جول – مەملەكەتتىڭ كۇرەتامىرى

جول مەملەكەتتىڭ كۇرە تامىرى ىسپەتتەس. سوندىقتان جول سالۋ, جوندەۋ جۇمىستارىنا اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك ەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل سالادا سالعىرتتىق باسىم. ايتپەسە, بىرقاتار باسشى قىزمەتىمەن قوش ايتىسپاس ەدى. جۇمىسىن دۇرىس اتقارماعان «قازاۆتوجول» ۇك» اق باسقارما توراعاسى ۇلان ءالىپوۆتىڭ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى سايرانبەك بارماقوۆتىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلعانى جول سالاسىندا جۇرگەن باسقا باسشى­لارعا ساباق بولسا ەكەن.

كىم بولسا دا دىتتەگەن جەرىنە تاقتاي­داي ءتۇزۋ جولمەن زىر ەتىپ بارا قالعى­سى كەلەدى. ءاي, بىراق, گازدى عانا باسىپ وتىراتىن جولدار شىعىس قازاق­ستان وڭىرىندە از. وبلىسارالىق, اۋدان­ارالىق جولداردىڭ جاعدايىن ايتپا­عاندا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تراسسا­لار­داعى قازانداي شۇڭقىرلاردان اياق الىپ ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس. قالباتاۋ-مايقاپ­شاعاي باعىتىنداعى اۆتوموبيل جولى دا سول. جوندەۋ جۇمىستارى 2017 جىلى باستالعانىمەن, تاس جولدىڭ تالقانى شىعىپ جاتىر ءالى.

ەكى ورتادا قاتىنايتىن تاك­سي­­شى­لەردىڭ شىدامى ابدەن تاۋ­­سىل­عان. وتىز جىلدا جەتكەن جەتىستىگىمىز وسى ما دەسەدى. «جول­دىڭ جايىن جۇرگەن بىلەدى» دەپ كولىك تىزگىنىنەن تۇسپەيتىن تاك­سيشىلەردىڭ پىكىرىن تىڭداپ كور­گەنبىز.

– «الىس جول اتاندى سىنايدى» دەمەكشى, كولىكتەرىمىز سال­دىر-گۇلدىر. دوڭگەلەگىنە, ءجۇرۋ بولىگىنە وبال. لەكەرلەپ وتىرامىز. ونىڭ ءبارى شىعىن. ال جول جوندەۋ جۇمىستارى 2017 جىلى باستالدى. جولشىلاردىڭ جوسپارى بويىنشا, 2022 جىلى مايقاپشاعايعا دەيىن اياقتاۋى كەرەك. ەندى ويلاڭىز! ءتورت جىلدا جارتىسى بىتپەگەن جول ءبىر جىلدا قالاي اياقتالادى؟ ءبىر-اق جىل ۋاقىت قالدى. زايساننان دايىردىڭ بۇرىلىسىنا دەيىنگى جولدى بىلەسىزدەر, بىت-شىت. كوكپەكتىگە دەيىنگىسىن ايتپاي-اق قويايىق. ۋاقىتشا اينالما جولدىڭ ءوزى تەگىستەلمەيدى. التاي اۋدانىن اينالىپ, 620 شا­قىرىمدى ارتقا تاستاپ ءجۇر ەدىك, ەندى پاروم ءتۇسىپ, سامارمەن جۇ­رەتىن بولدىق, – دەيدى تاكسيشى ءۋالحان ماساباەۆ.

سامار, التاي اينالعانداعى جول جاقسى بولعانىمەن, الىس. تۋرا تارتسا, 480 شاقىرىم عانا ەدى. وعان جولدىڭ جىرى جۋىقتا بىتە قويمايتىن سياقتى. بىلتىر جازداي پاندەميا دەپ تەحنيكالارى تۇرالاپ قالعان. جۇمىس جوسپارداعىداي جۇرگىزىلگەن جوق. دەسە دە, «قازاۆتوجول» ۇلت­تىق كومپانياسى» اق شىعىس قازاقستان وبلىستىق في­ليا­لى­نىڭ ديرەكتورى ەرلان قالى­موۆتىڭ ايتۋىنشا, ومبى – ماي­قاپ­شاعاي تاس جولىنىڭ قايتا جا­ڭارتۋ جۇمىستارى 2022 جىلى اياقتالادى.

– ومبى – مايقاپشاعاي اۆتوموبيل جولىندا مەملەكەتتىك ەمەس قارىز ەسەبىنەن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىن «سينسين» كومپانياسى جۇرگىزىپ جاتىر. بىلتىر قيىندىقتار بولدى. الەمدەگى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى باسقا مەملەكەتتەردەن جۇمىسشى كۇشى كىرە المادى, تەحنيكالاردى قۇرىلىس ورىندارىنا جەتكىزۋ ءۇشىن كوپ ۋاقىت جوعالتتىق, – دەيدى فيليال ديرەكتورى ە.قالىموۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا قالباتاۋ – مايقاپشاعاي باعىتىنداعى 415 شاقىرىمنىڭ 76 شاقىرىمىنا قاتتى قابات توسەلگەن. قالعان 339 شاقىرىمىندا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. جوبا بويىنشا, قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىنا 157 ملرد تەڭگە ءبولىنىپتى. از قارجى ەمەس. ماقساتتى جۇمسالىپ, جول ساپاسىنا حالىق قاناعاتتانىپ جات­سا بولعانى. ايتپەسە, پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوز ەتكەن­دەي, ساپاسىز جول سالىپ, مەم­لەكەت قارجىسىن ءتيىمسىز جۇم­ساپ جاتقاندار جوق ەمەس.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, مەم­لەكەت باسشىسى «ەلىمىزدەگى رەس­پۋب­ليكالىق جانە جەرگىلىكتى جول­داردىڭ جاعدايىنا قاتىستى ازا­مات­تاردىڭ ايتىپ جۇرگەن سىنى ورىندى. ساپاسىز جاسالعان جول جىل سايىن جوندەۋدى قاجەت ەتەدى جانە بۇعان مەملەكەتتىڭ قارجىسى ءتيىمسىز جۇمسالىپ جاتىر» دەگەن ەدى. وتە ورىندى سىن. كوپتەگەن جول جىل وتپەي جاتىپ, ويىلىپ, وپىرىلىپ قالادى. ونى ماماندار كوبىنە كۇن رايىنىڭ كۇرت قۇبىلۋىنا سىلتەيدى. سا­لىس­تىرار بولساق, كانادا مەن شىعىس قازاقستاننىڭ اۋا رايى ۇقساس ەكەن. ال جول ساپاسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. ماسەلە, اسفالت جاساۋ تەحنولوگياسى مەن تومەنگى قاباتىنىڭ نىعىزدىعىندا بولسا كەرەك.

جول جوندەۋ جۇمىستارى وسكەمەن – قالباتاۋ – تالدىقورعان باعىتىندا دا باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ جاتقان جولداعى قۇرىلىس جۇمىستارىمەن 2019 جىلدىڭ جازىندا تانىسىپ قايتقان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين اۆتوجولدى 2020 جىلى ىسكە قوسۋ كەرەكتىگىن ايتقان. بۇل تۋرالى باق وكىلدەرى سان رەت جازدى.

– وسكەمەن – تالدىقورعان جانە قاراعاندى – الماتى جوبالارى بويىنشا باستى مىندەت – 2020 جىلى جولداعى قوزعالىستى ىسكە قوسۋ. بۇل – اكىمدەرگە قويىلعان تالاپ. اسىرەسە, ساپا ماسەلەسى نەگىزگى باسىمدىقتا بولۋى ءتيىس, – دەگەن ەدى ا.مامين.

بىراق شىعىس قازاقستان وبلىسىنا تيەسىلى 454 شاقىرىمنىڭ 262 شاقىرىمىنا عانا قاتتى قابات توسەلىپتى. قالعان بولىگىندە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى» اق شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ە.قالىموۆتىڭ ايتۋىنشا, وسكەمەن – قالباتاۋ – تالدىقورعان اۆتوجولى 2022 جىلى اياقتالادى ەكەن. پرەمەر-مينيستر اكىمدەرگە تالاپ قوي­عا­نى­مەن, ورىندالماعانى ما؟

اتالعان تاس جولدىڭ بويىن­دا «سيتيك كونستراكشن», «ك-دورستروي» اق, جانە «توديني تسەنترال ازيا» جشس قايتا جا­ڭا­ر­تۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ ءجۇر. حالىقتىڭ ايتۋىنشا, جول بۇرىنعىدان جاقسارىپ قالعان. قۇرىلىس قارقىندى سەكىلدى. سو­نىمەن قوش دەلىك, وسكەمەن – تال­دىقورعان جولى «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى» اق شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ايتقانداي, 2022 جىلى تولىقتاي قولدانىسقا بەرىلەدى. ودان باسقا اۋدانداردىڭ اراسىن جالعاپ جاتقان كولدەنەڭ جولدار بار. ماسەلەن, ومبى – ماي­قاپشاعاي – قالجىر – مارقاكول باعىت­تارىنداعى جولدار الدىڭعى جىلدارى ورتاشا جوندەۋدەن وتكە­نى­مەن, بۇل كۇندە قايتا قوپارىلىپ جاتىر.

– زايسان مەن قالجىردىڭ اراسىن جاقسىلاپ جوندەگەن ەدى. تاقتايداي جول ۇزاققا بارعان جوق, 30-40 توننالىق جۇك كولىكتەرى ءارى-بەرى اعىلىپ جولدى قۇرتتى. جالپى, شىعىستا جاقسى جول جوق عوي. قايسى ءبىرىن ايتامىز؟ تاپقان-تايانعانىمىزدىڭ جارتىسى سايمانعا كەتەدى. ال سالىقتى ۋاقىتىمەن تولەيمىز. باسشىلار قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى تىكە­لەي جولعا بايلانىستى ەكەنىن ۇعىناتىن ۋاقىت كەلگەن شىعار, – دەپ ويىن ءبىلدىردى جەكە كاسىپكەر جانسايا تاسقىنبايقىزى.

قازىرگى ۋاقىتتا زايساندىقتار وسى جولمەن قاتىناپ ءجۇر. شۇ­رىق-تەسىگى كوپ بولعانىمەن, ومبى – مايقاپشاعاي تاسجولىنان ءتاۋىر. حالىقتىڭ كوتەرگەن بۇل ماسەلەسىن دە «قازاۆتوجول» ۇلت­تىق كومپا­نيا­سى» اق شى­عىس قازاقستان وب­لىستىق فيليا­لىنا جولداعانبىز. ولار­دىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇ­يەن­­سەك, ومبى – مايقاپشاعاي – قالجىر – مارقاكول اۆتوموبيل جولىنىڭ ۇزىندىعى 124 شاقىرىم, 1967-1972 جىلدارى ارالىعىندا سالىنعان. پايدالانۋعا بەرىلگەننەن بەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەگەن. تەك كۇتىپ ۇستاۋ مەن ورتاشا جوندەۋ جۇ­مىستارى عانا جۇرگىزىلگەن. سوڭعى بەس جىل ىشىندە اتالعان جول­دىڭ 34 شاقىرىمى ورتاشا جوندەلگەن. ال 2019 جىلى جولدىڭ 0-13 شاقىرىمى جوندەۋدەن وتكەن. كەپىلدىگى ءالى بار. بيىل اتالعان جولدىڭ 18 شاقىرىمىندا ورتاشا جوندەۋدەن وتەدى. ول جۇمىستىڭ جالپى قۇنى 461 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر.

سونىمەن قاتار سەمەي – قاينار باعىتىنداعى تاس جولدىڭ ءبىر جاعى جوندەلىپ جاتسا, ەكىنشى جاعى ءب ۇلىنىپ جاتىر. بۇل جول دا 1982 جىلداردان بەرى بالەندەي جون­دەۋ كورمەگەن ەكەن. سوڭعى بەس جىلدا عانا 58 شاقىرىمى ور­تاشا جوندەلگەن. مۇقىر مەن اششىسۋ وزەندەرىندەگى كوپىرلەر قايتا جاڭارتىلعان. وتكەن جىلى 46 شاقىرىمىنا كۇرەك تيگەن. ال وسى جىلعى جوسپار بويىنشا, جول­دىڭ 62 شاقىرىمى جوندەلىپ, 50 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. ونىڭ جالپى سمەتالىق قۇنى –
2 ملرد 258 ملن تەڭگە. قول­دا­نى­لا­تىن قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جۇمىس ساپاسىن «ۇلتتىق جول اكتيۆتەرى جانە ساپا» رمك تەك­سە­رە­دى. ماتەريالدار ىرىك­تەلىپ, سىنامادان وتكەن سوڭ عانا پايدالانىلادى. باسا ايتا كەتەر­لىگى, كەپىلدىكتە تۇرعان جول ۋچاسكەلەرىندە اقاۋ پايدا بولسا, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن مەردىگەر كومپانيا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قالپىنا كەل­تى­رەدى.

ءتۇيىن

بۇل ماقالانى جازباس بۇرىن الەۋمەتتىك جەلىدە «شىعىستا جوندەلىپ جاتقان, جوندەۋدەن وتكەنىمەن قايتا قوپارىلىپ جاتقان جولداردى اتاپ جىبەرەيىكشى» دەگەن جازبا قالدىرعان ەدىك.
1 مىڭ 800 وقىرمان كوز جۇگىرتىپ وتسە, ونىڭ 34-ءى پىكىر بىلدىرگەن. بىراق بىردە بىرەۋىنىڭ شىعىستاعى جول ساپاسىنا كوڭىلدەرى تولمايدى. ءبارىن بولماسا دا, كەيبىر پىكىرلەردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

جەلىدەگى پىكىرلەر

اينا باكىمباەۆا:

كەشە ايىرتاۋدىڭ ارعى جاعىنداعى بەيىت­كە بارىپ, əكە-شەشەمىزگە قۇران باعىشتاپ كەلدىك. سوندا بيىل عانا سالىنعان جولدى جول جون­دەۋ­شى­لەر جاماپ ءجۇر. 

لاۋرا تورە:

وسكەمەننىڭ احمەر جاعىنداعى جول تولىق جوندەلىپ بىتكەن جوق. بىلتىر كۇزدە تاپسىرعان جولدارى تەسىك-تەسىك.

زاۋرە قاسەنوۆا:

شىعىستا شۇرىق تەسىك جولدان كوز اش­پاي­سىڭ...

ايدىن ءجۇنىسحانوۆ:

سەمەي – قاينار تاس جولى. جوندەلىپ جاتىر, ەكىنشى جاعىنان تولقىندار پايدا بولدى.

اينۇر ساعيەۆا:

وسكەمەندەگى پونتون كوپىرى مەن احمەردىڭ اراسىنداعى الاقانداي جەر جوندەلىپ بىتپەدى عوي, ءۇش جىلدان استى.

تالعاتجان مۇحاماديەۆ:

كەرىسىنشە, جوندەۋدى كەرەك ەتپەيتىنىن ءتىزىپ بەرگەن وڭاي.

ەرمەك قۇرمانعاليتەگى:

تارباعاتاي اۋدانى اقجار اۋىلىنداعى 5 كم 200 م جول 2020 جىلدىڭ قازان-قاراشا ايىندا جا­ڭا­دان توسەلگەن. جولدىڭ بولىكتەرى بيىل كوك­تەم­دە قار­مەن بىرگە ەرىپ كەتتى.

نۇرجان ماسعۇتتەگى:

سەمەيدە ىشكى جولدارى كولىگىڭدى «جىلاتادى».

گۇلدەن سايرانوۆا:

زايسان جاقتىڭ شاڭى شىعىپ جاتقان ۋا­قىت­شا اي­نالما جولىن اتاۋعا بولا ما؟ جالپى, اينالما جول­عا سۋ شاشىپ وتىرۋ كەرەك ەمەس پە؟ ءبىز جاقتىڭ جو­­لىن جوندەپ جاتقان كوم­پانيا مۇنى ۇمىتقان سياق­تى.

ۇكىمەت, اكىمدەر, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنىڭ الدىن الۋ, جول قۇرىلىسى سالاسىنداعى كەلەڭ­سىز­دىك­تەردى جويۋ ءۇشىن شارالار قابىلداپ جاتىر. بارلىق وڭىر­دە بيۋدجەت قارجىسىنىڭ جۇمسالۋىنا, كولىك ما­گيس­ترالدارىنىڭ سالىنۋىنا جانە جوندەلۋىنە با­قىلاۋ كۇشەيتىلەدى. پرەزيدەنت الداعى ۋاقىتتا اتال­عان ماسەلەنى ءوزى­نىڭ جەكە باقىلاۋىندا ۇس­تايتىنىن دا مالىم­دە­دى.

وسى بەتتىڭ وسپاعى

شىنداپ كەلگەندە, قازاقستاننىڭ جولدارىن جۇك كولىكتەرى ەمەس, قىمبات-قىمبات «دجيپتەر» بۇ­زا­دى.

 * * *

ءتىس دارىگەرىنە ءوتىنىش: جولشىلاردىڭ ءتىسىن جول سالعانداي ەتىپ جوندەپ بەرىڭىزدەرشى!

* * *

قۇبىر توسەپ جۇرگەندەر وتە مادەنيەتتى, كىشى­پەيىل. ءبىرىنشى اسفالت سالۋشىلارعا جول بەرەدى...

شىعىس قازاقستان وبلىسى