توعىز جاسقا تولعان كەزى-ءتىن. ءپىل ساۋىرلى سارىارقانىڭ ءبىر پۇشپاعىنداعى ساياق اۋىلىندا باسقا جەر تاپپاعانداي جۇيتكىگەن جۇك كولىگى ەش الاڭسىز كەلە جاتقان بالانى قاعىپ وتكەن. مۇرتتاي ۇشتى. جۇرت ولدىگە ساناپ ەدى سول كەزدە. جوق, مۇنىڭ كورەر قىزىعى تاۋسىلماعان ەكەن: اۋپىرىممەن امان قالعان. بىراق سول قولى...
ول كەزدەگى مەديتسينانىڭ بۇگىنگىدەي مۇمكىندىگى جوق زامان ەدى. جۇيكە تالشىقتارى ءۇزىلىپ, بۇلشىق ەتتەرى مىجىلعان قولعا ەش قايران قىلا الماي دارىگەرلەر داعدارعان. امال نەشىك, قوس قاناتتىڭ ءبىرى قايىرىلىپ, تامىرىنان ج ۇلىنعان بايشەشەكتەي سولا بەرگەن.
ەرمەككە تاعدىر و باستان ءوش بولدى ما دەرسىڭ: بۇل ومىرگە كەلگەندە اكە-شەشەسى ايىرىلىسىپ كەتكەن ەدى. اكەنىڭ قامقور پەيىلىنە, انانىڭ كولدەي مەيىرىمىنە قانباي, ناعاشىلارىنىڭ قولىندا ءوستى. ەندى كەلىپ مىنا جاعداي اياماي سوققان... تۋىستارى اقىلداسا كەلىپ, قولىنا ەم تابىلماعان ەرمەكتى اۋىلدا جۇرۋگە قيىن بولار دەپ, قالاعا اپارۋعا شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ توعىز جاسىندا قاقپاسىن اشقان قاراعاندى, دالىرەك ايتقاندا وسىنداعى №2 مەكتەپ-ينتەرنات مۇنىڭ ەكىنشى ۇيىنە اينالعان.
«قازىر ويلاپ وتىرسام, – دەپ سىر اقتارادى ەرمەك زامانداس. – سول كەزدەگى ادامداردىڭ پەيىلى كەڭ ەكەن عوي. مىسالى, مەن ينتەرناتتا توسەگىمدى ءومىرى جيناعان ەمەسپىن. بالالار وزدەرى كەستە قۇرىپ, تاپ-تۇيناقتاي قىلاتىن. قازىر شە... ءاي, قايدام...».
ينتەرناتتى بىتىرگەن سوڭ ەرمەك ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىردى. مۇگەدەك ەكەن دەپ مۇسىركەگەن ادام بالاسى بولمادى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا شەكەدەن قارايتىن قاتىگەزدەۋ قوعام ەدى عوي. سودان ءتورتىنشى جىل دەگەندە وقۋعا تۇسكەن. قاتار جۇرگەن قۇربى-قۇرداس, دوس-جاران مۇنىڭ العان بەتىنەن قايتپاس قايسارلىعىنا تاڭداي قاققان. كەيىننەن وسى وقۋ ورنىنان سىرتتاي وقىپ, ەكونوميستىڭ دە ديپلومىن الىپ شىقتى.
ايتەۋىر, تاعدىردىڭ كەي-كەيدە مەيىرى تۇسكەنى دە شىعار, ءومىر جولىندا جاقسى ادامداردى كوپ جولىقتىردى. سونىڭ ءبىرى – قاراعاندى وبلىستىق سالىق كوميتەتىنىڭ العاشقى توراعاسى مىلتىقباي عازاليەۆ ەدى. قولىنىڭ كەمىستىگى بار دەپ قارامادى, بۇكىل جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الىپ, جۇمىسقا قابىلداعان. سويتكەن ەرمەك سەنىمدى اقتادى. ء«ا» دەگەننەن جۇمىستى ءۇيىرىپ اكەتكەن. سالىق سالاسىنداعى نەبىر قاتپارلاردىڭ قىرتىسىن اشىپ, كۇرمەلگەن تۇيىندەرىن شەشە ءجۇرىپ, كاسىبي تۇرعىداعى قانى جەرگە تامباعان مىقتى مامانعا اينالدى.
ەڭبەك مايدانىندا قاتارىنان قالمادى, ءتىپتى كەيبىر كەزدەرى العا دا شىعىپ كەتكەن. سالىق ورگاندارىندا ىستەگەن ون سەگىز جىلدىڭ ىشىندە تالاي جەتەكشى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ, وزىنە سەنىم ارتقانداردى جەرگە قاراتپادى. قاتارداعى سالىق ينسپەكتورىنان, ىشكى اۋديت بويىنشا وبلىستىڭ باس ينسپەكتورى, استانا قالالىق مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ ءاۋديتى ءبولىمىنىڭ باستىعىنا دەيىنگى قىزمەتتىك لاۋازىم باسپالداقتارىنان ءوتتى. تەمىرتاۋ قالالىق سالىق كوميتەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى.
«KSP-Steel» جشس سىندى 5,5 مىڭ ادامنان تۇراتىن ۇجىمى بار ءىرى كومپانيانىڭ باس ەسەپشىسى بولىپ قىزمەت ەتكەن كەزىندە قاراماعىندا 38 بۋحگالتەر جۇمىس ىستەدى. ەسەبىنە مىعىم بولدى, سودان دا شارۋانىڭ تاسىن ورگە دومالاتتى.
مىنە, وسىنداي سان-سالالى, ىشكى ءيىرىمى كوپ, جاۋاپكەرشىلىگى مول, ماماننان اسا جوعارى ءبىلىم مەن بىلىكتى تالاپ ەتەتىن سالىق سالاسىندا, جەكە سەكتوردا قىزمەت ەتكەنىندە ول ابىروي بيىگىنەن استە تۇسكەن ەمەس. كاسىبي تۇرعىدا جوعارى دەڭگەيدەگى مامان ەكەنىن كەز كەلگەن سالادا ادال ەڭبەك, ماڭداي تەرمەن دالەلدەپ ءجۇردى.
بۇگىندە ەرمەك تويشىبەكوۆ وزىمەن مۇڭداس مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ماسەلەلەرىنە دەن قويىپ ءجۇر. كەزىندە قىزمەتتىڭ قىم-قۋىت تىرلىگىمەن جۇرگەنىندە بۇل تۋرالى ويلاۋعا دا مۇرشاسى بولماپتى. ال قازىر ءوزىنىڭ بۇل سالاداعى قاجەتتىلىگىن قاتتى سەزىنىپ جۇرگەن جايى بار.
«نياز سۇندەتاليەۆ دەگەن جاس ازامات قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ مۇگەدەكتەر ءىسى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى بولعانىندا تەلەفون سوعىپ, قۇتتىقتادىم. جاپ-جاس, بىراق تالابى تاۋداي جىگىت ەكەن. اقىل-كەڭەسىمدى ايتتىم», دەيدى ەرمەك. بۇگىندە ەكەۋىنىڭ اراسىندا ناعىز ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس ورناعان. تەلەفونمەن دە, مەسسەندجەر ارقىلى دا حابار الماسىپ تۇرادى. ومىردەن كورگەن-تۇيگەنى مول ەرمەكتىڭ ءاربىر ايتقان ءسوزىن نياز ساناپ تىڭدايدى. كوبىنە اڭگىمەگە مۇگەدەك جانداردىڭ بۇگىنگى ماسەلەلەرى وزەك بولادى. ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى پىكىر الماسۋ بارىسىندا كۇرمەۋى قيىن كوپتەگەن پروبلەمانىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلىپ جاتاتىنى دا راس.
ەرمەكتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تاقىرىبىنا كەلگەندە قۇرمەت تۇتاتىن ادامىنىڭ ءبىرى – «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى الماس ەرجان ەسىمدى ازامات. ارباعا بايلانعانىنا قاراماستان, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن جوعالتپاعان وسى ءبىر قايسار جاننىڭ ءاربىر ىسىنە ءسۇيسىنىپ وتىرادى. «پاندەميانىڭ كۇردەلى زامانىندا ساۋ ادامنىڭ ءوزى سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ كەتەدى, – دەيدى ول. – ال وسى ءبىر عانا الماس ەرجاننىڭ ءوزى تالاي مۇگەدەك جانعا شاراپاتىن تيگىزىپ ءجۇر».
كەيىنگى كەزدە ەرمەك الەۋمەتتىك جەلىلەردە مۇگەدەك جانداردىڭ سان قيلى ماسەلەلەرىن كوتەرۋدى قولعا الا باستادى. «كەزىندە ءوزىمىزدى قاتال تاعدىر شىڭدادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, باستى تاۋعا دا, تاسقا دا سوعىپ, ءومىردىڭ قىلكوپىرىنەن امان وتتىك. ال قازىر جاعداي باسقا. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار جانداردى تاعدىردىڭ تالقىسىنا تاستاۋعا بولمايدى. مەن باستان كەشكەن قيىندىقتارىمدى ەندى جان بالاسى كورمەسە ەكەن دەپ تىلەيمىن. وسى جولدا, وسى ماقساتتا تاعدىردان تەپەرىش كورگەن جاندارعا بارىنشا قىزمەت ەتسەم دەيمىن», دەيدى ەندىگى باعىتىن ايقىنداپ العان ول.
قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە بىردەي جۇيرىك ءارى ساۋاتتى جازاتىن ەرمەك ابەتاي ۇلىنىڭ رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق دەڭگەيدەگى باسىلىم بەتتەرىندە مۇگەدەكتەر ماسەلەسىن كوتەرگەن وتكىر ماقالالارى شىعىپ تۇرادى. مىسالى, ول ۇلكەندى-كىشىلى كاسىپورىنداردا مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ارنايى كۆوتا بولۋى كەرەكتىگىن ءجيى قوزعاپ كەلەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قاتىستى بۇدان باسقا دا پروبلەمالاردى, اتاپ ايتقاندا, زەينەتاقى تاعايىنداۋ, مۇگەدەكتىك دارەجەسىن الۋ سىندى شارۋالار بارىسىندا كەزدەسەتىن قيىنشىلىقتاردى ءتيىستى ورگاندارعا جەتكىزۋدە ايانىپ قالعان جەرى جوق.
كەي-كەيدە ەرمەكتىڭ مىنا ءبىر ويدىڭ شىرماۋىنا ءجيى تۇسەتىنى بار: وسى ومىرىندە سالتانات قالياسقارقىزىنداي ادال جار كەزدەسپەگەندە, تاعدىر جولى قايدا اپارىپ سوعار ەدى؟ تالايدىڭ ارمانى بولعان سالتاناتى مۇنى قورسىنبادى عوي: ۇسىنعان قولىن قابىل الىپ, تىلەككە تىلەك قوستى. ادال ماحابباتتىڭ ايعاعىنداي قىلىپ, ءبىر ۇل, ءبىر قىز سىيلادى. بۇگىندە بۇلار ۇلدان ەكى نەمەرە, قىزدان جيەن ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى اتا-اجە. «قابىرعاعا شەگە دە قاعا المايتىنىمدى, بالانى دا كوتەرۋگە قاۋقارىم جوقتىعىن بىلە تۇرا, ماعان تۇرمىسقا شىققانى سالتاناتتىڭ ەرلىگى ەدى. بارلىعىن دا ءوزى سانالى تۇردە كوتەرىپ الدى. ەسەسىنە, بالالارىمىز سونىڭ ءبارىن كورىپ ءوستى. كىپ-كىشكەنتاي كەزدەرىنىڭ وزىندە شەشەلەرىنە كومەكتەسىپ ءجۇرۋشى ەدى», دەيدى ەرمەك وتكەن كۇندەردى ەسكە الىپ.
مەكتەپتە جۇرگەنىندە, ستۋدەنت كەزىندە شاحماتتى ءبىر كىسىدەي شەبەر مەڭگەرىپ وينادى. ءتىپتى قالالىق بىرىنشىلىكتە چەمپيون بولعانى دا بار. وسى شاحمات تاقتاسىندا شىڭدالعان زەيىن-زەردەنىڭ كومەگىن كۇرمەۋى قيىن تىرلىكتىڭ پەندە بالاسىنىڭ باسىنا سالعان نەبىر قيىن ەسەپتەرىن شەشۋدە كوپ كوردى. ادەبيەتتى ءسۇيىپ وقىدى. بالا كەزىندە بوريس پولەۆويدىڭ «ناعىز ادام تۋرالى اڭىز» دەگەن كىتابى جاستىعىنىڭ استىندا جاتۋشى ەدى. ورالحان بوكەەۆتىڭ شىعارمالارىن ستۋدەنت شاعىندا تالداعاندا, فيلولوگ دوستارىنىڭ ءوزىن تاڭعالدىراتىن. ءالى دە سول قالپىنان اينىماعان. جاقسى كىتاپ كورسە, جاتا-جاستانا وقيدى. ىشكى الەمىنىڭ باي, رۋحىنىڭ مىقتى بولۋى وسى ادەبي الەمنىڭ رۋحانياتىنان العان كۇش-قۋاتتان ەكەندىگىن ءوزى دە جاقسى سەزىنەدى.
جالعىز قولمەن تەمىر تۇلپارىن جۇيتكىتىپ كەلە جاتىپ, وزىنە اتان تۇيە كوتەرە الماس سالماق ارتقان تاعدىرىنا, جىبەرگەن سىناقتارىنا تاۋبە ايتاتىنى دا بار. وسى جاسقا كەلگەنىنشە جارىمجان ءجۇرىپ ون ەكى مۇشەسى تۇگەل ساۋ تالاي جانعا قولۇشىن بەرگەن ەكەن. مۇنى ول قاتال تاعدىردىڭ تالاي سىنعا توتەپ بەرگەن تالايىنا بەرگەن سىيى رەتىندە قابىلدايدى. ەندىگى بار مۇراتى – ءومىردىڭ ءورتى شارپىعان ءوزى سياقتى جاندارعا شاراپاتىن تيگىزۋ.
ءيا, ءوزىنىڭ باسىنداعى قيىندىقتى جەڭىپ قانا قويماي, وزگەگە قولۇشىن سوزىپ جۇرگەن ەرمەك سىندى قايسار جاننىڭ بۇل ءىسىن قالايشا ەرلىك دەمەيسىز!
قاراعاندى
