بۇل قارجىعا جاڭادان جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جول جوندەلىپ, قۇرىلىس نارىعى دا قارقىندى دامي باستادى. ماسەلەن, وبلىستا وتكەن جىلى جاڭادان اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ 1,8 مىڭى تۇراقتى ەڭبەك نارىعىنا قوسىلعان ۇلەس بولدى. ونىڭ ىشىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى 10,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان كورىنەدى.
– بىلتىر پاندەميا باستالعان كەزدە ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارمەنىمەن جۇزەگە اسقان «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا زور قولداۋ بولدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وبلىسقا ءبىر رەتتەن 105,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە وڭىردە 20,9 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇراتىن 1046 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. سونىڭ ىشىندە 451 جوبا نەمەسە 43 پايىزى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى جاقسارتۋعا, 237 جوبا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەن اباتتاندىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان. بارلىعى 975 جوبا اياقتالدى. 19,5 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسىنىڭ» جوبالارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ ورتاشا جالاقىسى 88,2 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى, – دەيدى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسىنىڭ جەتىسۋداعى ناتيجەسى تۋرالى ايماق باسشىسى اماندىق باتالوۆ.
ال بيىل «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 34,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسى 34,7 ملرد تەڭگە قارجىنىڭ 32,7 ملرد تەڭگەسى 21 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا جانە 2 ملرد تەڭگە قاراجات سۇرانىس بەرۋشىلەر ءۇشىن ميكروكرەديت بەرۋگە ارنالادى دەپ جوسپارلانعان. دەرەككە جۇگىنسەك, قابىلدانعان 21 جوبانىڭ ىشىندە 30,8 ملرد تەڭگە قارجى ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا 20 نىساننىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە جانە 1,9 ملرد تەڭگە قارجى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىساندارىنىڭ قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋگە باعىتتالادى. سونداي-اق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزەڭى مەن نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن 3 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلسا, ونىڭ ىشىندە 1 190 جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ورنى پايدا بولماق.
ايماقتا بۇل جۇمىس باستالىپ تا كەتتى. قازىر 7 جوبا بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ قاتارىندا ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ ەسىك قالاسىندا, جامبىل اۋدانىنىڭ ۇزىناعاش اۋىلىندا, ىلە اۋدانىنا قاراستى كوكقاينار, مەجدۋرەچەنسك جانە بورالداي اۋىلدارىندا, قاراساي اۋدانىنداعى قاسكەلەڭ قالاسىندا ارقايسىسى 1500 ورىندىق مەكتەپ پەن ىلە اۋدانىنىڭ ىنتىماق اۋىلىندا 1200 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى بار. سونىمەن قاتار بيىل جالپى سانى شامامەن 1 600 وقۋشى ورنىنا لايىقتالعان 12 بلوكتى-ءمودۋلدى مەكتەپ عيماراتتارى تۇرعىزىلادى ەكەن. مۇنان بولەك جوسپارعا الاكول اۋدانىنىڭ «جالىن» بالالار لاگەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى دا كىرگەن. بۇيىرسا, بيىل الاكول جاعاسىندا ورنالاسقان دەمالىس ورنى زاماناۋي ۇلگىدە جاڭا كەلبەتكە يە بولىپ, داڭقتى «ارتەك» لاگەرىنەن كەم بولمايتىنداي بالالار ورتالىعىنا اينالۋى ءتيىس. اقشي اۋىلىنداعى بۇل بالالار دەمالىس ورنىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 1,6 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالماق.
ايتپاقشى, وسى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتى وبلىستاعى مەكتەپتەرگە مولىنان ءتيىپ تۇر. بىلتىر جول كارتاسى شەڭبەرىندە وڭىردە 352 مەكتەپتىڭ سانيتارلىق جەلىسى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن بولاتىن. بۇگىندە وبلىستاعى 760 ءبىلىم نىسانىنىڭ اراسىندا 743 مەكتەپ جىلى دا قولايلى اجەتحانامەن قامتىلعان. ال تاعى 17 مەكتەپتەگى اجەتحانا ماسەلەسى كۇردەلى جوندەۋ مەن قوسىمشا قۇرىلىسى اياقتالعاندا جانە بيواجەتحانالار ورناتۋ ارقىلى شەشىلەدى. نەگىزىنەن, ايماق بويىنشا مەكتەپ اجەتحانالارىنىڭ اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا 16,8 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. جالپى, الماتى وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك سالانىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ 55 پايىزدان استامى باعىتتالىپ وتىرعانى بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا سوڭعى 5 جىلدا وڭىردە 27 مىڭ ورىندىق 49 مەكتەپ سالىنعان. بىلتىر تاعى 7 مەكتەپ ىسكە قوسىلدى, بيىل دا 18 مەكتەپ سالىنادى.
سونداي-اق جول كارتاسى اياسىندا بولىنگەن قارجى اۋىلداردىڭ اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە دە وڭ ىقپال ەتىپ وتىر. قازىر وبلىستا بۇل باعىتتاعى جۇمىس قارقىندى. ماسەلەن, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2021» باعدارلاماسى بويىنشا توپتىق سۋ قۇبىرىن سالۋ جۇمىستارى قىزىپ تۇر. ياعني بيىل قۇرىلىسى باستالىپ, كەلەر جىلى تولىق اياقتالاتىن ەسىك توپتىق سۋ تاراتقىشى ىسكە قوسىلسا, اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن جول كارتاسىنىڭ جەمىسى سول بولماق. ويتكەنى ەسىك توپتىق سۋ تاراتقىشىن ىسكە قوسۋ جالپى سانى 105,2 مىڭ تۇرعىنى بار 9 ەلدى مەكەندى ساپالى اۋىز سۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن.
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بۇل جوبا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبانىڭ جالپى قۇنى 4,4 ملرد تەڭگە تۇرادى ەكەن. تاراتقىش توراپ ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 9 ەلدى مەكەنگە, اتاپ ايتقاندا, ەسىك قالاسىنا, بولەك, ايمەن, قىزىلجار, قاراساي, قاينازار, كوكتوبە, راحات, ورىكتى اۋىلدارىنا ساپالى اۋىز سۋ ۇزدىكسىز بەرىلمەك. قازىر جوبا بويىنشا تاۋلىگىنە 30 936 تەكشە مەتر قۋاتقا يە سۇزگى ستانساسىنىڭ, كولەمى 1400 تەكشە مەترلىك 2 رەزەرۆۋاردىڭ, ۇزىندىعى 40,2 شاقىرىم سۋ تاراتقىشتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
– 2020 جىلى وبلىستا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» اياسىندا تالدىقورعان قالاسىندا 200 ورىندىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى, 7 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا جانە 34 مەكتەپ سالىنىپ, 4 اۋرۋحاناعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جاسالدى. 220 ەلدى مەكەندە 487,7 شاقىرىم جول جوندەلدى, 60 اۋىلدىڭ اۋىز سۋ ساپاسى جاقسارتىلدى. بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 58 جوبانىڭ اياقتالۋى جوسپارلانعان, – دەيدى تاعى دا تاقىرىپقا وراي وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسقان جوبالاردىڭ تاعى ءبىر قوماقتى ۇلەسىن وڭىردەگى ىشكى جولداردىڭ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنان دا بايقاۋعا بولادى. مىسالى, بىلتىر جول كارتاسى شەڭبەرىندە 18,8 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالىپ, وبلىس بويىنشا 487,7 شاقىرىم جولعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. مۇنان بولەك, «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا دا 3,2 ملرد تەڭگە قارجىعا 97,2 شاقىرىم جول جوندەلگەن. ناتيجەسىندە, وڭىردەگى 240 ەلدى مەكەننىڭ اۋىلىشىلىك جولدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ال بيىل وبلىستاعى ساپاسى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جولداردىڭ ۇلەسى 89 پايىزعا جەتەدى دەگەن بولجام بار. جالپى, 2025 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 95 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس.
جول دەمەكشى, اۋماقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس الداعى 5 جىلعا اۆتوموبيل جولدارى جەلىسىن دامىتۋدىڭ وبلىستىق جوسپارى ازىرلەنگەن بولاتىن. سوعان سايكەس 2025 جىلعا دەيىن 1700 شاقىرىمعا جۋىق جول تولىقتاي جوندەلمەك. وعان 150 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوكولىك جولىنا شىعاتىن التى جول سالىنادى ەكەن. مۇنان بولەك جوعارعى قاسكەلەڭ تاس جولى مەن تالعار تراكتىن ءبىرىنشى ساناتقا جەتكىزىپ, قايتا جاڭارتۋ كوزدەلگەن. سول سياقتى ۇزىندىعى 170 شاقىرىم سارىوزەك-كوكتال جولىنا دا قايتا جاڭارتۋ جۇرگىزىلەدى. ال 2023 جىلعا قاراي «قاپشاعاي-كۇرتى» جانە «كۇرتى-بۋرىلبايتال» جولدارىنىڭ 233 شاقىرىمىن قايتا جاڭارتۋ اياقتالادى. بۇگىندە بالقاش كولىنىڭ جاعالاۋىنا باراتىن ۇزىندىعى 140 شاقىرىم جول قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر. كولساي كولىنە جەتكىزەتىن جول قۇرىلىسى اياقتالعان. ال قايىڭدى كولىنە جەتكىزەتىن 12 شاقىرىم جولدى جوندەۋ جۇمىستارى بيىل باستالادى. سونداي-اق «التىن-ەمەل» ۇلتتىق پاركىنە دەيىنگى جولدى قايتا جاڭارتۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنۋدە.
توق ەتەرىن ايتقاندا, جەتىسۋ وڭىرىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2021» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اساتىن جوبالاردىڭ جەمىسىن جۇرت كورەتىن كۇن جاقىن.
