قابىرعاسى قاقىراعان قۇرىلىسقا كىم جاۋاپتى؟

ال «قۇرىلىس گارانت» جشس تاپسىرىستى  «كۇرشىم قۇرىلىس» مەردىگەر كومپانياسىنا بەرگەن. «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدىنىڭ» كەبى. سوڭىندا ساپاسىز قۇرىلىستىڭ زاردابىن حالىق تارتىپ وتىر. باۋىرجان مومىش ۇلى كوشەسىندەگى №14 ساپاسىز ءۇيدىڭ قابىرعاسى قايتا-قايتا قارس ايىرىلىپ جاتقانى كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارماي قويمادى. قايتا-قايتا دەپ وتىرعانىمىز, بىلتىر 29 جەلتوقسان كۇنى ءدال وسى ءۇيدىڭ قاڭىلتىر قاپتاماسى كادىمگىدەي ويىلىپ تۇسكەن. ءبيتتىڭ قابىعىنداي قاڭىلتىردى سول كەزدە دە لەكەرلەپ قويعان. ودان بۇرىن دا 162 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ يەلەرى قۇرىلىستىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىندىگىن ايتىپ دابىل قاققان. 162 پاتەردە ورتا ەسەپپەن 600-دەن استام كارى-جاسى بار, تۇرعىندار تۇرىپ جاتىر. امالسىزدان. بانككە بەلشەدەن قارىزعا باتىپ العان سوڭ قايدا بارادى؟!

21 ءساۋىر. كۇلەنوۆ شاعىن اۋدانىن­داعى توعىز قاباتتى سول ءۇيدىڭ قابىر­عاسى قارس ايىرىلىپ, قاڭىلتىرى جالبىرادى دا قالدى. بۇل نە دەگەن ساپا­سىزدىق دەپ, الگى مەكەنجايعا باردىق. «باقساق باقا ەكەن» دەمەكشى, باسپانانىڭ ساپاسىن قارۋسىز جانارىڭ ەرىكسىز كورەدى. قۇرىلىسشى بولۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇپ-جۇقا قاڭىلتىردى ۇلبىرەگەن تەمىرمەن ۇستاتىپتى. ىشكى جاعىن قاپتاعان تاس ماقتا كۇل بولىپ جەرگە تۇسكەن. «كۇل بولماساڭ, ءبۇل بول» دەگەندەي قۇرىلىس كومپانياسى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى دە تۇرعىندارعا توبە كورسەتپەگەن.

ءۇيدىڭ قاقىراعان تۇسىندا قاڭىل­تىردى تۇزەتپەك بولىپ ەكى الپينيست تۇر سالاقتاپ. ولاردىڭ ايتۋىنشا, تاسماقتانى قابىرعاعا بەكىتكەن سوڭ سىرتىن سۋ وتپەيتىندەي ەتىپ قاپتاۋ كەرەك ەدى.  ياعني سۋ سىڭگەن تاسماقتا ءىسىنىپ بارىپ, قاڭىلتىردى جارىپ جىبەرگەن. ال ءىسىنىپ تۇرعان جەرلەر ءالى كوپ. دەمەك تەز ارادا تولىقتاي قايتا قاپتالماسا, وقيعا قايتالانا بەرۋى مۇمكىن.

ابدەن كوز جەتكىزبەك نيەتتە, ءۇيدىڭ جەرتولەسىنەن شاتىرىنا دەيىن ارالاپ شىقتىق. قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ سالعىرتتىعى, جاۋاپسىزدىعى ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىنەن-اق بايقالادى. جوبالىق قۇجاتىندا اعاش ەسىك بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە قاتىرما قاعاز ىسپەتتەس ەسىك ورناتقان. قابىرعالارى كوگەرگەن. كەيبىر تۇستارى جارىلىپ تۇر. بولمە­لەردىڭ جوباسى دا ەبەدەيسىزدەۋ.

– مەنىڭ تاڭعالاتىنىم, اتى دارداي جشس يەسىنىڭ قولىندا مورىنەن باسقا تۇگى جوق. ال قۇرىلىسقا تىلدەي قاعازسىز «راۆشان مەن جامشيتتەردى» جالدايدى. سودان سوڭ ساپا بولا ما؟! بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, جۇمىسشىلارعا تىكەلەي تولەنگەن اقشادان مەملەكەتكە كىرىس سالىعى تۇسە مە؟ بۇل جاعىنان دا قاداعالاۋ جوق, دەپ كۇيىنەدى وسى ءۇيدىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر باقىتبەك امىرەنوۆ. – ۇيگە كىرگەننەن پروبلەمادان كوز اشپادىق. مۇنشاما جاۋاپ­سىز بولۋعا بولا ما؟ قانشاما ادام­نىڭ وبالىنا قالىپ وتىر؟ بارماعان جەرى­مىز, قاقپاعان ەسىگىمىز جوق. ءۇيدى سال­عان مەردىگەردىڭ باسشىسىن تابا المادىق. سويتسەك ول بانكروت بولىپتى. تەحنيكالىق قاداعالاۋدى «AD ستروي گرۋپپ» جاساۋ كەرەك بولعان. ولار بىردە-ءبىر بەتكە قول قويماعان كورىنەدى, – دەيدى ءۇيدىڭ اقساقالى باقىتبەك دۇيسەنبەك ۇلى. 

تۇرعىندار ءۇستى-ۇستىنە حات جازعان سوڭ ساۋلەت جانە قۇرىلىس باسقارماسى وكىلدەرى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, بىرقاتار اقاۋدى انىقتاپتى. انىقتاعاندا دا, ارنايى كەلىپ, بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تەكسەرمەگەن. حالىقتىڭ جازىپ بەرگەن ارىزى نەگىزىندە ءتىزىپ شىققان. ماسەلەن, كىرەبەرىستەردىڭ اراسىنداعى تاسماقتا كەيبىر جەرىنە عانا سالىن­عان. جوبا بويىنشا, IZOTERM-پ100 قاپتاماسىمەن جىلىلاۋ كەرەك ەدى, ال شىندىعىندا تاسماقتانىڭ ۇنتاعىن سالعان. ءليفتىنىڭ اينالاسى گيپستى قات­تى قاعاز. بۇل بەلگىلى بولعان اقاۋ­­لار عانا. ول از دەسەڭىز, جوبا بويىنشا ءۇي­­­دىڭ بالكونى شىنىلانۋى كەرەك ەدى.  

ءۇي تۇرعىنى باقىتبەك دۇيسەن­بەك­ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قابىلداپ الۋ اكتىسىنە ءتيىستى وكىلدەر قول قويۋ كەرەك ەدى. سونى انىقتايىق دەگەن ولار وبلىستىق پروكۋراتۋراعا دا ارىز­­­دانعان. ءتىپتى نۇر-سۇلتانداعى «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق-تىڭ باس كەڭسەسىنىڭ دە تابالدىرىعىن توزدىر­عان. جىلت ەتكەن ناتيجە جوق. 

– 2019 جىلى پاتەرلەر ساتىلا باس­تادى. «وتباسى بانك» ارقىلى الىپ, اي سايىن 60-120 مىڭ تەڭگە اراسىندا كرەديت تولەپ وتىرمىز. وسكەمەن قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى بولسا, بۇل ۇيگە ء«بىزدىڭ قاتىسىمىز جوق» دەيدى. قالاي قاتىستارى جوق؟! قيراپ جاتقان ءۇي قالانىڭ اۋماعىندا تۇر. ءبىز – قالانىڭ تۇرعىنىمىز. وسىنى نەگە تۇسىنبەيدى؟ دەپ قىنجىلادى تۇرعىندار ءبىراۋىزدان.

راس, وبلىس پەن قالا اكىمدىگى بۇل ءۇيدىڭ ماسەلەسىنەن باستارىن الا قا­شىس­تى. تۇپتەپ كەلگەندە, ولار ءوز اۋما­عىندا تۇرعان ءار قۇرىلىسقا جاۋاپ بەرۋى كەرەك ەمەس پە؟ جاۋاپتى بول­ماسا, اركىم ءوزىم بىلەمىنگە سالىپ, كىرپىش قالاي بەرمەي مە؟ ونىڭ ۇستى­نە قابىرعاسى سوگىلىپ, ما­ڭايى قوقىس­قا كومىلىپ جاتقان ءۇي مەم­لەكەت­تىڭ «نۇرلى جول» باع­دار­لا­ماسىمەن سالىنىپتى. الدە جەر­گىلىكتى اكىمدىكتىڭ مەملەكەتكە قا­تىسى جوق پا؟ ايتقان جاۋاپتارى قارا­پايىم لوگيكاعا سىيمايدى.

– تاپسىرىس بەرگەن دە, قابىلداپ العان دا «قازاقستاندىق يپوتەكا­لىق كوم­پانيا» مەن «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق وكىلدەرى. بۇرىن مەملەكەتتىك كوميسسيا قابىلدايتىن. زاڭداعى ول ءبولىمدى بەس جىل بۇرىن الىپ تاستاعان. ءسويتىپ وزدەرى قابىل­داپ, بانك ارقىلى ساتقان. كەپىلدىك بار. قازىر سايدينگتى قايتا قالپىنا كەل­تىرىپ جاتىر. بىراق بۇل جاعداي قاي­تالانا بەرۋى مۇمكىن, – دەيدى وسكەمەن قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى الىبەك تۇرسىمبەتوۆ.

وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ايگۇل بازاروۆا دا وسى ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباعا ء«دال بۇل باسپاناعا اكىمدىكتىڭ قاتىسى جوق» دەپ قايىرعان. اكىمدىكتىڭ قاتىسى بار باسپانالاردىڭ دا قاعاناعى قارق, ساعاناعى سارق بولىپ تۇرعانى شامالى. قۇرىلىستىڭ كەتەۋى كۇننەن-كۇنگە كەتىپ بارادى.

– اكىمدىك سوتقا بەرىڭدەر دەيدى. ءبىز سوتقا دا سەنبەيمىز. پروكۋراتۋرانىڭ پارمەنى بار عوي دەپ وعان دا جازدىق. ولار «انتيكورعا» جىبەرگەن. ەشبى­رىنەن قايىر جوق, سىرعىتپا جا­ۋاپ بەرەدى. ءبىر قىزىعى, ناۋرىزدا «ان­تي­كوردان» بۇزۋشىلىق جوق دەپ جاۋاپ كەلسە, ساۋىردە «بۇزۋشىلىق بار, ەكونوميكالىق تەرگەۋگە جىبەرىپ وتىر­مىز» دەگەن جاۋاپ كەلگەن. تۇسىنە ال­ماي-اق قويدىم, – دەيدى زەينەتكەر با­قىتبەك دۇيسەنبەك ۇلى.

ءۇيدىڭ اقساقالى جول باستاپ, شاتىرعا دا شىقتىق. كەيبىر جەرىن­دە كولكىپ سۋ تۇر. ءۇپ ەتكەن جەل قاڭىل­تىردى جۇلقىلايدى. جوعارىدان تومەنگە كوز تاستاپ ەدىك, الپينيستەر ايتقانداي, ءىسىنىپ تۇرعان تۇستارى كوپ. سۋ كىرىپ, جەل ءۇرىپ تۇرعان ءۇي سۋىق بولماي قويسىن با؟! 

– وسى ۇيدە تۇرىپ جاتقانىمىزعا تۋرا ءبىر جىل بولدى. التى بالا تار­بيەلەپ وتىرمىز. جاڭا ۇيگە كىرگەندە قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماعان. سويتسەك, ۇيدە ساپا دەيتىندەي ساپا جوق ەكەن. كىرەبەرىس ەسىگىنەن باستاپ, سانتەحنيكاسىنا دەيىن قاۋساپ تۇر. سۋ جۇيەسى ىسكە العىسىز بولعان سوڭ, ءوزىمىز جوندەگەن بولدىق. ول ول ما, قىستىگۇنى تەرەزەنى قويىپ, قابىرعادان جەل ۇرەدى. ءبىر جاعى تۇگەلدەي قىراۋلانىپ قالدى. ءوزىمىزدى قويشى, بالالارعا وبال. قىستان ەندى شىقتىق دەپ وتىر­عاندا ءبۇيىرىمىز وپىرىلدى, انە. ادال تاپقان ەڭبەگىمىزبەن اي سايىن 82 مىڭ تەڭگەسىن تولەپ وتىرمىز. «ارزاننىڭ جىلىگى تاتىماس» دەۋشى ەدى, قىمباتى دا قارىق بولىپ تۇرعانى شامالى, – دەيدى «كۇمىس القا» يەگەرى شىنار نۇرعاليەۆا.

«قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانيا­سى» اق (بۇرىنعى «قازاقستاندىق يپوتە­كا­لىق كومپانيا») تەحنيكالىق مونيتو­رينگ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءادىل­جان قابىلديننىڭ ايتۋىنشا, بۇ­گىندە ولار اقاۋلاردى انىقتاپ, جون­دەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جاتىر. 

– ءبىز تەحنيكالىق تەكسەرۋ مەن جون­دەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىس­تارى­نا اقشا ىزدەستىرۋدى جوسپارلادىق. كەشە عانا بۇل جۇمىس اياقتالدى, ناقتى جۇمىس كولەمىن انىقتاعاننان كەيىن   كونكۋرس جاريالايمىز. ونى جەڭىپ العان كومپانيا بارلىق كەمشىلىكتى جويۋمەن اينالىسادى, – دەپ ءتۇسىندىردى ءا.قابىلدين.

سەنگەن بولدىق. بىراق ءاۋ باستا جىبەرىلگەن قاتەلىك تۇبەگەيلى تۇزەتىلە قويۋى ەكىتالاي شىعار. ء«بىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى» دەيدى عوي. وسكەمەندەگى جاڭا قۇرىلىستىڭ بارلىعىنا دەرلىك كۇمانمەن قارايدى حالىق. كۇدىكتەنەتىن جوندەرى دە بار. جاڭا سالىنىپ جاتقان ۇيلەردىڭ قاي-قايسىسىن سۇراستىرساڭىز دا, ساپاسى سىن كوتەرمەيتىندىگىن ايتادى. بىلتىر جازدا №19 شاعىن اۋداندى ارالاعان وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ تە قۇرىلىستىڭ ساپاسىزدىعىنا كوزى جەتكەن. ءسال شەگىنىس جاسايىق.

– بۇكىل شاعىن اۋداندى قازىپ تاس­تا­دى­ڭىزدار. وتكەن جىلعى قۇرى­لىس قو­قىس­تارى ءالى جاتىر. نەسىنە ادامدار­دى الدايسىزدار؟ ءبىر جاعىنان ابات­تاندىرىپ جاتساڭىزدار, ەندى ءبىر جا­عىنان بۇلدىرەسىزدەر. قاداعالاۋ جوق. ءبىر قۇ­رىلىستى بالەنباي مەردىگەر ءبو­لىپ الادى. نە كاسىبيلىك, نە جۇيە جوق. سو­دان سوڭ, ءۇيدىڭ قاسبەتىن ساپاسىز ءارى ار­زان ماتەريالمەن قاپتاعاندى قويى­ڭىز­­دار, – دەپ سىنعا العان ەدى وبلىس اكىمى.

ايتقان سىنى دۇرىس-اق. بىراق وبلىس اكىمىنىڭ سوزىنە قالا باسشىلىعى دا, قۇرىلىسشى كومپانيالار دا قۇلاق اسپاعان كورىنەدى. ايتقان تاپسىرماسىن ورىنداسا, №19 اۋدان­نىڭ ءالى ويرانى شىعىپ جاتپاس ەدى. «Egemen Qazaqstan» گازەتى وتكەن جىلى سىنعا العان ءىلياس ەسەنبەر­لين 2/2 ءۇيدىڭ كەم-كەتىگى ءالى تۇزەلگەن جوق. ءبىرى-بىرىنە سىلتەپ وتىر. سونىمەن جاز ءوتىپ كۇز بولادى, ودان قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلەدى. قۇرىلىس جىرى جىلدان-جىلعا قاشانعى جالعاسا بەرەدى؟

وسكەمەن