاپتى. ولاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا دجوكوندانىڭ قۇپيا كەلبەتىندە باقىتتىڭ 83%, نەمقۇرايدىلىقتىڭ 9%, قورقىنىشتىڭ 6% جانە اشۋدىڭ 2% پايىزى بار.
مۋنك پەن دوستوەۆسكي
ايگىلى مۋنكقا نيتسشە مەن كيركەگوردىڭ فيلوسوفيالىق كوزقاراستارى, سونىمەن قاتار پشيبىشەۆسكيدىڭ, گامسۋننىڭ سيمۆوليستىك شىعارمالارى, يبسەن, ستريندبەرگ, مەتەرلينكتەردىڭ درامالارى ۇلكەن اسەر ەتكەن. بىراق بۇلاردىڭ بارىنەن بۇرىن اتاقتى سۋرەتشىگە ەڭ كۇشتى اسەر ەتكەن جازۋشى دوستوەۆسكي سياقتى.
«قىلمىس پەن جازا» مۋنكتىڭ العاش وقىعان روماندارىنىڭ ءبىرى دەگەن دەرەك بار. ول ءوزىنىڭ 1884 جىلى دوسىنا جازعان حاتىندا: «راسكولنيكوۆتەگى كەيبىر دۇنيەلەر – مەن وقىعان ەڭ عاجاپ قۇبىلىستار. اتالعان تۋىندىنىڭ ءبىراز تاراۋى ءتىپتى ءوز الدىنا جەكە كوركەم شىعارما دەۋگە بولادى. ونەردە ەشقانداي جازۋشى دوستوەۆسكي سياقتى جاننىڭ ميستيكالىق قالتارىستارى مەن تۇپساناعا سونشالىقتى تەرەڭ ەنە قويعان جوق. مەن دوستوەۆسكيدەن تابيعاتتىڭ سۇمدىق قورقىنىشتى شەكسىز ايقايىن سەزىندىم», دەيدى ە.مۋنك.
وسى حاتقا سۇيەنگەن ەدۆارد شىعارماشىلىعىنىڭ كوپتەگەن زەرتتەۋشىسى «قىلمىس پەن جازا» رومانى اتاقتى «ايعاي» شىعارماسىنا شابىت قاينارى بولدى دەپ سانايدى.
جالپى مۋنك دوستوەۆسكيدى ولە-ولگەنشە قولىنان تاستاماعان دەسەدى.
اقىندى مويىنداماعان ايۆازوۆسكي
ال ەندى اتاقتى ايۆازوۆسكيگە كەلسەك, ول مۇلدە كىتاپ وقىعاندى ۇناتپاپتى. ول ءتىپتى پۋشكينمەن دوس بولعان, الايدا سۋرەتشىنى اقىن شىعارماشىلىعى ەشقاشان قىزىقتىرماعان. وي, اللا-اي!
ايۆازوۆسكيدىڭ اتىن كەيدە تەڭىزدەن ءبولىپ ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات سياقتى بولىپ كورىنەدى عوي. بىراق تاڭعالارلىعى, سۋرەتشى ءوزىنىڭ بارلىق تانىمال سول تەڭىز كورىنىستەرىن «تابيعاتتا» ەمەس, ءوزىنىڭ ستۋدياسىندا سالعان. ياعني ايۆازوۆسكي قىلقالامىنداعى تولقىنداردىڭ بارلىعى ونىڭ قيالىنداعى تەڭىز مىنەزى.
لۋۆردا سۋرەتتەرى قويىلعان العاشقى ورىس سۋرەتشىسى بولعان ايۆازوۆسكي ەكەن.
جالپى ايۆازوۆسكيدىڭ ايتارلىقتاي تابىس تۇسىرگەن كورمەلەرى كوپ بولعان. وتكىزگەن كورمە سانى بويىنشا, جالپى سانى 120 كورمە, ول الەمدەگى رەكوردشى دەسە بولادى.
ايگىلى سۋرەت شەبەرى ءوزىنىڭ ەڭبەك پەن تابىسقا تولى ءومىرىن ەسكە العان سوڭعى ساتىندە «باقىت ماعان جىميا قارادى» دەگەن ەكەن...
