ادەبيەت • 07 ماۋسىم, 2021

ماعجاننىڭ مۇڭدى سۋرەتى

1080 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

تاعدىر-تالانى ەلدىك پەن ەرلىككە ساباقتاسىپ, ءومىرى ولەڭ ورتىنە شارپىلعان قازاقتىڭ قايسار ۇلى ماعجان جۇماباەۆتى بۇگىندە ءبۇتىن ەل بىلەدى. اقىننىڭ اياۋلى بەينەسىن ازات ەلدىڭ ۇرپاعى ءبىلىم وشاقتارىنداعى وقۋلىقتان باستاپ, ادەبي كىتاپتاردان كۇندە كورىپ ءجۇر. الايدا قىلىشىنان قان تامعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى سول سۋرەتتەردى ساقتاپ قالۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوققان جوق. ايتپەگەندە, «جىر پايعامبارىنىڭ» جىلى ءجۇزىن اعاسى ابەمۇسىلىم لەنيننىڭ سۋرەتىنىڭ استىنا جاسىرار ما ەدى؟ ارىدەن باستايىق...

ماعجاننىڭ مۇڭدى سۋرەتى

بىرەر جىل بۇرىن جول ءتۇسىپ, قى­زىل­جارعا (پەتروپاۆل قالاسى­نا) تابانىمىز ءتيدى. وسى وڭىردە داس­تۇرگە اينالعان «ماعجان كوك­تەمى» اتتى رەسپۋبليكالىق ونەر فەس­تيۆالى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرۋ­شى ەدى. اقىندار, سازگەرلەر, كور­كەمسوز شەبەرلەرى باس قوساتىن جىر مە­رەكەسىنە بارعان ءساتىمىز عوي. العاشىندا وبلىس ورتالىعىندا عانا وتەتىن ءىس-شارا ما دەپ توپ­شى­لاعان ەدىك. قاتەلەسىپپىز. ۇيىم­داستىرۋشىلار القاسى ۇلكەن جۇ­مىس اتقارىپ, اقىننىڭ تۋعان اۋىلى – سارىتومارعا ساپار جوس­پارلاپ قويىپتى. فەستيۆالدىڭ ەستە قالعان ەڭ شۋاقتى ءساتى دە وسى ساپار بولدى.

الدىمەن «تۋعان جەرىم – سا­سىق­كول» دەپ جىرلاعان اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان وسى ساسىق­كول­گە ايالدادىق. اتتىڭ تاماعىنان كەلەتىن شالعىن ءشوپ, توپتاسىپ وسكەن قايىڭدار, جۇپار اۋا, ايدىن-كول... ءبارى-ءبارى جاراسىپ-اق تۇر. «مۇنداي سۇلۋ ولكەدە ومىرگە كەلگەن سوڭ اقىن بولۋدان وزگە امالىڭ قالمايدى ەكەن عوي. ماعجاندى ماع­جان ەتكەن دە, شابىتىنا شابىت قوسقان دا وسى سۇلۋلىق بولار...» دەدىك ىشتەي كۇبىرلەسىپ. تار­تىمدى تابيعاتتىڭ اجارىنا ار­بالىپ تۇرعانىمىزدا, ءبىز مىنگەن كولىكتىڭ قوزعالتقىشى قايتا ء«دۇر» ەتتى دە, سارىتومارعا جول تارتىپ كەتە باردىق. جول تارتىپ دەپ اي­تۋعا بولمايتىن شىعار, سەبەبى سا­سىقكول مەن سارىتوماردىڭ اراسى – ءتيىپ تۇر. ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت وتپەي جاتىپ دىتتەگەن جەرىمىزگە جەتتىك. مۇندا اقىنعا ارنالعان الىپ مۋزەي بار ەكەن.

يمەنە باسىپ تابالدىرىعىن ات­تادىق. الدىمىزدان مۋزەي قىز­مەتكەرى شىعىپ, جىلى شىرايمەن قار­سى الدى. سوڭىنان ەرتىپ, ءار بول­مەدە تۇرعان زاتتاردىڭ تاري­حىمەن تانىستىرىپ جاتىر. كە­نەت, كوزىمىز اقىننىڭ سۋرەتى مەن وعان ىر­گەلەس تۇرعان كۇن كوسەمىنىڭ پورت­رەتىنە ءتۇستى. ماعجاننىڭ مۋزە­يىندە ماعجاننىڭ سۋرەتى تۇرۋى – زاڭدى. ال الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ اتا جاۋىنا اينالعان لەنيننىڭ بەينەسى قايدان اداسىپ ءجۇر مۇندا؟ كوڭىلدەگى كۇدىكتى تاعى سول مۋزەي قىزمەتكەرى سەيىلتتى.

وقيعا بىلاي بولىپتى. حح عاسىردىڭ العاشقى ءۇش ون جى­لىن­داعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, اشار­شىلىق حالقىمىزدى بارىنان ايىرىپ قانا قويماي, ءسۇت بەتىنە قالقىپ شىعار قايماعىمىزدى – زيالى قاۋىم وكىلدەرىن دە قىنا­داي قىرعان بولاتىن. سول قيساپسىز قىرعىننىڭ تىرناعىنان ماعجان دا قۇتىلىپ كەتە العان جوق. قور­لىق كوردى, ازاپ شەكتى. اقىر-اياعى اتىلىپ كەتە باردى. تۋعان جەرىنىڭ توپىراعى دا بۇيىرمادى. جەرلەنگەن جەرى دە بەلگىسىز. ول ول ما, قاندى قول قارا نيەتتىلەر اقىننىڭ جانىن عانا الىپ قويماي, سوڭىندا قالعان قۇندى مۇراسى – شىعارماشىلىعىن دا ءبىرجولاتا جويىپ جىبەرگىسى كەلىپ ەدى. شىعار­ماشىلىعى بىلاي تۇرسىن, «كوزدەن كەتسە, كوڭىلدەن دە كەتەدى» دەپ, سۋرەتتەرىنە دەيىن ءتىنتىپ, تارتىپ الىپ كەتكەنىن قايتەرسىز.

الايدا ايار زاماننىڭ اياۋسىز­دىعى شايىردىڭ ءوزىن دە, ءسوزىن دە, ءتىپتى جارقىن بەينەسىن دە حالىق جادىنان وشىرە العان جوق. تۋعان-تۋىستارىن قۋدالاعانمەن, ولار دا الاش ارىسىنا دەگەن ادالدىق­تان اينىعان ەمەس. ماسەلەن, اقىن­نىڭ اعاسى ابەمۇسىلىم ءۇيىن تىن­تۋشىلەر كەلگەن كەزدە ءىنىسىنىڭ ءبىر سۋرەتىن توردە ءىلۋلى تۇرعان لە­نيننىڭ پورت­رەتىنىڭ استىنا جا­سىرىپ ۇلگە­رىپتى. كوپتەگەن قول­جازبا, سۋ­رەت قانىشەرلەردىڭ قان­جى­­عا­سىندا كەتكەنىمەن, ءبىر سۋرەتى ءبارى­بىر ساقتالىپ قالدى. ءۇي تۇ­گەل تىنتىلگەنىمەن, كوسەمنىڭ «كور­كەم بەينەسىن» اقتارۋعا قول­دارى بار­ماعان. بارمايتىنىن ابە­مۇ­سىلىم دە بىلگەن سەكىلدى. كەيىن, پورترەتتىڭ شاڭىن ءسۇرتىپ ءجۇرۋدى دە وسى ابەمۇسىلىم اماناتتاعان دەسەدى.

ءبىر قىزىعى ءدال سول راماعا كەيىن ابەمۇسىلىمنىڭ ۇلى عابدىلكارىم مەن زايىبى گۇلبارامنىڭ سۋ­رەتى ىلىنەدى. سۋرەتتىڭ شاڭىن تەك گۇلبارام عانا ءسۇرتىپ وتىرا­دى ەكەن. وزگە جان بالاسىن جاقىن­داتپايدى. ءتىپتى, گۇلبارام ومىردەن وتەر تۇسىندا دا الگى سۋرەت تۋرالى بالالارىنا ءتىس جارماپتى. جىلدار وتە كەلە, ۇلى مارات اتا-اناسىنىڭ سۋرەتىن ءتۇرلى-تۇستىگە اۋىستىرماق بولىپ جاتىپ, رامادان بەيتانىس ادامنىڭ سۋرەتىن تاۋىپ الادى. سول بەيتانىس سۋرەت – جىلدار بويى لەنيننىڭ تاساسىندا قالىپ كەلگەن ماعجاننىڭ ماڭعاز بەينەسى بولاتىن. مۋزەيدە لەنيننىڭ سۋرەتى نە ءۇشىن تۇر دەگەن ساۋالدىڭ جالعىز جاۋابى – وسى.

تاعدىردىڭ تالكەگىنە قاراسا­ڭىزشى, «حالىق جاۋى» اتانعالى بەرى ماعجاننىڭ بەينەسى عانا ەمەس, ءسوزى دە, ءوزى دە توتاليتارلىق جۇيە­نىڭ تاساسىندا قالىپ كەلىپ ەدى عوي. وداقتىڭ شاڭىراعى وپى­رىلىپ ورتاسىنا ءتۇستى دە, حالقى­مىزدىڭ ناعىز جاناشىرلارىمەن, ۇلت قايراتكەرلەرىمەن, اساۋ اقىندارىمەن قايتا قاۋىشتىق. سول ءۇشىن دە تاۋەلسىزدىك تاڭىنىڭ الدىندا ماڭگى-باقي قارىزدارمىز. سول تاڭنىڭ اتارىن بىزدەن ءبىر عاسىر بۇرىن بىلگەن ءبىر ادام بار. «كۇنشىعىستان تاڭ كەلەدi – مەن كەلەم, كوك كۇڭiرەنەد: مەن دە كوك­تەي كۇڭiرەنەم. جەردiڭ ءجۇزiن قا­راڭعىلىق قاپتاعان, جەر جۇزiنە نۇر بەرەمiن, كۇن بەرەم!». ول – وسى ولەڭ جولدارىنىڭ اۆتورى – ماعجان جۇماباەۆ. ءوزى ايتىپ كەت­كەندەي, كۇنشىعىستان كەل­­گەن تاڭمەن – ازاتتىقتىڭ التىن تا­ڭىمەن بىرگە باسى بۇعاۋعا كون­­بەگەن اساۋ اقىنمەن قايتا تا­بىس­تىق. ودان ايرىلىپ قالۋعا قۇ­قىمىز جوق. سەبەبى ماعجاننان ايىرىل­ساق – ازاتتىقتان دا ايىرى­لامىز, الماس قىلىشتىڭ توت باسقان جۇ­زىندەي مايىرىلامىز...

سوڭعى جاڭالىقتار