تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحتى تۇگەندەۋ ماقساتىندا «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرعانى ءمالىم. ودان كەيىن ۇلتتىڭ جاڭا تاريحي دۇنيەتانىمدىق كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتكەن «حالىق تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسىن قابىلداپ, تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ جانە ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن جاساقتاعانى دا بەلگىلى. سوڭعى كەزدە قوعامدىق سانانىڭ, كوزقاراستىڭ جاڭارۋىنا ىقپال ەتكەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى ۇلتتىق مانيفەست رەتىندە جاڭا كەزەڭگە ساي بولمىسىمىزدى, دامۋدىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى.
جاھان جۇرتشىلىعىن ابىگەرگە سالىپ, داعدارىسقا اكەلىپ سوقتىرعان كوروناۆيرۋس ىندەتى مادەنيەت پەن ونەر, سپورت پەن تۋريزم سالالارىنا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويعان جوق. دەگەنمەن قيىن جاعدايدىڭ وزىندە مەملەكەتىمىز حالقىمىزدىڭ جانىنان تابىلىپ, يگى ىستەرگە مۇرىندىق بولدى.
دالىرەك ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ رەسپۋبليكالىق مادەنيەت جانە ارحيۆ ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 50%-عا, ال وڭىرلىك ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ لاۋازىمدىق ايلىق اقىلارىنان 35% كولەمىندە كوتەرىلدى. مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى مامانداندىرىلعان مەكتەپ پەن كوللەدج قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى ءوستى. دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرىنە مەكتەپتەردە ساباقتان تىس سپورتتىق ساباقتاردى جۇرگىزگەنى ءۇشىن بازالىق جالاقىدان 100% مولشەرىندە قوسىمشا اقى ەنگىزىلدى.
ادەبيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىن, دارىندى جاستارعا مەملەكەتتىك قولداۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى جىل سايىنعى ستيپەندياسىنىڭ كولەمى ءۇش ەسەگە ارتتى. بىلتىر 75 مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرى مەملەكەتتىك ستيپەنديا لاۋرەاتى اتاندى. وسىلايشا, مەملەكەت پاندەميا جاعدايىندا دا مادەنيەت پەن ونەرگە قولداۋ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا ايتقانداي, قازىرگى پاندەميا سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىس جاڭا سىناقتارعا اكەلىپ سوقتىردى. الەمدىك جاعىمسىز يدەولوگيالىق ۆيرۋستار دا جايىلىپ كەلەدى. وسىنداي كەزدە ەل جات جۇرتتىڭ ىقپالىنا ىلەسىپ كەتۋى مۇمكىن. وسى سەبەپتەن تامىرىمىزدى بەرىك ساقتاۋىمىز قاجەت.
وسى ورايدا جاڭا كەزەڭدەگى قيىندىقتاردى جەڭىپ, ۋاقىتپەن ىلەسىپ كەلگەن كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ دايىنداعان 4 زاڭىنا وتكەن جىلى پرەزيدەنت قول قويدى. قابىلدانعان زاڭداردىڭ ىشىندە لوتەرەيا جانە لوتەرەيا قىزمەتى, ويىن بيزنەسى, مادەنيەت, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. قازىرگى كەزدە 3 زاڭنىڭ جوباسى دايىندالۋدا.
ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى دامىتۋ ماقساتىندا پاندەميا جاعدايىندا دا تىڭعىلىقتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وڭىرلەردىڭ تاريحي-مادەني نىساندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى كۇشەيتىلدى. ءدال قازىر «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا ەلىمىزدىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ بىرىڭعاي بەلدەۋىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وتىر. تاريحي ورىنداردى تولىق جۇيەلەۋ بويىنشا جالپى ۇلتتىق ماڭىزى بار 256 نىسان جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 575 نىسان قالىپتاستىرىلدى. كيەلى نىسانداردىڭ كورىنىسى ۆيرتۋالدى كارتا پلاتفورماسى – qazmaps.kz سايتىندا 500-دەن استام نىسان تسيفرلاندىرىلدى.
تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى – تۇركىستاننىڭ تاريحي ورتالىعىن قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى اياقتالسا, كەيبىر نىسانداردىڭ قۇرىلىسى ءالى جالعاسۋدا. بىلتىر ەلباسىمىز تۇركىستان قالاسىنا ءىسساپارى بارىسىندا جاڭا Hazret Sultan Airport (HSA) حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسىپ, «كەرۋەن-ساراي» كەشەنى, « ۇلى دالا ەلى» ورتالىعى سىندى نىسانداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىستى. بيىل جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك تۋريستەر كيەلى شاھاردىڭ بىرقاتار نىسانىن كورىپ, تاماشالادى. پاندەميا تۋريزمگە كەرى اسەرىن تيگىزگەن بولسا دا, قىزىعۋشىلىق كۇن وتكەن سايىن ارتۋدا. سونداي-اق كيەلى وڭىردەگى ورتاعاسىرلىق «ساۋران», «ياسسى», «سارايشىق» جانە «بالاساعۇن» قالاشىقتارى دا قالپىنا كەلتىرىلۋدە.
بارلىق رەسپۋبليكالىق جەتەكشى مۋزەي-قورىقتاردىڭ جانىنان ۆيزيت-ورتالىقتار سالىنىپ جاتىر.
وسى تۇستا ايتا كەتەتىن جايت, مادەني نىسانداردىڭ سالىنۋىنىڭ ارقاسىندا جۇمىس ورىندارى دا قۇرىلادى. ماسەلەن, بىلتىر مادەنيەت سالاسىندا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» شەڭبەرىندە وڭىرلەردە 23,32 ملرد تەڭگە سوماسىنا 288-گە جۋىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ياعني 6035 جۇمىس ورنى اشىلدى.
كينو سالاسى بويىنشا, 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ جوباسى دايىندالدى. جوبانىڭ كينوستۋديانى ءوز-ءوزىن تولىق اقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە, كينو ءوندىرىستىڭ جۇمىسىن رەتتەيتىندىگىنە كۇمان جوق.
بىلتىر ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى شىعارعان 25 فيلم 55 حالىقارالىق كينوفەستيۆالگە قاتىسىپ, 28 سىيلىققا يە بولدى.
سول سياقتى تەاتر سالاسىندا اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن «استانا وپەرا» وپەرا جانە بالەت تەاترى تمد ەلدەرىنىڭ ۇزدىك وپەرا جانە بالەت تەاترلارىنىڭ رەيتينگىسىندە ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا ەندى. بۇل شىن مانىسىندە تەاتردىڭ دامۋىنا سەرپىلىس بەرگەن جەتىستىك بولدى. ءوز كەزەگىندە «استانا بالەت» تەاترى ەلىمىزدە العاش رەت سپەكتاكلدەردى 360 گرادۋستا كورۋدىڭ يننوۆاتسيالىق مۇمكىندىگى بار ab-media تەاتر ستريمينگتىك قىزمەتىن ىسكە قوستى.
ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن رەسپۋبليكامىزداعى ەكى وبلىستىق دراما تەاترى «اكادەميالىق» مارتەبەسىنە يە بولدى. سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن مادەنيەت سالاسىنداعى قىزمەتىنىڭ ايرىقشا مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ءمانى بار 5 مادەنيەت مەكەمەسىنە رەسمي تۇردە «ۇلتتىق» مəرتەبەسى بەرىلدى. ەلوردا تورىندە ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنىڭ جاڭا عيماراتى بوي كوتەردى.
مۋزەي ءىسى سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا «مۋزەيلەر مەن تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنە كەلۋشىلەردى تارتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى» ءوز جۇمىسىن باستادى. سول سياقتى كىتاپحانا ءىسى بويىنشا «تۋعان جەرگە تاعزىم» مەملەكەتتىك كىتاپحانالاردىڭ ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى» قۇرىلدى. كىتاپحانالاردا قۇجاتتاردى ساندىق فورماتقا كوشىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى جۇمىس ىستەيدى, وندا 60 مىڭنان استام ەلەكتروندى قۇجات كوشىرمەلەرى بار. ولار ينتەرنەت ارقىلى بۇكىل الەم وقىرماندارىنا قوسىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2020 جىلى ەلىمىز ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. 10 تامىز – «اباي كۇنى» بولىپ جاريالاندى. ارينە, عۇلاماعا ارنالعان ءىس-شارالار ءبىر جىلمەن عانا شەكتەلمەيدى. ءداستۇرلى تۇردە جالعاسا بەرەدى. كەمەڭگەردىڭ ەڭبەكتەرى الەمنىڭ 8 تىلىنە اۋدارىلىپ, شەتەلدە قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرى جانىنان 8 «اباي ورتالىعى» اشىلدى.
بىلتىر 15 قازان كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورلى» قورىق-مۋزەيىنىڭ باس عيماراتىنىڭ اۋماعىندا « ۇلى اقىن اباي ۇلدارىمەن» ەسكەرتكىشىنىڭ جانە اباي مۋزەيىنىڭ جاڭا ەكسپوزيتسياسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. ۇلى ويشىلدىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە ابايدىڭ 9 مونۋمەنتالدى ەسكەرتكىشى مەن بيۋستەرى ورناتىلدى. 31 ەلدى مەكەن-اۋىل, اۋىلدىق وكرۋگتەر, 1300 كوشە, 100 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى اباي ەسىمىمەن اتالدى. بارلىق وڭىردە ۇلى اقىنىمىزعا ارنالعان 19 مىڭعا جۋىق ءىس-شارا ءوتتى.
ۇلىلارىمىزدى ۇلىقتاۋ, ولاردان قالعان ماڭگى مۇرانى بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزۋ – ۇلتتىق رۋحانياتتى دامىتۋداعى جۇمىستارىمىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بيىل جىر الىبى جامبىلدىڭ 175 جىلدىعى اياسىندا «جامبىل جىلىنىڭ» شىمىلدىعى اشىلدى. ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 155 جىلدىعى رەسپۋبليكا كولەمىندە اتالۋدا.
ارينە, قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا ارناپ ءىرى-ءىرى شارالاردى ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ىشىندە ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ مارتەبەسى كوتەرىلدى. كونە تاراز, كيەلى تۇركىستان سىندى شاھارلارىمىز جاندانىپ, تاريحي ەسكەرتكىشتەرىمىز تۇگەندەلدى. تاريحي مۇرامىز ساقتالىپ, قورىمىز بايىدى. ۇلتتىق ونەرىمىز الەمدىك دەڭگەيدە پاش ەتىلە باستادى. تالانتتى تۇلعالارىمىزدىڭ سانى كوبەيدى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز تولايىم.
وتكەن جىلى التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى اياسىندا بىرقاتار ءىس-شارا جوسپارى جۇزەگە استى. جوشى جانە الاشا حان كەسەنەلەرىندە عىلىمي-قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى, وندا تاريحي-مادەني كەشەن قۇرىلدى. سونداي-اق ۇلى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا وتىرار قالاشىعىندا قۇرىلىس جانە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءوز مارەسىنە جەتتى.
تاريحي مۇرانى تۇگەندەۋ بويىنشا ەڭ ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى – ارحيۆ ءىسى. «ارحيۆ-2025» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا كەشەندى ءىس-شارالارمەن قاتار, «ە-ارحيۆ» اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەندى. بىلتىر بۇل جۇيەگە 88 مەملەكەتتىك ارحيۆ, 295 ورتالىق جانە 360 جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان قوسىلدى. ارحيۆ ءىسى سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن قولداۋ ماقساتىندا 22 جەلتوقسان – «ارحيۆيستەر كۇنى» بولىپ جاريالاندى.
جالپى, كارانتين كەزەڭىندە مينيسترلىك 60 ملن استام قارالىم جيناعان كوپتەگەن ونلاين-جوبانى ىسكە قوستى. كونتسەرتتىك جانە تەاتر ۇيىمدارىنىڭ, مۋزەيلەردىڭ, كىتاپحانالاردىڭ جانە باسقا دا مادەني-دەمالىس ۇجىمىنىڭ قورلارىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلگەن جۇمىستارى ونلاين رەجىمىندە كورسەتىلدى. 160-قا جۋىق رەسپۋبليكالىق ۇيىمنىڭ كونتسەرتتەرى مەن قويىلىمدارى كورەرمەنگە قولجەتىمدى بولدى. سونداي-اق «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى 223 ۇلتتىق كينونى ينتەرنەتكە جۇكتەدى. جەتەكشى مۋزەيلەردىڭ, تەاترلاردىڭ, كىتاپحانالار مەن كونتسەرتتەردىڭ قويىلىمدارى مەن ەكسپوزيتسيالارى ينتەرنەت ارقىلى تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى. ەستۋ قابىلەتى ناشار ادامدارعا ارنالعان بەينە-ەكسكۋرسيالار, تانىمال مۇراجايلار مەن تۋريستىك باعىتتار بويىنشا ارنايى 3D-تۋرلارى تەگىن ۇيىمداستىرىلدى. «كارانتيندەگى جۇلدىز» جوباسى اياسىندا ەلىمىزدىڭ ەسترادا جۇلدىزدارى دا بەلسەندىلىك تانىتتى. YouTube ارناسىندا 20 ميلليون قارالىمدى قۇراعان 42 ونلاين كونتسەرت ءوتتى.
شامامەن 70 مەملەكەت قاتىساتىن ەۋروپالىق حابار اگەنتتىگى ءانشى مايرا مۇحامەدقىزىنىڭ الەم دارىگەرلەرىنە ارنالعان «بۇكىلالەمدىك دۇعا» تۋىندىسىن ورىنداعان بەينە كليپكە جوعارى باعا بەردى. سونداي-اق ءانشى ديماش قۇدايبەرگەن الەمدەگى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسەتىن دارىگەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا We Are One جاڭا كومپوزيتسياسىن ورىنداپ, ۇلتتىق مۋزىكامىزدى ناسيحاتتادى.
مادەنيەت پەن ونەر سالاسىمەن قوسا, سپورت جانە تۋريزم سالالارىن دامىتۋ مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. جىل سايىن سپورتپەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن ادامداردىڭ سانى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش 5,9 ملن ادامعا نەمەسە 31,6% جەتتى.
دەنى ساۋ ۇرپاق قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە سپورتپەن اينالىسۋ ءۇشىن جاعداي بارىنشا جاسالعان. 2020 جىلى 4 جاڭا بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى اشىلدى. ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن 15 سپورت كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. ەلوردادا پاراليمپيادالىق جاتتىعۋ ورتالىعى قىزمەت كورسەتەدى, وندا 500-گە جۋىق ادامعا سپورتپەن اينالىسۋعا جاعداي جاسالعان.
سپورت تۇرلەرى بويىنشا ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ سپورتشىلارى 217 مەدالعا يە بولدى. ۇلتتىق قۇرامانىڭ ساپىندا سپورتتىڭ 30 تۇرىنەن سپورتشىلار ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعايتىن بولادى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان قۇراماسى توكيو وليمپياداسىنا سپورتتىڭ 17 تۇرىنەن 48 ليتسەنزيا جەڭىپ الدى.
ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلداندى. قازاقستاننىڭ تۋريستىك كارتاسى قالىپتاستىرىلىپ, وندا نەگىزگى تۋردەستيناتسيانىڭ العاشقى توپ-10 انىقتالدى. بۋراباي, باياناۋىل, الاكول, بالقاش, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋى اباتتاندىرىلادى. ولاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى.
حالىقارالىق تۋريستەردى جاپپاي تارتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ كەلەدى. شەتەلدىك تۋريستەردى تارتۋ ءۇشىن Tax free قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى, e-Qonaq جۇيەسى ازىرلەندى, ۆيزاسىز رەجىم بويىنشا ەلدەردىڭ ءتىزىمى 73-كە دەيىن ارتتى. قوناقۇيلەردى, تۋريستىك جولداردى جىكتەۋ, گيد-ەكسكۋرسيا جەتەكشىلەرىن سەرتيفيكاتتاۋ بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ستاندارتتاردىڭ بەيىمدەلگەن مودەلى دايىندالدى.
سالانىڭ كادرلىق الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن تۇركىستان قالاسىندا حالىقارالىق تۋريزم جانە سپورت ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى.
وتاندىق مادەنيەتىمىز الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى. بۇنى تالانتتارىمىز دالەلدەپ كەلە جاتىر. ەلىمىزدە تۋىپ-وسكەن ءاربىر تالانتتى تۇلعاعا قولداۋ كورسەتۋ – پارىز. تالانتتى تۇلعالارىمىز كوبەيسە ەلىمىزدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلەدى, رۋحى بيىكتەيدى. تاۋەلسىز قازاقستان ءوزىنىڭ 30 جىلدىق تاريحىندا ءوز ءوزىن تۇراقتى دامىپ وتىراتىن ەل رەتىندە عانا تانىتقان جوق. ارينە, ساياسي-ەكونوميكالىق سالاداعى جەتىستىكتەرىمىز ءوز الدىنا ءبىر توبە. مەملەكەتىمىز تەڭدەسى جوق ۇلتتىق مادەنيەتىمىز ارقىلى دا بۇكىل الەمگە تانىلدى. ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسقان ەلدىڭ, مادەنيەتى مەن ونەرى دامىعان مەملەكەتتىڭ كەلەشەگى كەمەل, بولاشاعى ءاردايىم جارقىن بولماق.
اقتوتى رايىمقۇلوۆا,
مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى
