تاريح • 17 ماۋسىم، 2021

قۇندى جادىگەرلەر – كونە تاريحتىڭ كۋاسى

70 رەت كورسەتىلدى

ۇلى دالا تاريحىن ەجەلگى داۋىردەن باستاپ قازىرگە دەيىن زەرتتەۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا باسا ايتىلعان بولاتىن.

ۇلتتىق تاريحتىڭ كەيبىر تولىق قامتىلماعان نەمەسە مۇلدەم قوزعالماعان تۇستارى ەسكەرىلۋى قاجەت. ياعني مەملەكەتتىلىك ءداستۇرىنىڭ پراكتيكالىق ۇزدىكسىز تىزبەگى، قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى زاماننان بەرى اۆتوحتوندىلىعى، ۇلىق ۇلىس پەن قازاق حاندىعىنىڭ ساباقتاستىعى، قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ پاتشا وكىمەتىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جويۋ ءۇردىسى جانە تاعى دا باسقا وزەكتى ماسەلەلەر باستى نازاردا بولۋى ءتيىس. وسى ورايدا ارحەولوگيالىق قازبالاردى ۇيىمداستىرىپ، عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الار ورنى ەرەكشە.

وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ارحەولوگيا وتريادى جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بويى ءوڭىر ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدەگى بىرەگەي ۇجىمداردىڭ ءبىرى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا مىڭداعان ستۋدەنت ارحەولوگيالىق وندىرىستىك تاجىريبە كەزىندە اتا-بابالارىمىزدىڭ مادەنيەتى، سالت-ءداستۇرىن، ەل تاريحىن تەرەڭ تانۋعا مۇمكىندىك الدى. «ەل تاريحىن تەرەڭ بىلۋگە جانە جاس ۇرپاققا تانىتۋدا ەڭبەگى ەلەۋلى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت گۇلجان سۇگىرباەۆا باسقارىپ وتىرعان وقمپۋ بيىلعى وقۋ جىلىندا ناار رەيتينگىسىندە 9-ورىندى، ال پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا 3-ورىندى يەلەندى. سونىمەن قاتار بىلتىر 23 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تاۋەلسىز اگەنتتىگىنەن (IQAA) ينستيتۋتسيونالدى جانە مامانداندىرىلعان اككرەديتتەۋدەن 5 جىل مەرزىمگە ءساتتى ءوتتى. جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن ء«بىلىم-عىلىم-يننوۆاتسيا» ۇشتىگى ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. قازىرگى تاڭدا وقۋ ورنىندا گرانتتىق قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە 5 جوبا بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى»، دەيدى ارحەولوگ-عالىم ا.پودۋشكين. ال ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى گۇلجان سۇگىرباەۆا جۋىردا بريفينگ وتكىزىپ، وقۋ ورنىنىڭ جەتىستىكتەرىنە كەڭىنەن توقتالعان بولاتىن. كوپبالالى وتباسىلارعا قولايلى جاعداي جاسالىپ وتىرعان وقمپۋ-دا سوڭعى 3 جىل مەرزىمدە وقۋ اقىسى وزگەرمەگەن. وقۋ اقىسى دا قالتاعا اسا اۋىر سالماق سالمايدى، ءبىر جىلعا شامامەن 350 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ستۋدەنتتەر وزدەرىن ۇيدەگىدەي سەزىنىپ، ىڭعايلى ورتادا ساپالى ءبىلىم الادى. مۇندا ستۋدەنتتەر تەك ءبىلىم الىپ قويماي، كوپتەگەن ءىس-شاراعا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ، ءوزىن دامىتا وتىرىپ قوعامدى وڭ جاعىنان وزگەرتۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. تىزبەكتەي تۇسسەك، جەتىستىكتەرى جەتەرلىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوڭىر تاريحىن تەرەڭ تانۋ، ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر باعىتىنداعى جۇمىستارى ءبىر توبە.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ وتىز جىلدىعى قارساڭىندا تۇر. بۇل فاكتىنى 2 مىڭ جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحي دامۋىنىڭ ءتاجى دەپ ساناۋعا بولادى، ونىڭ باستاۋىندا كوشپەندىلەر مەن ەجەلگى وركەنيەتتەردىڭ تايپالىق وداقتارى تۇر. ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ا.پودۋشكين جەتەكشىلىك جاساعان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى بارىسىندا كوپتەگەن قۇندى جادىگەر تابىلدى. مىسالى، وتكەن جىلى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيىنىڭ ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى «بايتەرەك-كەلدىبەك» قوعامدىق قورىنىڭ قولداۋىمەن، ورتالىق ەۋرازيا مەن تمد ەلدەرىنىڭ كەڭىستىگىندە بالاماسى جوق قىش كىرپىش-كەستەلەردە جازىلعان بىرەگەي كونە سوعدى (كولتوبە، قاڭلى) حاتىنىڭ تولىق ءماتىنىن تابۋعا بايلانىستى تىڭ جاڭالىق اشتى. قاڭلى مەملەكەتى تۋرالى جالپى تۇسىنىك الۋ جانە قاڭلى جازۋى پايدا بولعان تاريحي-مادەني جاعدايمەن تانىس بولۋ ءۇشىن عالىممەن اڭگىمەلەسىپ، بىرقاتار ماعلۇمات العان ەدىك. پروفەسسور ا.پودۋشكيننىڭ دەرەگىنشە، قاڭلى اۋماعى جاعىنان ب.ز.د. ءىى عاسىردان ب.ز. IV ع. تۇركىستان وڭىرىندە، سىرداريا وزەنىنىڭ ورتا اعىسى ايماعىندا، ارىس وزەنى باسسەينىندە، قاراتاۋ، قارجانتاۋ تاۋلارىندا جانە تالاس وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىندا ورنالاسقان. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ەرتە تەمىر ءداۋىرىنىڭ سوڭى مىڭجىلدىقتىڭ جارتىسىنان استامىنا (ب.ز.د. III ع. – ب.ز. IV ع.) ورتا جانە

ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ ەجەلگى كەزەڭدەگى ەتنوساياسي دامۋىنىڭ جالپى كورىنىسىن ايقىنداعان بىرنەشە جاڭا مەملەكەتتىك بىرلەستىكتەر مەن تايپالار وداقتارىنىڭ تاريحي ارەنادا پايدا بولۋىمەن تانىمال بولدى. ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني اسپەكتىلەردە ولار ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى III عاسىرعا دەيىن ءوزىنىڭ تىرشىلىگىن توقتاتقان ساق تايپالارىنىڭ وداعىن الماستىردى جانە جەتىسۋ مەن وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ قازىرگى اۋماعىنداعى ازيا جانە قازاقستاندىق ساقتاردىڭ كوپتەگەن ءداستۇرىنىڭ قۇقىقتىق مۇراگەرلەرىنە اينالدى. حان كەزەڭىندەگى قىتاي اۋلەتتىك شەجىرەلەرىنەن ولاردىڭ اتتارى تانىمال: بۇلار-سيۋننۋ (حۋننۋ)، يۋ-سۋن ء(ۇيسىن) جانە كانتسزيۋي (قاڭلى) تايپالىق وداقتارى. «سونىمەن بىرگە قاڭلى مەملەكەتى بىرنەشە تاريحي-مادەني، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پارامەترلەر بويىنشا: بەكىنىستىڭ قۋاتتى جۇيەسى، دامىعان قالالىق مادەنيەت، شارۋاشىلىقتىڭ كەشەندى اۋىلشارۋاشىلىق جانە مال شارۋاشىلىعى ءتۇرى، تاپتىق پوليەتنوستىق قوعام، سينكرەتيكالىق ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەت، اۆتوحتوندى يران-پۇتقا تابىنۋشى حالىقتىڭ جانە كوپتەگەن بوتەن كوشپەلىلەر توپتارىنىڭ داستۇرلەرىن بويىنا سىڭىرگەن، سايىپ كەلگەندە، جازۋدىڭ بولۋىمەن، ءۇيسىن مەن سيۋننۋ تانىلعانداي، كوشپەندىلەر تايپالارى مەن يمپەريالارىنىڭ وداقتارى اياسىندا ايقىن كورىنەدى. «كانتسزيۋي-گو» – ەجەلگى قىتاي يەروگليفتەرىنىڭ تۇپنۇسقالىق وقىلۋى، بۇل «كانتسزيۋي مەملەكەتى» (قاڭلى) دەگەندى بىلدىرەدى.

ول تۋرالى جازباشا دەرەككوزدەردە العاشقى ەسكەرتۋ ب.ز.د. II عاسىرعا جاتادى، ولار حان ديپلوماتى مەن اسكەري شەنەۋنىك چجان تسياننىڭ ميسسياسىمەن بايلانىستى، ونى اسپاناستى يمپەراتورى ۋ-دي (ب.ز.د. 140 – 87 ج.ج.) باتىسقا قاراي دا-يۋەچجي تايپالارىنا، ب.ز.د. 138 جىلى سيۋننۋعا قارسى كۇرەستە وداقتاستار ىزدەۋ ماقساتىندا جىبەردى. ساياحاتىن ب.ز.د. 125 جىلى اياقتاعان چجان تسيان ءوزىنىڭ ەسەپتەرىندە باتىس ولكەسىنىڭ مەملەكەتتەرى تۋرالى ەڭ قۇندى اقپاراتتى جەتكىزدى، سودان كەيىن ول قىتاي تاريحناماسىنىڭ باستاۋى سانالاتىن سىم ءتسياننىڭ قىتاي اۋلەتتىك شەجىرەلەرىندە جانە «تاريحي جازبالارىندا» پايدا بولا باستادى»، دەيدى ا.پودۋشكين.

قاڭلى تۋرالى اقپارات وتە قىسقا بولعانمەن، ماڭىزدى. وندا قاڭلىنىڭ ورنالاسقان جەرى مەن ونىڭ بەس يەلىگى، حالقىنىڭ، اسكەرلەرىنىڭ سانى، كورشىلەرمەن جانە اسپاناستى يمپەرياسىمەن (قازىرگى قىتاي) قارىم-قاتىناسى جانە بايلانىسى ايتىلعان. قاڭلى تۋرالى مۇنداي قىسقاشا اقپارات زەرتتەۋشىلەرگە تاريحي-مادەني تۇجىرىمدار تۋرالى نەگىز بولمايدى، كەرىسىنشە، ولار وسى مەملەكەت تۋرالى تاريحي شىندىقتى ىزدەۋدى قيىنداتاتىن كوپتەگەن ەركىن ءتۇسىندىرۋدىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەدى. سول سياقتى جازباشا دەرەككوزدەردە قاڭلى تاريحى تۋرالى مالىمەت از، بىراق بۇل جولداعى كەيبىر كەزەڭدەردەن ءالى دە ءبىراز نارسەنى باعامداۋعا بولاتىن سياقتى. عالىم ءمالىم ەتكەندەي، العاش رەت قاڭلى (كانگيۋي) جىلناما بەتتەرىندە كورشىلەرىمەن ء(ۇيسىن، داۆان، سيۋننۋ)، سونداي-اق ب.ز. د. II عاسىردا اسپاناستى يمپەرياسىمەن (كنياز چجان تسياننىڭ ميسسياسى، ب.ز.د. 138-125) بايلانىسقان كۇشتى مەملەكەت رەتىندە پايدا بولدى. سودان كەيىن ول ب.ز.د. 104-102 جىلدارداعى حان-داۆان سوعىسىنا بايلانىستى ايتىلادى. قىتاي يمپەراتورى يەلىك ەتكەن ايگىلى داۆان «جەلدەن جۇيرىك جىلقىلارى» سالدارىنان پايدا بولعان ول اۋىر اسكەري جورىقتان كەيىن جانە داۆان استاناسىنىڭ قورشاۋىنان كەيىن ەرشي قالاسى حاندىقتاردىڭ پايداسىنا شەشىلدى. قىتايلىقتار فەرعانا ارعىماقتارىنىڭ الىنۋىنا جانە قالا بيلەۋشىسىنىڭ جازاسىنا قاناعاتتاندى، ونىڭ باستاماسى بويىنشا ب.ز.د. 104 جىلى قىتاي ەلشىلىگى جويىلدى، بۇل ءىس جۇزىندە سوعىسقا سەبەپ بولدى. بۇل ەپيزودتا قاڭلى اسكەرلەرى تەجەۋشى فاكتور رەتىندە ارەكەت ەتتى جانە ولار شايقاستارعا تىكەلەي قاتىسپادى.

«قاڭلى تاكاپپار، ادۋىن...». ءدال وسى تىركەس قاڭلى مەملەكەتىن سيپاتتايدى جانە ونىڭ ۇلى جىبەك جولىنداعى باسقا تايپالىق وداقتار مەن ەجەلگى مەملەكەتتىك بىرلەستىكتەر اراسىنداعى قۋاتتى دەرجاۆا رەتىندەگى مارتەبەسىن كورسەتەدى. شاماسى، بۇعان قىتايلىق جازباشا دەرەككوزدەردىڭ دە جاناما تۇردە راستايتىن ماڭىزدى بەلگىلەرى نەگىز بولعان. «قىسقاشا تۇجىرىمداساق، قاڭلىنىڭ مەملەكەتتىك بىرلەستىك رەتىندە (كانتسزيۋي-گو) ءوز اۋماعى (لويۋەن ەلى)، نەگىزگى اكىمشىلىك ورتالىعى (بيتيان قالاسى) جانە قالالاردا رەزيدەنتسيالارى بار ناقتى كنيازدار باسقاراتىن بەس جەرگىلىكتى يەلىك بار دەپ ايتۋعا بولادى. قاڭلىنىڭ سول كەزدە ايتارلىقتاي حالقى، كۇشتى ارمياسى بولدى. اسپاناستى ەلى مەن ونىڭ كورشىلەرىمەن بەلسەندى بايلانىس جاسادى. يەلىكتەر قاڭلىنىڭ قۇرامىنا اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمدار نەگىزىندە كىردى، ولار قاڭلىنىڭ وزەگىن (بايىرعى جەرلەرىن) قۇرادى، ونى يەسىنىڭ ساياسي بيلىگى ۇنەمى قاداعالانىپ وتىردى. شاماسى، بۇل يادرو ءارتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردە قاڭلى بيلىگى تارالعان باسقا ايماقتارمەن سالىستىرعاندا ءوز شەكارالارىندا تۇراقتى جانە سالىستىرمالى تۇردە ىقشام بولدى.

ەگەر يەلەنۋشىنىڭ ورتالىق بيلىگىنە تاۋەلدى شاعىن يەلىكتەردىڭ جاعدايىن جانە ولاردىڭ بيلەۋشىلەرىنىڭ ورنالاسقان جەرىن ەسكەرەتىن بولساق، اۋىلشارۋاشىلىق اۋداندارىنىڭ وكىلدەرى ناقتى كنيازدار بولا الادى دەپ بولجاۋعا نەگىز بار. باسقا دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قاڭلى (كانتسزيۋي) كوشپەلى جانە وتىرىقشى-ەگىنشىلىك تايپالارىنىڭ كونفەدەراتسياسى بولعان، بۇل رەتتە كوشپەندىلەر ساياسي بيلىكتى، ال ەگىنشىلىك ورتالىقتارى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق سالماعىن ايقىنداعان. ەتنوستىق تۇرعىدان العاندا، قاڭلى تۋرالى از مالىمەت بار، بىراق ونى ساقتار، ازيالىق سارماتتار، سيۋننا جانە مۇمكىن دا-يۋەچجي مەن الاندار قاتىسقان پوليەتنوستىق بىرلەستىك دەپ ايتۋعا بولادى. قاڭلىنىڭ الەۋمەتتىك جۇيەسى پاتريارحالدىق داستۇرلەر كۇشتى بولعان رۋلىق تايپا دەپ تۇسىندىرىلەدى، قاڭلىلاردىڭ انتروپولوگيالىق كەلبەتى نەگىزىنەن ەۋروپالىق (ۇلكەن ەۋروپالىق ءناسىل، دالا نۇسقاسى) بولدى»، دەيدى ا.پودۋشكين.

ورتا سىرداريا – قاراتاۋ جانە قارجانتاۋ تاۋلارىنىڭ ايماعى وڭىرىندەگى سوڭعى قىرىق جىل ىشىندەگى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ارىس ارحەولوگيالىق مادەنيەتىن ب.ز.د. IV ع. – ب.ز. VI ع. كەزەڭى ءۇشىن وڭتۇستىك قازاقستان اۋماعىنداعى قاڭلى مەملەكەتىنىڭ ەرتەدەگى جۇزدەگەن ەسكەرتكىشتەرىندە ماتەريالدىق سالاداعى داستۇرلەردىڭ ورنىقتى جۇيەلەرىن بەكىتەتىن سانات رەتىندە ءبولىپ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. الايدا عالىم ارىس كۇلتوبە قالاشىعىندا كەراميكالىق كىرپىش-كەستەلەردەگى فراگمەنتتەر مەن بىرەگەي جازۋ ماتىندەرى تۇرىندەگى بىرنەشە ەپيگرافيالىق ارتەفاكتىلەردىڭ تابىلۋىن قاڭلى قالاسىنىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەتىن زەرتتەۋدەگى سەرپىندى ساتكە بالايدى. قازىر عالىمداردىڭ يەلىگىندە 19 فراگمەنت، ەكى تولىق ءماتىن جانە 71 جولدا رەسىمدەلگەن 629 تولىق جانە ءىشىنارا سىزىلعان كەراميكالىق كىرپىش كەستەلەردەگى كۇلتوبە حاتىنىڭ تولىق ءماتىنى بار. جازۋ تەحنيكاسى مەن پالەوگرافيا بويىنشا كۇلتوبە قالاشىعىنىڭ بارلىق ەپيگرافيالىق ارتەفاكتىلەرى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ياعني بۇل  – كەراميكالىق كىرپىشتەردىڭ ءارتۇرلى پارامەترلەرىنە-كەستەلەرگە، بەلگىلەرگە جانە جەكە «قولجازبالارعا» قاراماستان، ەجەلگى حاتتىڭ ءبىر ءتۇرى. عالىمدار كۇلتوبە جازۋىن كانتسزيۋي (قاڭلى) تايپالىق بىرلەستىگىمەن بايلانىستىرۋعا تولىق نەگىز بار ەكەنىن ايتۋدا. مۇمكىن تابىلعان ماتىندەر ايماقتىق جازۋدىڭ جاڭا ءتۇرى بولىپ تابىلار، ول شارتتى تۇردە قاڭلى دەپ اتالاتىن جانە ەجەلگى كانگحا-كانتسزيۋي-قاڭلى مەملەكەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى تىلگە بەيىمدەلگەن. كۇلتوبە ماتىندەرىنىڭ اقپاراتى ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ ءبىرىنشى عاسىرلارىنا دەيىنگى جانە ءبىرىنشى عاسىرلارداعى وسى وڭىرلەر تاريحىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن تاريحشىلار، ەتنولوگتەر، لينگۆيستەر، ارحەولوگتەر، ورتا (ورتالىق) ازيا مەن قازاقستان مادەنيەتتانۋشىلارى ءۇشىن ماڭىزدى جانە قۇندى بولىپ تابىلادى.

حرونولوگيالىق جوسپاردا كۇلتوبە جازۋى – ورتا ازيا ايماعىنداعى كونە سوعدى (نەمەسە ارحايكالىق سوعدى) تىلىندە ارامەي ەپيگرافياسى جازعان عىلىمعا بەلگىلى ماتىندەردىڭ ەڭ العاشقىسى ەكەندىگى انىقتالدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، كۇلتوبە حاتى ب.ز. III عاسىردىڭ  العاشقى ونجىلدىقتارىنا جاتادى. الايدا كۇلتوبە قالاشىعىندا حاتتىڭ 16-فراگمەنتىنىڭ ءبىر مادەني قاباتىندا، تامگا سارمات بەلگىسىمەن حۋما جانە تاكتو بيلەۋشىسى ءى ءۆيمنىڭ كۋشان مىس مونەتاسىندا تابىلۋى ب.ز. ءى عاسىردىڭ ورتاسى مەن ەكىنشى جارتىسىندا كۇلتوبە (كونە سوعدى، قاڭلى) حاتىنىڭ پايدا بولۋى مەن تارالۋىنىڭ حرونولوگياسىن ءوزارا بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ەلىمىزدىڭ كۇلتوبە قالاشىعىندا ارىس قالاسىندا قاڭلى مەملەكەتى (ب.ز.د. IV ع. دەيىنگى II ع.) كەزەڭىنىڭ كەراميكالىق كىرپىش-كەستەلەرىندە بىرەگەي ەجەلگى جازۋدىڭ تابىلعاندىعى ماڭىزدى، ونىڭ ەۋرازيا ورتاسى مەن تمد كەڭىستىگىندە بالاماسى جوق، بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى ەجەلگى ۇلى وركەنيەتتەر قاتارىنا قويادى. ۇلىبريتانيا، فرانتسيا جانە رەسەيدىڭ ءىرى عىلىمي ورتالىقتارىنداعى كۇلتوبە حاتتارىن تابۋ جانە باستاپقى زەرتتەۋ جونىندەگى كۇش-جىگەر ءوزىنىڭ تاريحي-مادەني جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى جاعىنان قازاقستان مەن ورتا ازيا شەڭبەرىنەن الدەقايدا اسىپ تۇسەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى اسا ماڭىزدى جاڭالىق رەتىندە قابىلدانادى»، دەيدى پروفەسسور ا.پودۋشكين.

عالىمدار قاڭلى مەملەكەتىنىڭ وركەنيەتتىك جەتىستىكتەرىنىڭ قازاقستاندىق جاس ۇرپاق ءۇشىن الەۋمەتتىك ءمانى اناعۇرلىم ماڭىزدى ەكەنىن ايتۋدا. اتا-بابالارىمىزدىڭ داستۇرلەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى وتكەننىڭ وسىنداي جارقىن مىسالدارى جاس ۇرپاقتى ەلدىڭ كورنەكتى تاريحي-مادەني جەتىستىكتەرىن بىلۋگە، قۇرمەتتەۋگە، باعالاۋعا، تانىمال ەتۋگە تالپىندىرادى جانە ولاردىڭ نەگىزىندە ەتنوستىق، ازاماتتىق وزىندىك سانا مەن پاتريوتيزم سياقتى ماڭىزدى الەۋمەتتىك قاسيەتتەر قالىپتاسادى.

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتوبەدە قوقىس پوليگونى ورتەندى

ايماقتار • بۇگىن، 19:58

تۋريستكە دە ءتارتىپ بار

ايماقتار • بۇگىن، 18:06

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

ۇقساس جاڭالىقتار