قازاقستان • 17 ماۋسىم، 2021

جالاقىعا ساي تالاپ تا جوعارى بولۋعا ءتيىس

669 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. وسى ورايدا مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ۇلكەن سەرپىلىس تۋعىزدى.

ارينە، قازىرگى زاماندا كەز كەلگەن مامان بەدەلىنىڭ ارتۋىنا الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋى زور ىقپالىن تيگىزەدى. بۇل رەتتە مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەك­اقىسى ەداۋىر كوتەرىلىپ، مەرەيى دە ءوسىپ قالدى. دەگەنمەن ۇستاز­داردىڭ ايلىعىن عانا ەمەس، ساپا­سىن دا ارتتىرۋ ۇدايى نازاردا بولۋعا ءتيىس. ياعني لايىقتى باعاعا لايىقتى ساپا كەرەك ەكەنى ءسوزسىز.

مۇعالىمدەردىڭ قوعام­داعى مارتەبەسىن ارتتىرۋ مەن الەۋ­مەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋدى تا­مىز كونفەرەنتسياسىندا كوتەر­گەن پرەزيدەنت الداعى ءۇش-ءتورت جىل ىشىندە وسى باعىتتا كەشەندى جۇمىستاردى جۇزە­گە اسىرۋدى تاپ­سىرعان ەدى. «الدى­مىز­دا تۇرعان قۇ­بىلمالى زامان­دا جاس­تارى­مىز ەڭبەكقور بولماسا، ەشقان­داي باسەكەگە تۇسە ال­ماي­تىنىن تە­رەڭ ءتۇسىنۋى كەرەك. ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قا­بىلداۋ قاجەت. بۇل، الدىمەن، مۇ­عالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىنە، وقۋلىق­تاردىڭ ساپاسىنا، زامان تالا­بىنا ساي ينفراقۇرىلىم مەن ماتە­ريالدىق قورعا بايلانىستى. اتال­عان باعىتتار بويىنشا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋ قاجەت، ياعني تۋىنداعان ماسە­لەلەردى دەر كەزىندە انىقتاپ، ولاردى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولدارىن ۇسىنۋ كەرەك»، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگيكا ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرمەن، وقىتۋشىلارمەن كەزدەسۋلەرىندە «ۇستازى بىلىكتى بولسا، بالانىڭ ءبىلىمى دە ساپالى، تاربيەسى دە جاقسى بولادى» دەگەندى ۇنەمى قاپەردە ۇستاپ كەلەدى. وسى ورايدا زاماناۋي پەداگوگكە عىلىم مەن تەحنيكا قارقىن العان زاماندا ومىرگە بەيىم، جاھاندىق وزگەرىستەرگە، ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىت-باعدارىنا يكەمدى، باسەكەگە قابىلەتتى تۇلعانى تاربيەلەۋ مىندەتى جۇكتەلىپ وتىر.

ەلىمىزدە ء«بىلىم جانە عىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەردىڭ ەنگىزىلۋى، «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى پەداگوگتەردىڭ ساپالىق قۇرامىنىڭ جاقسارۋىنا، مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قوردالانعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ بىرتە-بىرتە شەشىلۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇعالىم ماماندىعىنا دەگەن سۇرانىستى ارتتىردى. وسىنداي پىكىرىن العا تارتقان اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دىڭ اكادەميالىق ماسەلەلەر جونىندەگى دەپارتامەنت ديرەكتورى حايرۋللا جانبەكوۆ سوڭعى كەزدە مۇعالىم ماماندىعىنا تۇسەتىن ستۋ­دەنتتەردىڭ سانى ارتقانىن ايتادى.

مىسالى، 2021 جىلى وقۋعا تۇسكەن 13 مىڭ تۇلەكتىڭ 65 پايىزى مۇعالىم ما­ماندىعىن تاڭداعان. جالپى، ستۋدەنت­تەردىڭ 55 پايىزى مەملەكەتتىك گرانتقا قابىلدانعان دەسەك، سوڭعى ەكى جىلدا ۋنيۆەرسيتەتكە مۇعالىم ماماندىعىنا كۆوتا بەرىلمەگەندىكتەن، تۇلەكتەر رەس­پۋبليكالىق كۆوتانى جەڭىپ الۋعا تىرىسۋدا. حايرۋللا نىشان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، مۇعالىم ماماندىعىنا «التىن بەلگىمەن» بىتىرگەن تۇلەكتەر تاراپىنان سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. مىسالى، 2018-2019 جىلى «التىن بەلگىمەن» بىتىرگەن 200 ستۋدەنتتىڭ 143-ءى، ياعني 72 پايىزى مۇعالىم ماماندىعىن تاڭداسا، 2019-2020 وقۋ جىلىندا 300 «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ 177-ءcى، ال بىلتىر 522 تالاپكەردىڭ 300-ءى مۇعالىم ماماندىعىنا وقۋعا تۇسكەن.

سوڭعى وتىز جىلدا ءبىلىم سالاسىندا قوردالانعان ماسەلەلەردى ءبىر-ەكى جىل ىشىندە شەشىپ تاستاي المايتىنىمىز انىق. دەگەنمەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشىنە ەنۋىمەن مەكتەپتەگى جۇكتەمەسىن ون ەكى ساعات بويى ارقالاپ، قولبالاعا اينالا باستاعان كوپتەگەن مۇعالىمنىڭ يىعىنان جۇك ءتۇستى. ءاربىر ۇستاز ءبىلىمنىڭ جارشىسى، تاربيەنىڭ ۇيىتقىسى ەكەنىنە كوزى جەتكەندەي. وسى ورايدا ءوز پىكىرىمەن بولىسكەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №90 گيمنازيانىڭ ديرەكتورى اياتجان احمەتجان ۇلى: «كوپتەگەن رەفورمادان شارشاعان ءارى جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەگەن سالاداعى جاعداي بارشاعا ءمالىم. وسى جىلداردا ءبىلىم سالاسىنان دارىندى مامانداردىڭ باسقا جاققا كەتۋ ءۇردىسى ورىن الىپ، مەكتەپتەر اۋتسايدەرلەر مەن باسقا سالادان جۇمىس تاپپاعانداردىڭ ورداسىنا اينالدى. وسىلايشا، ءارتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەرگە تاپ بولعان سالانى از ۋاقىتتا تۇزەتۋ مۇمكىن ەمەس»، دەپ اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا، «پەداگوگ مار­تەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىل­­دانۋى بىرىنشىدەن، مۇعالىمدەردى قاعازباستىلىقتان، وزىنە ءتيىستى ەمەس شارۋالاردان اراشالاۋدىڭ العىشارتىنا اينالىپ وتىر. مۇعالىمنىڭ جالاقىسى كوتەرىلىپ، الداعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جاعدايىنا ءجىتى كوڭىل بولىنەتىنى سالادان ون شاقتى جىل بۇرىن كەتكەن مامانداردى ءبىلىم وردالارىنا قايتا ورالۋعا ىقپال ەتتى. ولاردى جۇمىسقا قابىلداعان كەزدە بىلىكتىلىگىن راستاۋ تەتىكتەرىن قولدانۋمەن قاتار، ءبىلىمىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. ال كاسىبي بىلىكتىلىگىن قايتا شىڭداۋ ءۇشىن بىلىگى تومەن مۇعالىمدەردى بازالىق بىلىمگە قايتادان وقىتۋدى ساپالى، جۇيەلى تۇردە جولعا قويۋ قاجەت. بۇل ءبىر اپتالىق نەمەسە ون كۇندىك كۋرستارمەن ەمەس، ءۇش ايدان ءبىر جىلعا دەيىنگى وقۋلارمەن جالعاسىن تابۋى ءتيىس.

مۇعالىمنىڭ ءبىلىمى ساپالى بولماي، ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسى وڭالمايدى. ال وسى زاڭ اياسىندا پەداگوگ مارتەبەسى كاتەگورياسىنىڭ ەنگىزىلۋىن دۇرىس شەشىم دەپ باعالاعان ا.احمەتجان ۇلى اتتەستاتسيا­لاۋ بارىسىن كۇشەيتۋدى ۇسىندى.

«50 پايىزدان تومەن كورسەتكىش العان مۇعالىمدەرگە شەكتەمە قويىلۋى قاجەت. مىسالى، 80 بالدىق تەست ناتيجەسىندە 30 بالل الىپ جاتسا، وندا قايتا وتۋگە، تىپتەن جۇمىس ورنىن بوساتۋعا دەيىنگى قاتاڭ تالاپتار قولدانعان ءجون بولار. ورنىنا باسقا ادامداردى كىرگىزۋ، نە بولماسا مۇعالىمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ بىلىكتىلىگىن قورعاي الماۋ فاكتىلەرىنىڭ كەزدەسىپ جۇرگەنى سالاداعى «قاسىرەت». ال اۋتسايدەرلەر مەن اقشا ءۇشىن مۇعالىم بولىپ جۇرگەندەردەن سالانى تازارتپاي، ساپاعا قول جەتكىزە الماسىمىز انىق. سوندىقتان دا پەداگوگ بىلىكتىلىگىنە مارتەبە كەرەك»، دەدى ول.

ا.احمەتجان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، مۇعا­لىمدەردى قولداۋعا ارنالعان جاڭا زاڭ اياسىندا جۇكتەمەسى ازايعان مۇعالىمدەر ءۇشىن تىڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلدى. دەگەنمەن ءالى دە جۇكتەمە ارقالاپ جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. جۇمىستىڭ ناتيجەلى بولماعى جەرگىلىكتى ءبىلىم باسقارمالارىنا بايلانىستى. سونداي-اق ءاربىر مۇعالىمنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى بولعانى ماڭىزدى. بىلىكتى مامان، ويى وزىق ۇستاز – مەكتەپتىڭ ابىرويى. سونىمەن بىرگە زاڭ شەڭبەرىندە تالىمگەرلىك قولداۋ ماسەلەسى دە وڭدى ءىس بولدى. جاڭادان كەلگەن جاس مامانعا ءىس-تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ، العا جەتەلەپ، جول كورسەتە بىلەتىن كاسىبي ماماننىڭ ورنى ايرىقشا. سونداي-اق مەكتەپ ديرەكتورىن دا تاڭداعان كەزدە باسەكەلەستىك ورتا قاجەت. ال ايلىعىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى بۇل ورىنعا قىزىعاتىندار از ءارى كونكۋرس بارىسىندا قيىندىق تۋعىزاتىن كورىنەدى. سوندىقتان دا بۇل سالادا باسەكەلەستىك ورتا قاجەت ءارى بيۋروكراتيالىق قادامداردىڭ شەكتەلگەنى ءلازىم.

سونىمەن قاتار نۇر-سۇلتان قالا­سىن­داعى №61 مەكتەپتىڭ ديرەكتورى ەرنۇر ومار­حانوۆ قانداي زاڭ قابىلدانسا دا مۇعا­لىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن مۇعالىم­نىڭ ءوزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى مۇعا­لىمنىڭ اتا-انانىڭ، وقۋشىنىڭ الدىنداعى جاۋاپ­كەرشىلىگى جوعارى. ال پاندەميا كەزىندە قوعام مۇعالىمنىڭ دە، دارىگەردىڭ دە قادىرىن تۇسىنگەندەي. ەل ىرگەسىنە ىندەت كىرگەن­دە قوعامدىق جۇمىس­تاردىڭ بەل ورتا­سىندا وسى ەكى ماماندىقتىڭ يەلەرى ءجۇردى.

«جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىنا كوشۋ كەزىندە جاڭاشا كريتەري الدى باعالاۋ، جاڭاشا وقىتۋ ماقساتتارى مەن ستاندارتتارىن مەڭگەرۋ مۇعالىمدەر ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. ولار بارلىق كۋرستان ءوتتى. قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە زاماناۋي رەسۋرستاردى مەڭگەرىپ، وقۋشىلارعا قال-قادەرىنشە ءبىلىم بەرۋگە تىرىستى. دەسەك تە، بىلىكتى مۇعالىمنىڭ باستاۋى – جوعارى بىلىمدە. وسى ورايدا پەداگوگيكالىق ماماندىقتى تاڭداعان تۇلەكتەردى ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق، وقۋ-ادىس­تەمەلىك بازاسى جەتىلگەن وقۋ ورىنداردا دايىنداۋ قاجەت. ال پەداگوگيكالىق ما­ماندىققا تۇسەتىندەر ءۇشىن شەكتىك بالدىڭ 75-كە كوتەرىلۋى – قۇپتارلىق جاعداي. ەگەر تالاپكەر وسى شەكتىك بالدى جيناي الماعان جاعدايدا اقىلى بولىمگە دە ىلىگە المايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تالاپتىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى. ياعني مۇعالىم بولۋعا ءبىلىمى تاياز تۇلەكتەردىڭ تۇسۋىنە جول جوق. سوندا عانا مەكتەپكە مىقتى مۇعالىم كەلەدى. ال ساپالى ءبىلىم – ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بولاشاعىنىڭ كەپىلى»، دەدى ە.ومارحانوۆ.

بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ پەداگوگيكالىق ماماندىقتى تاڭداعان تۇلەكتەرگە 42 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا تاعايىنداۋ تۋرالى تاپسىرماسى سالادا قالىپتاسقان ۇدەرىستەردى وڭ ارناعا بۇرعانداي. وعان وسىدان 5-6 جىل بۇرىن «التىن بەلگىگە» بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ مۇعالىم ماماندىعىنا بارماي كەلگەنىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ال سوڭعى كەزدەرى «التىن بەلگى» يەگەرلەرى پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا كوپتەپ تۇسە باستادى. بۇل جاعدايعا قوعامداعى مۇعالىمگە دەگەن كوزقاراستىڭ وزگەرۋى مەن ەڭبەكاقىسىنىڭ ءوسۋى ىقپال ەتتى دەۋگە نەگىز بار.

سوڭعى ۋاقىتتا مەكتەپتەردە مۇ­عالىم­دەر اراسىندا باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاسا باستادى. ونىڭ ءبىر سەبەبىن الداعى وقۋ جىلىندا كۇشىنە ەنەتىن اتتەستاتسيالاۋدىڭ جاڭا تالاپتارىمەن بايلانىستىرعان ەرنۇر ومارحانوۆ بۇل جۇيەدە مۇعالىمگە تالاپ كۇشتى ەكەنىن ايتادى. تەستتەن ءوتۋ بارىسىندا مۇعالىم قانداي دا ءبىر ەرەجە­لەردى بۇزاتىن بولسا، وندا 5 جىلعا دەيىن ات­تەس­تاتسيادان ءوتۋ قۇقىعىنان ايىرىلادى. مۇنىڭ ءوزى – مۇعالىم ءۇشىن اۋىر جازا. ساناتىنىڭ تومەندەۋى سالدارىنان الاتىن جالاقىسى دا تومەندەيتىنى زاڭدىلىق. سوندىقتان مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءۇشىن قاي كەزدە دە شىعارماشىلىق ىزدەنىس ماڭىزدى. ال وليمپياداعا دايىندىق، سونداي-اق دارىندى بالالاردى وقىتۋ، ناشار وقۋشىلارمەن جۇمىس ىستەۋ، سىنىپ ساپاسىن كوتەرۋدەگى وزىندىك جاڭا تاجىريبەلەرمەن ءبولىسۋى ساناتىنا، الاتىن جالاقىسىنا دا وڭ ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.

سونىمەن قاتار قازىرگى كەزدە بىرقاتار مەكتەپتە مۇعالىم جۇمىسىنا مونيتورينگ جاساۋ ءۇردىسى جولعا قويىلعان. كوميسسيا شەشىمىنىڭ قورىتىندىسىنا وراي مۇعالىمدەردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى باعالانىپ، ىنتالاندىرۋ كوەففيتسەنتىنە يە بولادى. بۇل دا مۇعالىم ىزدەنىسىنە باعىتتالعان كەشەندى قادامداردىڭ ءبىرى. بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن مۇعالىم ءۇشىن مەكتەپتىڭ شالعاي وڭىردە ورنالاسقانى ماڭىزدى ەمەس. وعان تەك مۇعالىمنىڭ ىنتاسى مەن ەرىك-جىگەرى قاجەت. ال جاستاردىڭ مەكتەپكە كوپتەپ كەلە باستاۋى ءبىلىم جۇيەسىندەگى تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى، جاڭاشىل ءادىس-تاسىلدەردى مەڭگەرگەن جاستار بويىندا ىنتا-جىگەر باسىم. ال تالپىنىس پەن جىلدامدىق بار جەردە باسەكە جوعارى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

دوللار تاعى دا ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار