ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىندا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنە قاتىستى تىڭ باستامالار كوتەرىپ, بىرقاتار تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سول تاپسىرمالاردىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقاندىعى جونىندە ساراپتاپ كورەلىك.
وسىدان تۇپ-تۋرا ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن الاش قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحان «ۇلتقا قىزمەت بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» دەگەن ەدى. اتالى ءسوز ارادا ءجۇز جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە ءمانى مەن ماڭىزىن جويعان جوق. اركىم ءار سالادا شاما-شارقى جەتكەنشە قىزمەت ەتىپ-اق ءجۇر. دەيتۇرعانمەن, سول ماڭىزدى مىندەتتىڭ اسا ءبىر اۋىر جۇگىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ارقالاپ كەلەدى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت 2019 جىلى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى دايىندىعى بار جاس كادرلاردى تارتۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ, «2020 جىلدان باستاپ ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانىن بىرتىندەپ قىسقارتۋعا كىرىسىپ, ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى نەعۇرلىم پايدالى قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋعا جۇمسايمىز. 2024 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جانە ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن 25 پايىزعا قىسقارتۋ قاجەت», دەگەن ەدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا دا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا توقتالعان بولاتىن. پرەزيدەنت مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىن قىسقارتۋ مەرزىمىن جەدەلدەتۋدى تاپسىرىپ, ولاردىڭ سانىن 2020 جىلى 10 پايىزعا, 2021 جىلى 15 پايىزعا قىسقارتقان ءجون ەكەنىن العا تارتقان ەدى. بۇل قادام 2021 جىلى شەنەۋنىكتەردىڭ سانىن 25 پايىزعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. «ۇنەمدەلگەن قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتەتىن بولامىز. ەڭبەكاقىسى از مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قوعام ءۇشىن پايداسىنان زيانى كوپ», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ دەمەكشى, ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىنىڭ قاناتقاقتى رەجىمى ەنگىزىلىپ, وعان 2018 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى, ادىلەت مينيسترلىگى, بىرقاتار ءوڭىردىڭ اكىمدىكتەرى قاتىسقان بولاتىن. وسى تاجىريبەنىڭ ناتيجەسىندە جوباعا قاتىسۋشى مەملەكەتتىك ورگانداردا كادرلاردىڭ الماسۋى 4,9 پايىزدان 3,5 پايىزعا دەيىن ازايعانى بايقالادى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ دە تارتىمدىلىعى ارتا ءتۇستى (كونكۋرس
1 ورىنعا 3,4 ەسەگە ارتتى), ورتالىقتا جانە ايماقتاردا ەڭبەكاقى تولەۋ الشاقتىعى 70 پايىزدان 16 پايىزعا دەيىن قىسقاردى.
بۇل رەتتە پرەزيدەنت وسى جوبانى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردا جۇزەگە اسىرۋعا تاپسىرما بەردى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قىسقارتۋ جانە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى لايىقتى جالعاسىن تابادى. جولداۋدا ايتىلعانداي, قۇرىلىمدى قايتا وزگەرتۋدىڭ ناتيجەسىندە ۇنەمدەلگەن قارجىنى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋعا باعىتتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونداي-اق پرەزيدەنت وتكەن جىلعى جولداۋدا 2021 جىلدان 1 شىلدەدەن باستاپ ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قاتىستى فاكتورلى-بالدىق جۇيە ەنگىزىلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتقان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قادام مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ, جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتا تۇسەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تاپسىرماسى دا نازاردان تىس قالعان جوق. بۇگىندە ەلىمىزدە فاكتورلى-بالدىق شكالا ەنگىزۋگە قاتىستى جۇمىستار جۇيەلەنىپ, ءتيىستى قادامدار جاسالىنىپ جاتىر.
فاكتورلى-بالدىق شكالاعا كوشۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوباعا جاسالعان تالداۋ قىزمەتشىلەردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, كادر تۇراقتىلىعىنا وڭ ديناميكا بەرگەنىن كورسەتتى. وسىلايشا, فاكتورلى-بالدىق شكالا ەنگىزىلگەلى بەرى ءبىر بوس ورىنعا ۇمىتكەرلەر سانى ورتاشا ەسەپپەن 2,6 ەسەگە وسكەن. بۇل رەتتە پرەزيدەنت فاكتورلى-بالدىق شكالا ەنگىزۋگە فۋنكتسيونالدىق تالداۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزىپ, بۇل جۇمىستى جۇيەلەندىرۋگە باسا ءمان بەرىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋ جۇيەسى مەن كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتكە الۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جۇمىستارى دا جولعا قويىلدى. بۇدان بولەك, كادرلىق پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى دە ەرەكشە نازارعا الىندى. تسيفرلى شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قۇجاتتار سانىن 83 پايىزعا تومەندەتۋگە, كۇندەلىكتى ونبەيتىن جۇمىستاردى 53%-عا ازايتۋعا, قاعاز قۇجات اينالىمىنان تولىق ارىلۋعا بولادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى ءالى دە جالعاسا بەرمەك. بۇل قادامدى مەملەكەت باسشىسى دا قولدايدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى ەڭ الدىمەن ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە جۇكتەلگەن. بۇگىندە اتالعان اگەنتتىك مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان ماقساتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگيالىق, يننوۆاتسيالىق مەملەكەتتىك قىزمەت قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ وتىر. ياعني ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتى كاسىبيلەندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر دەگەن ءسوز. ساپالىق قۇرامدى جەتىلدىرۋ مەن مەريتوكراتيا قاعيداتىن ساقتاۋ جانە كادر تۇراقتىلىعى كورسەتكىشىن جاقسارتۋ ماسەلەسى باستى نازارعا الىندى.
وسىلايشا, 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 2020 جىلى شەتەلدىك ءبىلىمى بار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانى 7%-عا, مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىن بىتىرۋشىلەردىڭ سانى 8%-عا ارتتى. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءىسى كادرلاردىڭ جۇمىستان كەتۋ دەڭگەيىن شتاتتىق ساننان 5%-عا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. وسىلايشا, ءبىر قىزمەت ورنىنا دەگەن كونكۋرس ەل اۋماعىندا 17%-عا ارتىپ, 7500 مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ مانسابى ءوستى. بۇل كورسەتكىش بارلىق كونكۋرستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالعانداردىڭ 60%-ىن قۇرايدى.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى جولداۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋگە, كادر ساياساتىن قايتا قارۋعا, شەشىمدەردى قابىلداۋ جۇيەسىنە جانە ونىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك جونىندە بىرقاتار تاپسىرما بەرگەن ەدى. وسى ماقساتتارعا جەتۋ – ەڭ الدىمەن زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى جانە پراكتيكالىق شارالاردى ىسكە اسىرۋدى تالاپ ەتەدى.
2020 جىلى اگەنتتىك ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتتى كاسىبيلەندىرۋ جۇمىسىن باستادى. سينگاپۋردىڭ لي كۋان يۋ مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىمەن بىرلەسىپ مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ساياسي قىزمەتشىلەردى وقىتۋدىڭ باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. وتكەن جىلى باعدارلاماعا 50 ساياسي قىزمەتشى 10 اپتالىق كۋرس بارىسىندا نەگىزگى قىزمەتتەرىنەن قول ۇزبەي, ءۇش نەگىزگى قۇزىرەتتىلىك بلوگى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ساباقتاردى وتاندىق بيزنەس-ترەنەرلەر مەن كوۋچتار وتكىزدى. وسى جىلى دا 50 ساياسي قىزمەتشىنى وقىتۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق باسشىلاردىڭ باسقارۋشىلىق تاجىريبەسىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 13 قاراشاداعى جارلىعىنا سايكەس ساياسي قىزمەتشى روتاتسياسى ەنگىزىلدى. وسىلايشا, ساياسي قىزمەتشىلەر بەلگىلى ءبىر لاۋازىمعا تاعايىندالعان كۇننەن باستاپ ءار ءتورت جىل سايىن روتاتسيادان وتەدى. بيىل 67 مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشى روتاتسيالانادى.
اۋىلداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, بىلىكتى كادرلاردى تارتۋ ماقساتىندا 2019 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن بولاتىن. ماسەلەن, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تۇرىپ, جۇمىس ىستەۋگە «ب» كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتشىلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن ۇسىنۋ تۋرالى نورما كوزدەلدى. بۇل نورما 2020 جىلى ىسكە اسا باستالدى. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى اياسىندا 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەۋ جانە 1500 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ەشقانداي پايىزسىز تۇرعىن ۇيگە بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋ تۇرىندە قولداۋ شارالارى ايقىندالدى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋگە, قۇجات اينالىمىن ازايتۋعا اكەلەتىن بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار شارا قابىلدانۋدا. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا 13 اقپاراتتىق جۇيە بىرىكتىرىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى ىسكە اسىپ جاتىر. بۇدان بولەك, ەلەكتروندى فورماتتا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ كورسەتكىشى دە ەلىمىزدە 2 ەسە ءوستى. بۇۇ رەيتينگىسىنە سايكەس (UN Global E-GovernmentDevelopmentIndex) وتكەن جىلى ەلىمىزدە «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» دامۋ كورسەتكىشتەرى 10 پوزيتسياعا جاقسارعانىن بايقاۋعا بولادى. وسىلايشا, قازاقستان 193 ەلدىڭ رەيتينگ كورسەتكىشىندە 29-ورىنعا تۇراقتادى.
مەملەكەتتىك قىزمەت, مەملەكەتتىك قىزمەتشى تۋرالى ايتقان كەزدە وسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اراسىنداعى گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەسىنە دە توقتالا كەتۋگە بولادى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ناقتى سانى 88 409 ادامدى قۇراسا, سونىڭ 49 031-ى, ياعني 55,5%-ى – ايەل ادامدار. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتتە باسشىلىق لاۋازىمداردى اتقاراتىن ايەلدەردىڭ سانى 9 531 ادامدى نەمەسە 39,8%-دى قۇرايدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى جالپى باسقارۋشى لاۋازىمدى اتقاراتىنداردىڭ جالپى سانى – 23 961 ادامدى قۇراپ وتىر. ال جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 21 744 ادامعا نەمەسە 51,9%-عا تەڭ. ۇزدىك ۇشتىكتە – اقمولا (63,3%), سولتۇستىك قازاقستان (61,5%) جانە شىعىس قازاقستان (61,4%) وبلىستارى ورنالاسقان.
