ايايىقشى ارۋدى

رۋجەينيكوۆ كوشەسىنىڭ بويىن­داعى وسى ءبىر سۇرەڭسىز دە سۇرعىلت عيماراتتىڭ جانىنان وتكەن سايىن كوڭىلى قۇرعىر قۇلازىپ سالا بەرەدى. اجارى ابدەن قاشقان ءۇي كۇتىمسىزدىك پەن يەسىزدىكتىڭ ايقىن ءبىر كورى­نىسىندەي اسەر قالدىرادى. قانشا جىلدان بەرى جوندەۋ كورمەگەنىن كىم بىلگەن, ايتەۋىر شاھاردىڭ اۆتو­كولىك قوز­عالىسى كوپ كوشە­لەردىڭ بىرىندە ور­نا­لاسقان بۇل مە­كەن-جاي كونە دە جاڭا ورال قالاسى­نىڭ بەتىنە شىققان سۇيەلدەي كورىنەدى. مۇندا كىمدەر تۇرا­دى ەكەن دەپ ويلاي­تىنمىن ىشتەي. جۋر­ناليستىك اۋەستىكپەن سۇراستىرىپ كورگەنىمدە قالانىڭ كوركىن قاشىرىپ تۇرعان وسىناۋ كوپ قاباتتى ەسكى ءۇي كوم­مۋنالدىق جاتاقحانا ەكەنىن ءبىلدىم. ەرتەرەكتە ازۋلى ءبىر مەكە­مەنىڭ قۇزىرىندا بولىپتى.ودان كەيىنگى جىلداردا يەسىزدىككە ۇشىراعان. – ەستىگەننىڭ جالعانى بولار, جاعدايىمىزدى ءوز كوزىڭمەن كورىپ كەتەرسىڭ, قالعان اڭگىمەنى سوندا جالعاستىرارمىز, قاراعىم دەپ تىلشىلەر قوسىنىنا كەلىپ اراشا سۇراعان انانىڭ كوڭىلىن قيماي , ول كىسىنىڭ ءوزىن دە قىزمەت كولىگىنە وتىرعىزىپ ايتقان جەرگە كەلگەندە الگى سۇرقاي ءۇيدىڭ ءدال تۇبىنەن تۇستىك. ونىڭ ءتورتىنشى قاباتىنا كوتەرىلدىك. جاتاقحانانىڭ سىرتى قانداي تارتىمسىز بولسا, ءىشى ودان بەتەر ارسا-ارساسى شىعىپ جاتىر. مۇنداعى سانيتارلىق-گيگيەنالىق جاعداي دەگەندى ايتا كورمەڭىز. ونىڭ ون ەكى دە ءبىر نۇسقاسىن كورمەيسىز . يت بايلاسا تۇرعىسىز دەگەن تىركەس بار ەدى, ادەبي ءتىل نورماسىندا. سونىڭ ناق ءوزى. ءبىر كەزدە قىرىق ەكى دەپ بەلگىلەنگەن بولمەگە كەلىپ كىردىك. ينەلىكتەي ىلميگەن ارىقشا, جاسى جيىرما بەس – جيىرما جەتى شاماسىنداعى قىز شىقتى الدىمىزدان. ورىندىققا تىزە بۇككەننەن كەيىن جانارى جاسقا شىلانعان قارت انا ءوزىن تانىس­تىرىپ, بۇگىنگى تىرشىلىكتەرىنەن حاباردار ەتتى. اتى-ءجونى نۇريا مۇحانعاليەۆا ەكەن. ون ەكى بالا تاربيەلەپ ءوسىرىپتى. ءتيىستى قۇجاتتارىن كور­سەتتى. ول كىسىگە 1981 جىلعى 27 ناۋ­رىزداعى كسرو جوعارعى كەڭەسى­نىڭ شەشىمى بويىنشا “باتىر انا” اتاعى بەرىلگەن. 2006 جىلعى 2 ما­مىردا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ جارلىعى بويىنشا “التىن القامەن” مارا­پاتتالعان. انانىڭ كۇيزەلىسكە تولا اڭگى­مەسىنەن ۇققانىمىز ول شال­عايداعى كازتالوۆ اۋدانىنىڭ قايىڭدى اۋىلىنان وبلىس ورتا­لىعىنا ەرىكسىز كوشىپ كەلۋگە ءماجبۇر بولىپتى. وتاعاسى وسىدان جيىرما جىل بۇرىن دۇنيە سالعان ەكەن. قازىرگى كەزدە نۇريا اپامىزدىڭ جانىن اۋىرتىپ, ۇيقىسىن قاشىرعان ءجايت قىزى لاريسانىڭ ايانىشتى تاعدىرى بولىپ شىقتى. ول باتىس قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىن­داعى پەداگوگيكالىق ليتسەيدى ۇزدىك بىتىرگەن. سودان كەيىن اتالعان ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە ستۋدەنت بولىپ قابىلدانادى. ەكىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەندە لاريسانىڭ كوزى سۋىرىلىپ, شانشىپ اۋىرا باستايدى. العاشىندا البىرت جاستىقپەن وعان ءمان بەرە قويماعان قىز اۋرۋى جانىنا ابدەن باتقان كەزدە عانا دارىگەرگە كەلەدى. سول كەزدە جاساعان ەم-شارالارعا قاراماستان لاريسانىڭ قوس جانارى مۇلدەم كورمەي قالادى. سونىمەن بىرگە ونى تاعدىردىڭ تاعى ءبىر تەپەرىشى كۇتىپ تۇر ەكەن. بۇعان قوسا ەكى اياعىنان دا جان كەتىپ, سال بولىپ اياعىن باسا الماي قالادى. مىنە, وتىزعا ەندى عانا ىلىنگەن ارۋدىڭ توسەككە تاڭى­لىپ, توبەگە تەلمىرىپ جاتقانىنا دا ون جىلدان اسىپ بارادى ەكەن. نۇريا اپاي وسى قىزى ءۇشىن قاسىنا لاريسانىڭ سىڭلىلەرى شىنار مەن اناردى ەرتىپ جوعارىدا اتالعان جاتاقحاناداعى جالپى اۋدانى ون ەكى شارشى مەترلىك بولمەگە ورنالاسادى. بايقاعانىمىز, ۇزاق جىلداردان بەرى جان مەن ءتان ازابىن قاتار تارتىپ جاتقان لاريسانىڭ جۇرەك شىمىر­لاتار جاي-كۇيى ونىڭ اناسى نۇريانى دا, سىڭلىلەرىن دە ابدەن جاسىتىپ, شوك­تىرىپ جىبەرگەنگە ۇقسايدى. جاسى­راتىن نەسى بار, وزدىگىنەن قوزعالا ال­مايتىن لاريسانى وسى جەردە جۋىن­دىرىپ, كيىندىرەدى ەكەن. ءارى وسى جەر­دە ءبارى تاماق ىشەدى.بۇعان قوسا 1982 جىلى دۇنيەگە كەلگەن شىنار دا جۇرەك دەرتىنە شالدىققان. ول ءۇشىن­شى توپتاعى مۇگەدەك. الگىندە الدى­مىزدان شىققان وسى شىنار ەكەن. ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك لاريسا ورىنعاليەۆا 2001 جىلدان بەرى ارنايى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. الايدا وعان پاتەر قاشان بەرىلەتىنى بەلگىسىز. شالقاسىنان قيمىلسىز جاتقان ايداي ارۋ ءتىس جارمادى. كورۋ قابىلەتىنەن مۇلدەم ايى­رىلعان سولعىن جانارىن جاتاقحانا بولمەسىنىڭ توبەسىنە قاداعان كۇيى سۇلق ءتۇسىپ قالا بەردى. ونىڭ جاتاق­حانانىڭ ءدال وسى بولمەسىندە قيمىل قوزعالىسسىز جاتقانىنا دا جەتى جىلعا تاياپتى. وسى ارالىقتا لاريسا اۋا جۇتۋ ءۇشىن سىرتقا ءبىر دە ءبىر رەت شىعىپ كورمەپتى. بۇعان مۇگەدەك قىزدىڭ قوزعالۋى ءۇشىن جاتاقحانانىڭ ىشكى قۇرىلىمىنىڭ ىڭعايسىزدىعى, باسپالداقتاردىڭ ورىنسىزدىعى كەسەلدىك كەلتىرىپتى . لاريسا ورىنعاليەۆا 2009 جىلعى 13 قاراشادا ەلباسى ءوت­كىزگەن “تىكەلەي بايلانىس” بويىن­شا ءوزىنىڭ مۇشكىل جاي-كۇيى ءجونىن­دە ءتيىستى ورىندارعا ساۋال دا جول­داپتى. وعان ءتيىستى جاۋاپ تا قاي­تارىلعان. وندا ل.ورىن­عاليەۆانىڭ “تۇرعىن ءۇي قاتى­ناستارى تۋرالى” زاڭعا سايكەس الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالاتىن توپقا كىرەتىنى, سوندىق­تان پاتەر­مەن مىندەتتى ءتۇر­دە قام­تاماسىز ەتىلەتىنى ايتىل­عان. الاي­دا بۇ­دان سۇراق يەسىنە قاي­تارىلعان جاۋاپتىڭ تىم جالپى­لاما ەكە­نىن دە بايقاۋ قيىن ەمەس . ل.ورىنعاليەۆاعا قاي­تارىل­عان جاۋاپتار جازىلعانداي حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالاتىن توبىنا كىرەتىن تۇرعىن ءۇي كەزەگى وتە كىنامشىل ماسەلە. ول ءسوز جوق قاتاڭ تۇردە ساقتالۋعا ءتيىس. البەتتە, مۇنداي ارنايى كەزەكتە تۇرعاندار سانى قاي كەزدە دە از بولمايدى. ورال قالاسىندا دا سولاي. ولاردىڭ ءبارىن ءبىر مەزگىلدە كوممۋنالدىق تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ دا وڭاي ءىس ەمەس شىعار. دەگەنمەن ون جىلعا تاياۋ ۋاقىتتان بەرى ءوز كەزەگىن كۇتىپ سارعايىپ, سابىرىن سارقىپ جاتقان مۇگەدەك ارۋدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىنە كادىمگى ادامي كوزقاراس تۇرعىسىنان بايىپتاي قاراعان ءار ادام زاڭدىق تۇرعىدان دا, مورالدىق تۇرعىدان دا ونىڭ ءبىر بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزەتىن ۋاقىتى الدەقاشان جەتكەنىن اڭعارار ەدى.وسى اقيقاتتى بۇكىل جان-دۇنيەسىمەن تۇيسىنەر ەدى. قوس جانارىنان ايىرىلىپ, اينالاسىن قارا تۇنەك باسسا دا, قوس اياعى قوزعالتپاي, قارعا ادىم جەر مۇڭ بولسا دا لاريسانىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى تاڭقالدىرادى. ول وتە ساۋاتتى. بۇگىندە باستى اق­­پارات كوزدەرىن تەلە-راديو حابار­لارىنان الاتىن ارۋدىڭ وي-ءورىسى كەڭ. زەردەسى بيىك. ەگەمەن ەلىمىز, ونىڭ دامۋ بەلەستەرى ءجونىن­دەگى تۇسىنىگى تەرەڭ. ول وتكەن جىلى “ايا­لى الاقان” باعدارلا­ماسىنا حابار­لاسىپ ارنايى تىركەلىپتى. بىراق وعان ءوز اياعىمەن بارىپ ەمدەلىپ قايتۋعا جاعدايى كوتەرمەپتى. ومىرگە قۇشتار جان لاريسا ورىن­عاليەۆا كۇيرەۋىك سەزىم-كۇي اۋانى­نا بەرىلمەي, الداعى كۇندەردەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتەدى. كەۋدەدەگى سول سەنىم وتىن ءوشىرىپ الماۋ ءۇشىن ءتيىستى ورىنداردىڭ وعان كومەك قولىن سوزۋى قاجەت-اق. تەمىر قۇسايىن, ورال.