وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىنەن باستاپ وزەكتى تاقىرىپقا اينالعان سوعىس كارتينالارى قازاق بەينەلەۋ ونەرىندە كەڭىنەن كورىنىس تاپتى. ادام ءومىرىن اياقاستى ەتكەن زوبالاڭ مەزەتتەگى اياۋسىز وبرازدار مەن ايانىشتى بەينەلەر جۇرەگىڭدى سىزداتپاي كورسىن... اسىرەسە قان مايداندى كوزىمەن كورىپ, وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان امان ورالعان مايدانگەر سۋرەتشىلەر بۇل تاقىرىپقا كەلگەندە باۋىرىن جازا كوسىلدى. ويتكەنى قىلقالامنىڭ ءار جاعىندىسى ءوز جۇرەگىنەن وتكىزگەن ءومىر كورىنىسى بولاتىن.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ 50-دەن استام مۇشەسى مايدانعا اتتانعان. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىر جەلدىڭ وتىندە ارمانىنان الىستاپ مايدان دالاسىندا قازا تاپسا, كەيبىرى اۋىر جارالانىپ, جۇيكەلەرى زاقىمدانعان كۇيدە بەيبىت ومىرگە ورالعان. سوندىقتان دا بولار شىعارماشىلىق ءورىسىن ءارى قاراي جالعاعان مايدانگەر سۋرەتشىلەر كوپ ەمەس. دەسە دە سول ءبىر ۇركەردەي توپتىڭ ونەرى ءالى كۇنگە دەيىن وزدەرىنىڭ تۋىندىلارىندا ءومىر ءسۇرۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.
وتكەن كۇننەن ساباق الۋ ءۇشىن سوعىس جىلدارىنىڭ تاريحي جادىن ساقتاۋ ماڭىزدى. قيىن كەزەڭدەگى وقيعالاردىڭ شەجىرەسى جاۋجۇرەك ەرلەردىڭ پورترەتتەرىن ماڭگىلىك ەسكەرتكىشكە اينالدىرعان سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىندا ساقتاۋلى. بۇل تاقىرىپتاعى كارتينالاردىڭ ونە بويىنان شىعارما اۆتورىن الاڭداتقان سەزىمدەر مەن ويلاردى دا ءدال وقۋعا بولاتىنداي. الماتىداعى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە مۇنداي شىعارمالاردىڭ اۋقىمدى بولىگى ساقتاۋلى تۇر. ونەر وشاعى ءداستۇر بويىنشا بيىل دا وسى كارتينالاردى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى.
سوعىس جىلدارىنداعى بەينەلەۋ الەمىندە گرافيكا ونەرىنە ەرەكشە ورىن بەرىلگەنى ءمالىم. ۇگىت-ناسيحات پەن پاتريوتتىق پلاكاتتار, كومىرمەن نەمەسە قارىنداشپەن سالىنعان سۋرەتتەردىڭ ءوزى حالىققا دەم بەردى. اسكەريلەردىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن كارتينالار مايداننان جاقىنىن كۇتكەن جاناشىر جاندارعا تايانىش بولدى. ولاردىڭ كوكىرەگىندەگى سونۋگە اينالعان ءۇمىت شامىن قايتا مازداتتى. كورمەدەگى و.ۆاسيلەۆتىڭ «ۇوس كۇندەرى» (1957), ا.الەكسەەۆتىڭ «ماسكەۋ 1941» توپتاماسىنىڭ گرافيكالىق پاراقتارى, ر.گورەلوۆتىڭ «كرەمل شابۋىلى» (1957), ۆ.لينكور بيبيكوۆتىڭ «سەۆاستوپول» (1947) تۋىندىلارى سوعىستىڭ اۋىر قاسىرەتىن انىق ايشىقتاعان. سۋرەتتەر سونشالىقتى شىنايى بولعاندىقتان, كورەرمەن زەڭبى-
رەكتەردىڭ جارىلىسى مەن شايقاسىپ جاتقانداردىڭ داۋىسىن ەستي الادى. سۋرەتشى د.دميتريەۆتىڭ «ازامات سوعىسىنا» (1957) اۆتوبيوگرافياسى جانە ا.الەكسەەۆتىڭ «شىعارىپ سالۋ» (1967) كارتينالارى – مايدانعا اتتانعان ساربازداردىڭ تۋىستارىمەن قوشتاسۋىنىڭ ليريكالىق كورىنىسىن دالمە-ءدال جەتكىزەدى.
«سۋرەتشىلەردىڭ ۇلەسىنە تيگەن سوعىستىڭ سۇراپىل كۇندەرى مەن قيىن-قىستاۋ جاعدايلاردى باياندايتىن سوعىس تاقىرىبى بەيبىت ومىرگە ارالاسقاننان كەيىن ۇزاق ۋاقىت بويى ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنان ورىن الدى. ولار كورگەندەرى مەن باسىنان كەشكەندەرىن قاعازعا ءتۇسىرۋدى بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى بورىشى دەپ سانادى», دەيدى ونەرتانۋشى ەركەجان وماروۆا.
الاپات سوعىس مايدانگەر سۋرەتشىلەردىڭ تۋعان ولكە تابيعاتى مەن بەيبىت ءومىردىڭ سۇلۋلىعىنا دەگەن قۇشتارلىقتارىن ارتتىرا بەردى. بۇل ءسوزىمىزدى تۋىندىگەرلەردىڭ تۋعان جەر تاقىرىبىندا جازعان شىعارمالارىنداعى ساعىنىش سۋرەتتەرى راستايدى. ءسوز سوڭىندا بەينەلەۋ ونەرىندە ەسىمى ەرەك اتالاتىن ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان قازاقستاندىق سۋرەتشىلەردىڭ ءتىزىمىن جازا كەتۋدى ءجون سانادىق: اجيەۆ ءۇ., الەكساندروۆ ن., اندريۋك پ., انتونەنكو پ., بارانوۆ ك., بوندارەنكو ي., گاەۆ ن., گەربانوۆسكي ل., گوروۆىح ا., دانيلوۆ پ., دميتريەۆ ۆ., دروزدوۆ ا., ەۆداكوۆ ا., ەلكين د., ەسىركەەۆ ر., زاكوۆرياشين ا., يلياەۆ گ., يلين ا., كالاچەۆ د., قاناپيانوۆ ج., كۆاچكو ي., كەنجەباەۆ ش., كولودەنكو ۆ., كۋزنەتسوۆ ك., ماريكوۆسكي پ., مولدانيازوۆ ە., مەيىرمانوۆ ر., ناسەدكين ن., نۇرمۇحاممەدوۆ ن., پەتكو ي., پوپوۆ پ., پونومارەنكو گ., پليۋحين ك., راحيموۆ ح., رەچەنسكي پ., سيزينتسەۆ ا., ستادنيچۋك ي., ستەپانوۆ ا., ستولياروۆ س., تاشباەۆ ا., تيموفەەۆ ن., تكانكو ۆ., وسكەنباەۆ م., ورازاەۆ ى., فەدوروۆ ل., حايداروۆ ءا., قوجىقوۆ ق., تسيۆچينسكي ن., چەكالين ب., شەرەمەتەۆ گ., شكولنىي ا., شنەيدەرمان يۋ., ياكوۆلەۆ ن.
الماتى
