بۇرىنعى مەن بۇگىنگى
ۇبت ەلىمىزدە 2004 جىلى ەنگىزىلدى. سودان بەرى تەستىلەۋدىڭ «جىرى» بىتپەي كەلەدى. ويتكەنى ۇبت – الگى ءبىر ازىلكەش ايتپاقشى, « ۇلى ءبىر كۇندىك توڭكەرىس» ىسپەتتى. ءيا, ءازىلدىڭ دە باتپانداي ءزىلى بار. ۇبت-دان تومەن بالل الىپ قالعان تالاپكەرلەردىڭ سۋيتسيدكە بارعانى تۋرالى فاكتىلەر, قاتارلاستارىنىڭ ناشار كورسەتكىشتەرى ءۇشىن تابالاۋىنان كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى, اتا-انالاردىڭ ۋايىمى, مۇعالىمدەردىڭ تەستىلەۋ ءوتىپ جاتقان عيماراتتىڭ اينالاسىندا ءجۇرىپ, وقۋشىلارىمەن بىردەي ەمتيحان تاپسىرۋى, ءبارىنىڭ جابىلىپ قارا قاعاز كەلەتىندەي, ناتيجە شىعاتىن حابارلامانى سارىلا كۇتۋى, تاعىسىن تاعى. وسىنىڭ ءبارى تەستىلەۋدىڭ قورقىنىشتى «بەت-بەينەسىن» قالىپتاستىردى. ونداعى جەمقورلىقتىڭ جايى تەستىلەۋدىڭ اشىقتىعى مەن ادىلدىگىنە دەگەن سەنىمسىزدىككە اكەلدى.
ۇبت ەندى بۇرىنعىداي بولمايتىن سەكىلدى. جوعارىداعى كەيىپكەرىمىز البينا اندرەەۆا پەتروپاۆل قالاسىنداعى №13 ورتا مەكتەپتىڭ سوڭعى سىنىبىندا وقيدى. ول ەلىمىزدە ءبىرىنشى رەت ەنگىزىلگەن 10 ناۋرىزداعى كومپيۋتەرلىك تەستىلەۋدىڭ العاشقى تاپسىرۋشىسى بولدى. ءبىتىرۋشى سىنىپتىڭ وقۋشىسى بىزگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا:
– كومپيۋتەرمەن تەست تاپسىرعان ءتىپتى كەرەمەت ەكەن. جۇيە وتە قولايلى, جاقسى ويلاستىرىلعان. مەن ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە ۇبت-نى تاپسىرىپ, ويداعىداي بالل الىپ شىقتىم. ويتكەنى قاعاز تولتىرىپ, ودان ونىڭ ىشىندەگى جاۋاپتى بوياپ وتىرۋعا ۋاقىت جوعالتپايسىڭ. جانە ەڭ كەرەمەتى, ءبىر سۇراقتان قاتەلەسىپ كەتسەڭ, قايتادان كەرى ورالىپ, جاۋابىڭدى تۇزەتۋگە بولادى. سودان سوڭ بۇرىنعىداي تەست ناتيجەسىن كەشكە دەيىن سارىلا كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق. تاپسىرىپ بولعان ساتتە قورىتىندىسى شىعادى. ايتپاقشى, جۇيەدە تەستىلەۋگە قاجەتتى نارسەنى دە تەز تابۋعا بولادى. ماسەلەن, حيميانى اشساڭىز, مەندەلەەۆ كەستەسى شىعادى, – دەدى البينا.
بولاشاقتا پسيحولوگ بولۋدان تالاپتى ا.اندرەەۆانىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ سىنىپتاستارى ۇبت-نى ەلەكتروندى فورماتتا ءساتتى تاپسىرعان جانە جازدا بولاتىن نەگىزى تەستىلەۋدى قاعازبەن ەمەس, ءدال وسىنداي كومپيۋتەرمەن تاپسىرۋدى قالايدى.
مۇمكىندىكتىڭ مولدىعى ماڭىزدى
ادام بالاسى ءاردايىم وزگەرىستى قالايدى. بۇل – دامۋدى كوزدەيتىن جاننىڭ قالاۋى. دەسەك تە وزگەرىستىڭ ءبارى دامۋعا باستاي ما؟ وسى سۇراقتى جالپى ءبىر سالاعا قاتىستى قويىپ قاراستىرسا, بىردەن بىرجاقتى جاۋاپ بەرۋ قيىنعا سوعاتىنى انىق. كەيدە ءتىپتى كەرى تارتاتىن, جاقسىلىققا سەنبەيتىن جاعداي كوپ كەزدەسەدى. ايتالىق, ءبىلىم سالاسىندا ءبىر وزگەرىس بولسا, ورىن السا, قوعام بولىپ «رەفورمادان كوز اشپايتىن بولدىق. ءبىلىم جۇيەسى ەكسپەريمەنت الاڭىنا اينالدى» دەپ دابىل قاعامىز. وندا دا جانىمىز اشىعاننان بەزەكتەيمىز عوي. ال كەيىنگى كەزدە ەنگىزىلىپ جاتقان ۇبت-نىڭ اينالاسىنداعى كەزەكتى وزگەرىس بەزەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرمەي تۇر. قالايشا؟
تەستىلەۋ بۇرىنعىداي 1-2 رەت قانا ەمەس, جىلىنا 4 رەت وتكىزىلەدى. شىنىندا, مۇنداي مۇمكىندىك تالاپكەرلەرگە ۇلكەن ءۇمىت سىيلاپ, ۇرەيدەن ارىلۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. بۇرىن ۇبت-داعى ناتيجەسى جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە جاراماسا, ءبىر جىلعا قالىپ, كەلەسى جىلى قايتا تاپسىرۋعا تۋرا كەلەتىن. كەيىن ماۋسىم ايىنداعى نەگىزگى تەستىلەۋدەن گرانت الا الماي قالعاندارعا تامىز ايىندا شەكتى بالل جيناپ وقۋ ورىندارىنىڭ اقىلى بولىمىنە تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرىلدى. 2019 جىلدان باستاپ تەستىلەۋ سانى ەكى ەسەگە كوبەيىپ, تالاپكەرلەر جىل ىشىندە 4 رەت ۇبت تاپسىرا الاتىن بولدى. قاڭتار, ناۋرىز جانە تامىز ايلارىنداعى تەستىلەۋگە قاتىسۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن سومانى تولەپ, سىناققا قاتىسىپ, سول ارقىلى ەلىمىزدەگى جوو-نىڭ كەز كەلگەنىنە اقىلى وقۋعا تۇسۋگە بولادى. سونىڭ ناتيجەسى بويىنشا ارنايى سەرتيفيكات بەرىلەدى, بىراق بۇل گرانت الۋعا جارامايدى. ال گرانتقا ءتۇسۋدى تەك ماۋسىم ايىنداعى سىناق قورىتىندىسى عانا شەشەدى. ءيا, گرانتقا تۇسۋگە جىلىنا تەك ءبىر عانا مۇمكىندىك بەرىلەدى. الايدا وعان دەيىن وتكىزىلەتىن 2 رەتتىك تەستىلەۋ تالاپكەرلەر ءۇشىن وتە جاقسى دايىندىق بولاتىنى, تامىزداعى تەستىنىڭ ءۇمىت سىيلايتىنى ءسوزسىز. قالاي دەگەنمەن دە گرانتقا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن نەگىزگى تەستىلەۋدەن بولەك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اقىلى بولىمىنە وقۋعا تۇسۋگە 3 رەت تالپىنۋعا بولاتىنى – تالاپكەرلەردى ءبىر ىسپەن ءبارىنىڭ بىتپەيتىنىن, مۇمكىندىكتەردىڭ مولدىعىن تۇسىندىرۋگە, ءوزىن ءوزى دايىنداپ, ءالسىز تۇسىن جەتىلدىرۋگە جاردەمدەسەتىن جول.
ءبىر تالاپكەر – ءبىر كومپيۋتەر – ءبىر كامەرا
ۇبت ءۇشىن «بيىلعى كوكتەم بۇرىنعىدان وزگەرەك». ويتكەنى كوكتەمگى تەستىلەۋ ەلەكتروندى فورماتتا ءوتتى. تاپسىرعان تالاپكەرلەر دە كوڭىلىنەن شىققانىن ايتادى. «تەلەفونمەن تۋعان» بۇگىنگىنىڭ بالالارىنا تەستىنى كومپيۋتەرمەن تاپسىرعان وتە ىڭعايلى شىعار, بىراق بۇل جىل سايىن بۇزىلا بەرەتىن ۇبت تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىنا قانشالىقتى كومەكتەسەدى؟
بۇل سۇراققا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ادىلەت تويباەۆ: «كوكتەمدەگى ۇبت ەلەكتروندى فورماتتا ء«بىر تالاپكەر – ءبىر كومپيۋتەر – ءبىر كامەرا» قاعيداسى بويىنشا وتەدى. سونداي-اق پروكتورينگ جۇيەسى قولدانىلادى, بەينەباقىلاۋ ورناتىلادى. Face ID – تۇلعانى تسيفرلى سايكەستەندىرۋ جۇيەسى ۇبت-عا قاتىسپاق بولعان بوتەن ادامداردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنىڭ بارلىعى اكادەميالىق ادالدىق قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە جاعداي جاسايدى», دەپ جاۋاپ بەردى.
نەگىزى Face ID ۇبت-عا اسا قاجەت. سەبەبى قايبىر جىلى دوس قىزىنىڭ ورنىنا تەست تاپسىرۋعا جاساندى شاش پەن ادەمى كويلەك كيىپ كىرگەن جىگىتتىڭ وقيعاسى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق. ەندى پروكتورينگ جۇيەسىنە توقتالايىق. ويتكەنى ونىڭ ءرولى دە زور. ەگەر بۇل جۇيە شىنىمەن دە قازىرگى تەستىلەۋدە قولدانىلىپ جاتسا, دەمەك اشىقتىق پەن ادىلدىك تۋرالى اڭگىمە ايتۋعا بولادى. پروكتورينگ – ونلاين-ەمتيحان نەمەسە تەستىلەۋ كەزىندەگى اكىمشى-پروكتوردىڭ قاداعالاۋىمەن وتەتىن باقىلاۋ پروتسەدۋراسى. بۇل ەمتيحان تاپسىرۋشىنىڭ ارەكەتىن ۆەب-كامەرا ارقىلى باقىلايدى جانە تالاپكەردىڭ مونيتورىندا نە بولىپ جاتقانىن, قانداي بەت اشىلىپ, قانداي بەتتىڭ جابىلعانىن – بارلىعىن كورىپ وتىرادى. مۇنداي تەحنولوگيا ۇمىتكەردىڭ جەكە ءوزىنىڭ تاپسىرىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزىپ قانا قويماي, ونىڭ ءبىلىمىن وبەكتيۆتى باقىلاۋعا جاعداي جاسايدى جانە «شپارگالكالار» مەن باسقا دا ايلا-تاسىلدەردى قولدانۋىنا جول بەرمەيدى.
كامەرادان «قۇتىلۋ» قيىن
بارىنەن بۇرىن ۇبت-نىڭ قالاي ءوتىپ جاتقانىن كەز كەلگەن ادام سىرتتاي باقىلاي الادى. مۇنداي مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ءوزىمىز دە education.kz سايتىنا كىرىپ, ءار اۋديتورياداعى باقىلاۋ كامەرالارى ارقىلى تەستىلەۋدى تىكەلەي بايلانىستا باقىلاپ كوردىك. وندا ءار قالاداعى اۋديتوريالار جەكە-جەكە كورسەتىلگەن. جانە مۇنداعى ۆيدەولار تولىعىمەن ساقتالىپ, ساراپتامادان وتكىزىلىپ, تەكسەرىلەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر تالاپتاردىڭ بۇزىلعانى انىقتالسا, تەستىلەنۋشىنىڭ ناتيجەسى جويىلادى. سونداي ايلاكەرلىكپەن گرانت ۇتىپ العان بولسا, ءتىپتى گرانتتان دا ايىرىلادى.
بىلتىر, مىسالى, وسى تالاپقا قاتىستى ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديدار سماعۇلوۆ: «ۇبت بەينەجازبالارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 158 تەستىلەنۋشىنىڭ ناتيجەلەرى جويىلدى, ولاردىڭ 97-ءسى گرانت يەگەرى اتانعان بولاتىن (سونىڭ ىشىندە 138 بالل العان تۇلەك تە بار). وسىعان وراي, ءادىل تاپسىرعان, بىراق گرانتقا وتپەگەن 97 بالا 2 اپتا ىشىندە گرانت يەگەرلەرى اتانىپ, تىركەلەدى», دەپ مالىمدەگەن ەدى.
نەدە بولسا, كومپيۋتەرلىك نۇسقادا ءوتىپ جاتقان ۇبت-نىڭ «ادىلدىكپەن, اشىقتىقپەن استاسىپ, باعى جانىپ» تۇرعانداي. بىراق «بابى دا كەلىستى» دەپ كەسىمدى پىكىر ايتۋعا ءالى ەرتە. سەبەبى ناۋرىز ايىنىڭ 10-ىندا باستالعان كوكتەمگى تەستىلەۋ ءبىر ايعا, ياعني بيىلعى ءساۋىر ايىنىڭ 10-نا دەيىن جالعاستى. وسى ەلەكتروندى ۇبت-نىڭ قورىتىندىسى عانا كومپيۋتەرلىك جۇيەنىڭ قانشالىقتى جەتىلدىرىلگەن, دايىن, ءتيىمدى ەكەنىن كورسەتە الادى.
