ونەر • 17 مامىر، 2021

بوياۋلار قۇپياسى

28 رەت كورسەتىلدى

قاستەەۆتىڭ قىلقالامىنان تۋعان كەز كەلگەن كوركەم تۋىندىدا س ۇلىق سۇلدە، بولبىر بەينە بولىپ كورمەگەن شىعار، ءسىرا. اقساعى تەپسىنىپ، ساقاۋى سايراپ تۇرعانداي وقىرمان كوڭىلىندە تەرەڭ تاڭبا قالدىرادى. بوگدە ءبىر سۋرەتشىنىڭ بۇتىندەي ءبىر قوراپ اكۆارەل ىسىراپ قىلاتىن كورىنىسىنە ول ءبىر جاعىم عانا بوياۋ جۇمساپ وتە بەرەدى. بوياۋلار نەعۇرلىم جۇقا جاعىلعان سايىن كارتينانىڭ وي-يدەياسى سوعۇرلىم كۇردەلى. ناعىز سيقىرشىنىڭ ءوزى مە دەرسىز.

كوپ بوياۋمەن از سۋرەت سالۋعا دا، كەرىسىنشە از بوياۋمەن كوپ كار­تينا جازۋعا دا بولادى. ەرىك وزىڭ­دە، ەشكىم قولىڭنان قاقپايدى. تەك تالانتتىڭ دا تارازىعا جۇگى­نە­تىنىن ەسكەرسەك، كلاسسيكالىق شى­­عار­ما جازۋ ءۇشىن بوياۋدىڭ قا­لىڭ نە جۇقاسى ماڭىزدى ەمەس. شىن­تۋايتىندا، سۋرەتشى شەبەر­لىگى­نىڭ ءوزى، وسىعان بايلانىس­تى ەمەس پە؟! قازاق بەينەلەۋ ونە­رى­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءابىلحان قاس­تەەۆتىڭ «توعاندى ما­دە­نيەت پار­كى­نىڭ كورىنىسى» اتتى تۋىندىسى ءبىز جوعا­رىدا ايتقان ءسوزىمىزدىڭ دا­لەلى. ۇلى سۋرەت­شىنىڭ تابيعاتتان ۇر­لا­عان عاجايىبى رۋحاني جاۋھار دۇنيە.

«توعاندى مادەنيەت پاركىنىڭ كو­رىنىسى» اتتى كارتينا پەيزاج جان­رىندا جازىلعان. قىلقالام شەبەرى 1937 جىلى ماسكەۋدەگى ن.كرۋپ­سكايا اتىنداعى حالىقتىق ونەر كوركەمسۋرەت ستۋدياسىندا وقىپ كەل­گەننەن كەيىن تۋعان تابيعاتىن بەينەلەيدى. بۇل ونىڭ مايلى بوياۋمەن جۇمىس ىستەۋدەگى العاشقى قادامدارىنىڭ ءبىرى. دانىشپان سۋرەتشى لەوناردو دا ۆينچي ايت­قانداي «كەز كەلگەن تانىم اقىل ءۇشiن ءاردايىم پايدالى، ويتكەنi ول پايداسىزدان ارىلتىپ، جاقسىنى ساقتاي الادى». ەڭدەشە، جاقسىنى ۇيرەنۋگە ءھام ساقتاۋعا تىرىسقان قىلقالام شەبەرىنىڭ ەلەۋلى ەڭبەگى ۇلكەن ونەرگە باستاما بولدى دەسەك ارتىق ايتپاعانىمىز بولار ەدى.

جازۋ قيىن جۇمىس ەمەس، ونىڭ ءمانىن ارشىپ ۇعۋ، تامىرىنا بويلاۋ وتە اۋىر ەڭبەكتى قاجەت ەتەدى. كوركەم شىعارمانىڭ سىرت كوزگە بىردەن شالىنا قويمايتىن سىر-جۇمباعى قانشاما. سونىڭ ءبارىن وقىرمانعا بورشالاپ جايىپ سالۋ ءۇشىن رەنتگەن كوز قاجەت. ولاي بولماسا وقۋشى قاۋىم كارتينانىڭ سىرتقى سيپاتىنا ءسۇيسىنىپ، كەلەسى ءبىر ويدىڭ شابىندىعىنا تۇسەدى. بۇل تۋراسىندا ايگىلى پابلو پي­كاس­­سو: ء«بارى سۋرەتتى تۇسىنۋگە تى­رى­­سادى. نەگە ولار قۇستاردىڭ شيقى­­لىن ۇعۋعا تىرىسپايدى؟!» دەپ كورگەننەن ەمەس، سەزىنگەننەن تۋعان كورىنىستەردىڭ قۇپياسىنا ۇڭى­لۋگە شاقىرادى. ياعني بوياۋلار قۇپيا­سىن تانۋعا تىرىسقان ابزال.

كوپ­پلاندى كارتينادا سۇلۋ تاۋ بوك­تەرىندەگى توعاندى پارك بەي­­نەلەنگەن. الدىڭعى پلاننان ءبىز بەتىنە اسپان مەن اعاشتاردىڭ بەي­نەسى تۇسكەن الاسا اعاشتار مەن بۇتاقتار قورشاعان توعاندى كو­رەمىز. ەكىنشى پلاندى بيىك-بيىك پيرا­ميدا سياقتى تەرەكتەر مەن ىلە الاتاۋى الىپ جاتىر، ال ءۇشىن­شى پلاندا كوگىلدىر بيىك اسپان. سۋرەتشى ءارتۇرلى وسىمدىكتەر الەمىن، قازاق تاۋىنىڭ اسەمدىگىن، تاۋ بوكتە­رىندەگى جاسىل شالعىن ۇستىندەگى كوگىلدىر اسپاننىڭ ۇشى-قيىرى جوق الىستىعىن بەرۋ ار­قىلى تۋعان ولكەنىڭ سۇلۋلىعىن جەتكىزگەن.

ول جاسىل ءتۇستىڭ رەڭكتەرىنە ىر­عاقپەن قالقي اۋىسادى، كە­ڭىس­تىكتى بەرۋ ءۇشىن سالماقسىز كورى­نىستەردى پايدالانادى. كەڭىس­تىك كار­تيناعا اۋقىمدىلىق بە­رىپ تۇر. ءبىز كارتينا­نىڭ ال­دىڭعى پلا­­نىن­داعى توعاننىڭ جاعا­سىن­دا­عى ۇساق تاستاردى انىق كورەمىز. كو­رەر­مەننىڭ نازارى تو­عان ارقى­لى مالتا تاستاردىڭ ۇستىن­نەن اۋىپ، بۋداق-بۋداق بۇلتتارعا اۋى­سا­دى. كارتينادان شۋاقتى  جاز­دىڭ جىلى كۇنى، تىنىشتىق پەن جاي­لىلىق سەزىلەدى.

بىزدىڭشە، بۇل تابيعاتتىڭ اسەم­دىگىن، جارىقتىڭ اينالاعا اسەرىن، ءسات سايىن وزگەرىپ وتىرعان جا­رىق پەن كولەڭكەنىڭ ارپالىسىنان تۋ­عان قاس پەن كوزدىڭ اراسىنداعى قۇبىلىستاردىڭ بوياۋعا اينالعان ءساتى. كۇننىڭ نۇرلانعان ءساتىن دەرەۋ كەنەبىنە ءتۇسىرىپ، وسى ءۇردىستى سۋرەتشىلىك عۇمىرىنا ماڭگى ازىق ەتكەندەي. قازاق رۋحى كەۋدەسىندە كەرنەپ تۇرعان جاننىڭ جۇرەك تولعانىسى، ساعىنىشتان شىققان تۋىندى. ءاربىر داڭقتى سۋرەتشىنىڭ تابيعاتقا تابىناتىنى شىندىق. بۇل شىندىق بۇگىنگى تۋىندىنى ومىر­گە اكەلىپ قانا قويعان جوق، ءولى كەڭىستىككە جان بىتىرۋىمەن ەرەكشە.

كوركەم كارتينا ءبىر قاراعان­نان-اق جاستىڭ دا، جاسامىستىڭ دا جۇرەگىن جاۋلاپ الادى. نەگە دە­سەڭىز؟ وعان ويلى وقىرمان سانا­سىنداعى سول شىعارماعا قۇلاي بەرىلگەن اق كوڭىل، شىنايى ونەر­گە ىڭكارلىك، رۋحاني تولعام جار­دەمدەسەدى. ونىڭ ۇستىنە بوياۋلار اس­پانىندا جارق ەتكەن وي ناي­زاعايى، جۇرەككە جىلى تيەر ادەمى تابيعات، تۇستەر ۇيقاسى جاندى ەلىت­پەي قويماسى انىق. قاستەەۆ ­كو­ڭىل كوزىنەن قاعاجۋ قالىپ جۇرگەن قالتارىستى ءومىردىڭ قاراپايىم كورىنىستەرىن تابيعات تىلىندە ءتۇرلى رەڭككە وراپ، وقىرمانعا سىيلاپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

العىس ارقالاعان جاناشىر جاندار

مەديتسينا • بۇگىن، 08:01

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار