ونەر • 17 مامىر، 2021

مەيىرىم ەكەن عوي

60 رەت كورسەتىلدى

سۇم سوعىستان ادام ساناسىنا تۇسكەن تىرتىقتار از ەمەس. اسىرەسە ميلليونداعان تاعدىرلاردى تاس-تالقان ەتكەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك قىرعىننىڭ ادامزاتقا تيگىزگەن قىرۋار زالالىن ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ءبىز سوعىس دەگەندە تەك بىرىڭعاي قاتىگەزدىكتى ەلەستەتىپ كەتپەۋىمىز دە كەرەك سياقتى. كەيدە قاۋلاپ جانعان قىزىل ءورتتىڭ ىشىنەن دە ىزگىلىك ىزدەرىن كورۋگە بولادى. سۋرەتشى شاۆكات گافۋروۆتىڭ «قىرىق بەستە گۇلدەگەن المالار» («يابلوكي 1945-گو») اتتى كارتيناسى ءبىزدى وسى ويعا جەتەلەپ اكەتتى...

جەر شارىنىڭ الدەبىر نۇكتەسىندە الدەبىر تيران ميلليونداعان ادامدى قى­رىپ-جويۋعا قاھارلانا جارلىق شاشىپ، قارا ءمورىن قانعا مالىپ جاتادى. ال ەندى تۋرا سول جەر شارىنىڭ كەلەسى ءبىر نۇكتەسىندە سول قىرعىننان قان جۇتىپ، اتا-اناسىنان جاس­تاي ايرىلعان تۇل جەتىمدەردى قاراپايىم ۇستا اسىراپ الۋعا بارا جاتادى.

اتالعان كارتينا – وزبەك سۋرەتشىسى ش.گا­فۋروۆتىڭ ەرەكشە تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى. ەرەك­شە دەيتىنىمىز، قىلقالام شەبەرى سوم­داعان كەيىپكەرلەر ومىردە بولعان تالايلى تاع­دىر يەلەرى. تاشكەنتتىك قاراپايىم ۇستا شاماح­مۇد ومىردە بولعان ادام ەكەن. سوعىس جىل­دارىندا ايەلى ەكەۋى جەتىم قا­ل­عان 14 بالانى اسىراپ العان ۇلكەن جۇرەك­تى جاندار. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا وزبەكستانعا 4 مىڭ­داي جەتىم بالا ەۆاكۋاتسيالانعان دەگەن دەرەك بار. البەتتە، ونىڭ تۇگەلى دەرلىك جەتىم.

شاماحمۇدتىڭ ءوز كىندىگىنەن بالا بولما­عان. ەڭ ءبىرىنشى بالانى اسىراپ العاندا ونىڭ جاسى 53-تە، ال قوساعىنىڭ جاسى 40-تا بولسا كەرەك. ىزگىلىك يەلەرى جەتىم جۇرەك­تەرگە بىرتىندەپ جىلۋ سىيلاي باستايدى. 1943 جىلى شاماحمۇد ۇستا 4 بالانىڭ اكەسى اتانادى. سوعىس اياقتالعانشا ولار 14 بالاعا ءۇمىت شىراعىن سىيلايدى. ايرىقشا ايتا كەتەرلىگى، اسىراپ العان بالالاردىڭ بارلىعى ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى. ىشىندە حالي­ما ەسىمدى قازاق قىزى دا بار. سول سياقتى رايا مالتسەۆا – بەلورۋس بولسا، ماليكا يسلاموۆا – تاتار، ۆولوديا ۋرۋسوۆ – ورىس.

جاراتۋشىنىڭ قۇدىرەتىندە شەك بار ما، شاماح­مۇد بىردە بەس ايلىق شاقالاقتى اسىراپ الۋعا تاۋەكەل ەتەدى. تاڭ قالارلىعى – سول كۇنى ۇستانىڭ ەشقاشان قۇرساق كوتەر­مەگەن جارى باحريدىڭ ءتوسى ءيىپ، الگى بەس ايلىق جەتىم شاقالاقتى ەمىزە باستايدى. اكەسى بالاعا سول كۇنى – نىعمەت دەپ ازان شاقىرتىپ ات قويدىرىپتى. قاراپايىم ۇستانىڭ بۇل ەرلىگى كەشىكپەي بۇكىل وداققا تاراپ، ءتىپتى مايدان دالاسىنداعى جاۋىنگەرلەرگە دە جەتەدى.

شاماحمۇد ءبىر كۇنى قوماقتى اقشا سا­لىن­­عان حات الادى. حات مايدان دالاسىنان جەت­كەن. اۆتورى – لەيتەنانت  لەۆيتسكي. حات­تا جازىلعانداي، لەيتەنانتتىڭ بالالارى وسىناۋ سۇم سوعىستىڭ كەسىرىنەن وپات بول­عان ەكەن. بۇگىنگى جىبەرگەندەي سومانى ول ولە-ولگەنشە جىبەرىپ تۇراتىنىن جازا­دى. باسىندا شاماحمۇد اقشانى الۋعا ۇيالا­دى، الايدا بىرنەشە بالاسىنان قاتار ايرىل­عان اكە قاسىرەتىن تۇسىنۋگە تىرىسىپ، كەلى­سىم بەرەدى. سويتەدى دە شاماحمۇد ساشا برى­نين ەسىمدى تاعى ءبىر بالانى اسىراپ الادى. تۇسىنگەن ادامعا ساشا بىردەن ەكى اكەلى بولا­دى. بىرەۋى – وزبەك ۇستاسى، ەكىنشىسى ورىس لەي­تەنانتى.

شىن مانىندە مەيىرىم مەزەت ياكي مەكەن تال­عامايدى. شاماحمۇد ۇستا اسىراپ العان بالالاردىڭ اراسىندا ورىس تا، قازاق تا، وزبەك تە، لاتىش تا، ۋكراين دا، مولداۆان دا، چۋۆاش تا بار.

ءبىز سونداي-اق وسى كارتيناعا قاراپ تۇ­رىپ جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ء«بىر اتا­نىڭ بالالارىن» ەسىمىزگە تۇسىردىك. اتال­عان اڭگىمەنىڭ تاعىلىمى ءتىپتى تەرەڭدە. اتا جاۋى نەمىس بالاسىن اسىراپ العان قازاق­تىڭ قاراپايىم قارا شالى  بۇكىل ءفاشيزم­نىڭ تىزەسىن ءبىر عانا ىسىمەن بۇكتىرەدى. قاتى­گەزدىكتىڭ قاندى باسىن ىزگىلىكتىڭ اياعىنا يدىرەدى.

وزبەكتىڭ تالانتتى قىلقالام شە­بەرى شاۆكات گافۋروۆتا وسى يدەيانى ءوز شى­عارماشىلىعىنا وزەك ەتكەن. شىن­دىقپەن شەكتەسكەن شىعارمالار قاشاندا قۇن­دى. شاۆكات قىلقالامى بۇل رەتتە جۇرەكتىڭ قىلىن شەرتەر شىن شەبەرلىگىمەن ءبىزدى بىردەن باۋراپ الدى.

كارتينا 1988 جىلى جازىلىپتى. سۋرەت­شى وزبەكستانداعى تەاتر جانە كوركەمونەر ينستيتۋتىن تامامداعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار