ابايدىڭ قاراسوزدەرىن سىنشىلدىق, ويشىلدىق, كوبىنە ادامگەرشىلىك ماسەلەسىنە ارنالعان وسيەت دەۋگە بولادى. ءبارىنىڭ جالپى ءتۇيىنى – ادام بولۋ.
«بۇل جاسقا كەلگەنشە جاقسى وتكىزدىك پە, جامان وتكىزدىك پە, ايتەۋىر ءبىرتالاي ءومىرىمىزدى وتكىزدىك: الىستىق, ج ۇلىستىق, ايتىستىق, تارتىستىق – اۋرەشىلىكتى كورە-كورە كەلدىك. ەندى جەر ورتاسى جاسقا كەلدىك: قاجىدىق, جالىقتىق; قىلىپ جۇرگەن ءىسىمىزدىڭ بايانسىزىن, بايلاۋسىزىن كوردىك, ءبارى قورشىلىق ەكەنىن بىلدىك. ال ەندى قالعان ءومىرىمىزدى قايتىپ, نە قىلىپ وتكىزەمىز؟ سونى تابا الماي ءوزىم دە قايرانمىن», دەپ باستايدى ءبىرىنشى قاراسوزىن. ودان كەيىن اقىرى ادامزات بالاسىنا كەرەكتى ومىرلىك ازىعىن, اداسپاس باعدارشامىن حاتقا ءتۇسىرىپ, جازۋدى باستاپ كەتكەنىن اڭعارامىز. ونىنشى قاراسوزىندە: «بىرەۋلەر قۇدايدان بالا تىلەيدى. ول بالانى نە قىلادى؟ ولسەم ورنىمدى باسسىن دەيدى, ارتىمنان قۇران وقىسىن دەيدى, قارتايعان كۇنىمدە اسىراسىن دەيدى. وسىدان باسقاسى بار ما؟» دەۋى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. شىن مانىندە, دۇنيەگە ۇرپاق اكەلۋ بار دا, بالاعا جاقسى ءتالىم-تاربيە بەرۋ بار. اباي ايتقان «تولىق ادام» ەتىپ قالىپتاستىرۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بۇگىنگى تاڭدا بالا تاربيەسىمەن تىكەلەي اينالىساتىن پەداگوگتەردى الاڭداتىپ وتىرعان دا وسى ماسەلە.
الەمگە ايگىلى پەداگوگ-عالىمداردىڭ قانشاما ەڭبەگىن اقتارىپ قاراپ, تاجىريبەدە قولدانساق تا, اقىرىندا ۇلتىمىزدىڭ كەمەڭگەرى, دانىشپان ابايدىڭ قاراسوزدەرىنە كەلىپ توقتايمىز. ويتكەنى بۇكىل ادامزاتتىڭ بولمىسى, دۇنيەگە ادام بولىپ كەلىپ, ادام بولىپ ءوتۋى, تىرلىكتەگى جامان-جاقسى حارەكەتتەرى, سوقتىقپالى-سوقپاقسىز ومىردەن اداسپاي, ادام قالپىندا ءوتۋى باستان-اياق اقىننىڭ قىرىق بەس قاراسوزىندە ايتىلعان.
اقىن ەكىنشى قاراسوزىندە قازاقتىڭ كاسىپپەن شۇعىلدانۋى جونىندە ايتادى. نوعاي, تاتار, وزبەك, ورىس حالىقتارىنىڭ ەڭبەكقورلىعىن ايتا كەلىپ, ولاردىڭ سىرتىنان كۇلمەي, كەرەك دۇنيەنى ۇيرەنىپ, ادال جولمەن مال تابۋدى ءسوز ەتەدى. اقىننىڭ وسى ايتقانىنىڭ ءبارى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان داۋىردە ىسكە اسۋدا. ءبىلىمدى جاستار عىلىممەن, بيزنەسپەن, مال جانە ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ, ونەرتاپقىش رەتىندە تانىلىپ جاتقانى – وسىعان دالەل.
ءتورتىنشى قاراسوزىندە ء«بىر اللاعا سيىنىپ, قايراتتانىپ ەڭبەك قىل, جاقسىمەن جاناسا ءجۇر, ۇلگىلى ءىس جاسا» دەپ ناسيحات ايتادى.
بەسىنشى قاراسوزىندە قازاقتىڭ ورىنسىز قولدانعان ماقال-ماتەلدەرىن سىناپ, نە نارسەگە دە سىن كوزبەن, سىني ويمەن قاراپ, ىشىنەن كەرەگىن العان ءجون ەكەنىن ەسكەرتەدى. سونىمەن قاتار مال تابۋدىڭ وڭاي جولى وپا بەرمەيتىنىن ايتا كەلىپ, مال ءۇشىن ءومىر سۇرەتىندەردى مىنەپ-سىنايدى.
ون ءۇشىنشى قاراسوزىندە يمانى بەرىك بولۋ پارىز دەيدى. جاستاردى يماندىلىققا شاقىرادى. بۇگىنگى كۇندە اللانىڭ بار, ءبىر ەكەنىن مويىنداپ, جۇرەگىنە يمان گ ۇلىن ەگىپ, يسلام ءدىنىنىڭ ىزگىلىگىن ۇعىنعان جاستار كوپ بولۋى – اقىن ارمانىنىڭ ىسكە اسقان كورىنىسى.
ون بەسىنشى قاراسوزىندە ەستى مەن ەسەر ادامنىڭ ايىرماشىلىعىن ءسوز ەتەدى. قۇمارلىقتان بويىن اۋلاق ۇستاعان ءجون ەكەنىن ايتادى. ء«اربىر قۇمارلىق وزىنە ءبىر دەرت بولادى ەكەن, ءارتۇرلى قۇمار بولعان نارسەگە جەتكەندە, ياكي انە-مىنە, جەتەر-جەتپەس بولىپ جۇرگەندە, ءبىرتۇرلى ماستىق پايدا بولادى ەكەن. ءاربىر ماستىق بويدان اعاتتى كوپ شىعارىپ, اقىلدىڭ كوزىن بايلاپ, توڭىرەكتەگى قاراۋشىلاردىڭ كوزىن بايلاپ, توڭىرەكتەگى قاراۋشىلاردىڭ كوزىن اشىپ, «انانى-مىنانى» دەگىزىپ, بويدى سىناتاتۇعىن نارسە ەكەن. سول ۋاقىتتا ەستى كىسىلەر ۇلكەن ەسى شىقپاي, اقىلدى قولدان جىبەرمەي, بويىن سىناتپاي ءجۇرىپ ىزدەنەدى ەكەن», دەپ جازادى. كەي جاستاردىڭ قۇمار ويىندارعا اۋەستىگى, اعزانى ۋلايتىن زيان نارسەلەرگە قۇمارلىعى – ادام ءومىرىن قيىنداتاتىن, ازعىنداۋعا اكەلەتىن دۇنيە. ابايدىڭ وسى ماسەلەلەردى ءوزى ءومىر سۇرگەن داۋىردە ايتىپ كەتكەنى دانالىق ەمەي نەمەنە؟!
ون سەگىزىنشى قاراسوزىندە ادام بالاسى ادام بالاسىنان تۇبىندە اقىل, ءبىلىم, مىنەز, ار دەگەن اسىل قاسيەتتەرىمەن وزاتىنىن ايتتى. XXI عاسىر – ءبىلىم-عىلىم عاسىرى. اقىننىڭ ايتقانى ءدوپ كەلىپ وتىر.
ون توعىزىنشى قاراسوزىندە ادام اتا-انادان ەستى بولىپ تۋمايتىنىن, ەستىلەردىڭ ايتقانىن ەسكەرىپ جۇرگەندە عانا ەستى بولاتىنىن ايتادى. سوندىقتان كورگەن-بىلگەنىن ەسكەرىپ, وي ەلەگىنە سالىپ, اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.
وتىز توعىزىنشى قاراسوزىندە ەل بىرلىگى, ەلدىڭ ىنتىماعى ءسوز بولادى.
قىرىق ەكىنشى سوزىندە قازاقتىڭ جۇمىسسىزدىعى, الەۋمەتتىك جاعدايى ءسوز بولادى. جاتىپىشەر جالقاۋلىقتىڭ كەسەلى جۇمىسسىزدىققا اكەلىپ تىرەيدى. قازىر دە بۇل – وتە وزەكتى ماسەلە. ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق كوپ, سونىڭ سالدارىنان اجىراسۋ كوبەيىپ, پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسكە ءتۇسۋ بەلەڭ الىپ وتىر.
قىرىق ءتورتىنشى قاراسوزىندە تالاپسىزدىق جايى ايتىلادى. ەڭ جامان نارسە – تالاپسىزدىق. اقىن وسى ماسەلەنى: «تالاپ, ەڭبەك, تەرەڭ وي, قاناعات, راقىم ويلاپ قوي», دەگەن ولەڭى جولدارىمەن دە استاستىرىپ بەرەدى.
ابايدىڭ قاراسوزدەرىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىندە الار ورنى ەرەكشە. باستان وتكەرگەن, ومىردەن كورگەن-تۇيگەنىن حاتقا تۇسىرگەن دانا ابايدىڭ قاراسوزدەرى ادام بالاسىنىڭ دۇرىس ءومىر سۇرۋدەگى باعدارشامى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ايگۇل اسقارباەۆا,
№86 مەكتەپ-گيمنازيا ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى
نۇر-سۇلتان
