مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنا دەيىن اتالعان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تۇبەگەيلى تارقاتۋدى تاپسىرعان ەدى. بىراق ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اجەتحانالارمەن ءالى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن جوق.
جىلى اجەتحانالار جايى 2019 جىلعى تارازداعى جانتۇرشىگەرلىك جايتتان كەيىن قىزۋ تالقىلانعان ەدى. وسى وقيعادان سوڭ وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى, مەكتەپ ديرەكتورى, ساباق كەزىندە دارەتحاناعا جىبەرگەن مۇعالىم, كەزەكشى مۇعالىم, ۆاحتەر مەن وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنەن كەتتى. سونداي-اق تاراز قالاسىنىڭ اكىمى قايرات دوساەۆ تا جۇمىستان بوساتىلدى. وبلىس باسشىسى ەسكەرتۋ الدى. ال ون ەكى جاسار قىزدى زورلاعان 38 جاستاعى پەدوفيل 25 جىلعا سوتتالدى.
الايدا مۇنىڭ ءبارى سالدارمەن كۇرەسۋ ەدى. سوندىقتان «بۇل دەگەن – ماسقارا جاعداي» دەگەن پرەزيدەنت اتالعان پروبلەمانى جەدەل شەشۋدى شەگەلەپ تاپسىرعان-تىن. سودان بەرى ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. دەگەنمەن ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىسى گۇلزات كوبەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءالى دە 100-دەن اسا مەكتەپتە بالالار اۋلاداعى اجەتحاناعا بارادى.
بالالاردى جىلى اجەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. وسىعان قاتىستى مونيتورينگ جۇرگىزىلىپتى. 2020 جىلدىڭ باسىندا ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 2 700 اۋلا دارەتحاناسى بولعان كورىنەدى.
2020 جىلدىڭ سوڭىندا ونىڭ سانى 148-گە ازايدى. دەگەنمەن 2021 جىلدىڭ ءى توقسانىنداعى قورىتىندى بويىنشا 135 مەكتەپ اۋلاسىندا ءالى دە دارەتحانا تۇر. ونىڭ 89-ى – تۇركىستان وبلىسىندا, 20-سى – شىعىس قازاقستان وبلىسىندا, تورتەۋى – قاراعاندى وبلىسىندا, بىرەۋى شىمكەنت قالاسىندا ورنالاسقان. وسى 135 مەكتەپتىڭ 98-ىندە جىلى اجەتحانا سالۋ بيىلعا جوسپارلانىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا 37 مەكتەپتە عيمارات ىشىندەگى دارەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەي وتىر. اتاپ ايتقاندا بۇلار – الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ, تالعار, ەڭبەكشىقازاق اۋداندارىنداعى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارباعاتاي اۋدانىنداعى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قازتالوۆ, جانعالى اۋداندارىنداعى جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىنداعى مەكتەپتەر», دەدى گ.كوبەنوۆا.
مەكتەپتەردە جىلى اجەتحانالاردى سالۋ عانا ەمەس, اۋلاداعى دارەتحانانى جويۋ ماسەلەسى دە وزەكتىلىگىن جويماي تۇر. سەبەبى كەيبىر وڭىرلەردەگى مەكتەپتەردە عيمارات ىشىندە جىلى اجەتحانا مۋزەيدەگى قولدانىلمايتىن ەكسپونات سەكىلدى. ياعني مەكتەپ اكىمشىلىگى كوممۋنالدىق شىعىندى ارتتىرماس ءۇشىن بالالاردى اۋلاداعى دارەتحاناعا جىبەرەدى. گ.كوبەنوۆا كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكاداعى بارلىعى 2 631 مەكتەپتە جىلى دارەتحانالارمەن قاتار اۋلاداعى اجەتحانا دا جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە 1 381 ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا سىرتقى دارەتحانالار جويىلدى. ال 396 مەكتەپتە جويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. دەسەك تە 854 ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا بۇل ماسەلە ءالى دە شەشىلمەي جاتىر.
تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساكەن قالقامانوۆ مەكتەپتەردەگى جىلى اجەتحانالار ماسەلەسى جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن شەشىلەتىنىن ايتتى.
«2020 جىلدىڭ باسىندا 756 مەكتەپتىڭ اجەتحانالارىن جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانعان. اتالعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن جىلى دارەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دەمەۋشىلەردەن, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2 ملرد 179 ملن 544 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلىپ, ماقساتتى يگەرىلدى. جىلدىڭ قورىتىندىسىنا قاراساق, 679 مەكتەپتىڭ ىشكى اجەتحاناسى قالپىنا كەلتىرىلدى. 2021 جىلدىڭ باسىندا 77 مەكتەپتە جىلى دارەتحانانى قالپىنا كەلتىرۋ ءتيىس بولعان. قازىرگى تاڭدا كەلەس اۋدانىندا ورنالاسقان 18 ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ اجەتحانا ماسەلەسىن شەشۋگە 86 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ, ناتيجەسىندە ءمودۋلدى دارەتحانالار سالىندى. ال قالعان 59 مەكتەپكە جىلى اجەتحانالار سالۋ ءۇشىن سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ, ءتيىستى قاراجات ءبولۋ ءۇشىن قاجەتتى قارجىنى قايتا قاراۋدى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا ەنگىزەمىز. نەگىزى, جۇمىس جۇرگىزىلگەن. 679 مەكتەپ دەگەن – رەسپۋبليكاداعى ەڭ كوپ وقۋ وشاعى. جوعارىدا اتالعان 59 مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن شەشەمىز», دەيدى اكىمنىڭ ورىنباسارى.
جىلى دارەتحانانى سالۋ بار, ەكىنشى جوعارىدا جازعانىمىزداي, اۋلاداعى اجەتحانانى جويۋ ماسەلەسى تاعى بار. قاراعاندى وبلىسى اكىمنىڭ ورىنباسارى ابزال نۇكەنوۆ اۋەلى جويۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدىڭ قاجەت نەمەسە قاجەت ەمەسىن انىقتاۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى.
«كوميتەت باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەر بويىنشا ءبىزدىڭ وبلىستا 4 مەكتەپ نازارعا الىنعان ەكەن. بۇل ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جىلى اجەتحانالار ورناتىلدى. مۇنداي جۇمىستى جۇرگىزۋدە كەي مەكتەپتەرگە جەكە-دارا قاراۋ كەرەك. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وبلىس بويىنشا اتالعان 4 مەكتەپتىڭ بىرەۋىن الىپ قاراساق, شەت اۋدانىنداعى باستاۋىش ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وشاعىندا نەبارى 3 بالا وقيدى. ونى جابۋعا دايىنداپ جاتىرمىز. ال ەكىنشى قىزىلتۋ اۋىلدىق مەكتەبىندە 6 وقۋشى عانا بار. مونيتورينگ جۇرگىزۋدە وسىنداي ماسەلەلەر ەسكەرىلگەنى ابزال. جابىلعالى تۇرعان مەكتەپكە مەملەكەت قاراجاتىنان اجەتحانا سالۋ ءتيىمسىز. بۇدان كەيىن بىزگە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن عيمارات ىشىنە جىلى دارەتحانا سالىنعان مەكتەپتەردىڭ اۋلاداعى اجەتحاناسىن بۇزۋ تۋرالى تاپسىرما كەلدى. ءبىز اۋىلدىڭ جاعدايىن جاقسى بىلەمىز عوي. كوپتەگەن ەلدى مەكەندە سۋ, كاناليزاتسيا, ەلەكتر قۋاتى ماسەلەلەرى بولادى. سونداي جاعدايدا اۋلاداعى اجەتحانا قاجەت بولىپ قالادى. سوندىقتان ونى مۇلدەم جويماي, جاي عانا ق ۇلىپتاپ قويالىق. توتەنشە جاعداي بولا قالسا, اشىپ قولدانۋعا مۇمكىندىك بولعانى ءجون. جانە بۇل مەملەكەتتىك م ۇلىك قوي, ونى جاي قيراتا سالۋعا دا بولمايدى», دەيدى ا.نۇكەنوۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىشەر مارحابات تا ارىپتەسىنىڭ ءسوزىن تولىقتىردى. شىعىستاعى وڭىردە دە جىلى اجەتحانالارى جوق ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 3-5 بالادان عانا وقيدى جانە مۇنداي مەكتەپتەردى جابۋعا دايىنداپ جاتىر.
بۇعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ مينيسترلىك تاراپىنان جاۋاپ بەردى جانە جوعارىدا جازىلعان پروبلەمانىڭ بار ەكەنىن جاسىرمادى.
«بىزدە 12-58 دەگەن ۇكىمەت قاۋلىسى بار. اتالعان قاۋلىعا سايكەس مينيمالدى نورماتيۆ بەكىتىلگەن. وسىنداي نورماتيۆكە ساي كەلمەيتىن مەكتەپتەر, ياعني 3-5 بالا وقىپ جاتقان جانە جاقىندا جابىلاتىن وقۋ وشاعى بولسا, بولەك قاراۋىمىز كەرەك. مەن مۇنى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتىنە تاپسىرامىن. تەك قانا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ەمەس, قالعان وڭىرلەرگە دە وسىعان قاتىستى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋى ءتيىس. دەگەنمەن ماسەلە اجەتحانانى جويۋ-جويماۋدا ەمەس, بار دۇنيەنى لايىقتى قولدانا بىلۋدە. ەشكىمدى دە الداۋدىڭ قاجەتى جوق. بىزدە قالاي؟ جىلى اجەتحانا مەكتەپتىڭ ىشىندە بار, بارلىق جاعداي جاسالعان. بىراق ونى پايدالانبايدى, بۇل تەكسەرۋ كەلگەندە كورسەتۋگە عانا ارنالعان. مۇنداي جاعدايلار انىقتالدى. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. مىنە, سوندىقتان دا اۋلاداعى اجەتحانالاردى جويۋدى تالاپ ەتىپ وتىرمىز. ال ا.نۇكەنوۆ ايتقانداي, توتەنشە جاعدايلار ورىن الماۋى ءتيىس. جىلى دارەتحانالار ءاردايىم جۇمىس ىستەپ تۇرۋى كەرەك. بۇدان بولەك ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەن مىندەتتى سانيتارلىق تالاپتارعا جىلى اجەتحانا جايىن ەنگىزۋدى سۇراپ وتىرمىز. شىنى كەرەك, بۇل ۇسىنىستى ورىنداۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى جانە ونى قابىلداۋعا سەبەپ جەتكىلىكتى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان جىلى اجەتحانالارمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن ليتسەنزيادان ايىرۋعا دەيىن قاتاڭ شارالار قابىلدايمىز. ويتكەنى تاپسىرمانى ورىنداۋعا ارنايى ۋاقىت بەرىلدى», دەدى مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اجار عيناياتتىڭ سوزىنە سەنسەك, سانيتارلىق تالاپتارعا اجەتحانا جايلى نورما ەنگىزىلىپ قويعان.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بىرقاتار سانيتارلىق تالاپقا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قاتىستى وزگەرتىلگەن سانيتارلىق تالاپتار بويىنشا رەكونسترۋكتسيالاناتىن, جاڭادان سالىناتىن ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىنىڭ سانيتارلىق توراپتارى عيماراتتىڭ ىشىندە ورنالاسۋى ءتيىس. سوندىقتان مۇنداي نورما بار جانە تالاپتاردىڭ ورىندالۋى باقىلاۋعا الىنۋدا», دەدى ا.عينايات.
ءبىز بۇل جولى تەك مەكتەپتەردەگى ماسەلەنى, ياعني ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جىلى دارەتحانا جايىن عانا ءسوز ەتتىك. شىن مانىندە مۇنداي ماسەلە بالاباقشالاردا دا وزەكتى بولىپ تۇر. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتى جۇرگىزگەن مونيتورينگتىڭ سوڭعى دەرەكتەرىنە كوز جۇگىرتسەك, تۇركىستان وبلىسىنداعى 199 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدا بالدىرعاندار اۋلاداعى اجەتحانالارعا بارادى. مۇنداي جاعداي باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى 75, اقتوبە وبلىسىنداعى 66, قاراعاندى وبلىسىنداعى 40, پاۆلودار وبلىسىنداعى 13, جامبىل وبلىسىنداعى 10, قىزىلوردا وبلىسىنداعى 6, الماتى وبلىسىنداعى 5, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى 1 بالاباقشادا دا بار.
