ەكولوگيا • 21 ءساۋىر، 2021

قازاقستاندىقتار ەكولوگيانى لاستايتىن وتىن تۇرلەرىن تۇتىنادى

26 رەت كورسەتىلدى

«تدم پىكىرتالاس پلاتفورماسى جانە بيزنەس» كەزەكتى ونلاين-كونفەرەنتسياسى شەڭبەرىندە قازاقستانداعى تدم-2030 7-باعىتى – «بارشاعا ارنالعان ارزان، سەنىمدى، تۇراقتى جانە زاماناۋي ەنەرگيا كوزدەرىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ» ماسەلەسى تالقىلاندى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz

تۇراقتى دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىرتالاس الاڭىندا ارزان، سەنىمدى، تۇراقتى جانە زاماناۋي ەنەرگيا كوزدەرىنە جالپىعا بىردەي قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماسەلەلەرى مەن جاڭا مۇمكىندىكتەرى قارالدى.

قازاقستان 7-ءشى تۇراقتى دامۋ ماقساتىنا سايكەس ەنەرگەتيكالىق قىزمەتتەرگە جالپىعا بىردەي قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا كىرەدى. دەگەنمەن، ەلدە ەنەرگيامەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە تازا وتىن تۇرلەرى مەن تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ماسەلەلەرى ءالى رەتتەلمەگەن. بۇگىندە كوپتەگەن اۋىلداردا ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى سەنىمسىز بولىپ كەلەدى.

ددۇ-نىڭ 2016 جىلعى «جاعۋ مۇمكىندىكتەرى: ايەلدەر مەن بالالاردىڭ دەنساۋلىعى، تۇراقتى دامۋى جانە ءال-اۋقاتى ءۇشىن تازا تۇرمىستىق ەنەرگيا» بايانداماسىندا قامتىلعان دەرەكتەرگە سايكەس، قازاقستان حالقىنىڭ 92 پايىزى تاماق دايىنداۋ ءۇشىن نەگىزىنەن تازا وتىن تۇرلەرىن پايدالانسا، 1 400 000-نان استامى وتىننىڭ لاستاۋشى تۇرلەرىن، ال 5 پايىز شاماسىندا كومىردى تۇتىنادى. وتىننىڭ تازا تۇرلەرىنە جاھاندىق كوشۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ەلدىڭ گاز ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2019 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا حالىقتى گازداندىرۋ دەڭگەيى 49،68 پايىزعا جەتكەن. ياعني شامامەن 9 ملن.ادام گاز تۇتىنسا بىلتىرعى جىلى گازداندىرۋدىڭ 60-تان استام جاڭا جوباسى ىسكە اسىرىلدى. گاز گەنەراتسياسىن دامىتۋ شەڭبەرىندە كومىر جەو-نى تابيعي گازعا ۇزاق مەرزىمدى اۋىستىرۋ جوسپارلانۋدا. كومىردى گاز وتىنىمەن الماستىرۋ قورشاعان ورتاعا اسەر ەتۋ دەڭگەيىن عانا ەمەس، پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن دا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇل رەتتە ءىرى كومپانيالاردىڭ ۇلەسى دە ماڭىزدى. «فيليپ مورريس قازاقستان» تەحنيكالىق ءبولىمىنىڭ باسقارۋشىسى ارتۋر بايبولاتوۆ تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارى جاھاندىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى بيزنەس-ستراتەگيانىڭ نەگىزىندە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز باسقا ەكولوگيالىق باستامالارمەن قاتار كومپانيانىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇنەمى جۇمىس ىستەيمىز: ءاربىر جەكە سەكتور مەن جابدىقتىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋى تۋرالى بىلەمىز، «قىزىل» ايماقتاردى انىقتايمىز جانە ولار ءۇشىن وڭتايلى شەشىم تابامىز. باستامالار ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق پروتسەستەرىن دە، جىلۋ وقشاۋلاعىشى، «اقىلدى» جارىعى بار تۇرمىستىق شەشىمدەردى دە قامتيدى. سوڭعى 4 جىلدا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدى ورتا ەسەپپەن 16 پايىزعا دەيىن قىسقارتا الدىق»، دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ جەك دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى بالتۋعان تاجماقينانىڭ ايتۋىنشا، ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالارىنىڭ ء بىرى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن (جەك) بەلسەندى دامىتۋ. 2030 جىلعا قاراي قازاقستانداعى تازا ەنەرگيا ۇلەسىن 6 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا.

قازاقستاندا جەك – ەندى دامىپ كەلە جاتقان سالى. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكادا 116 جەك 116 وبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. 2050 جىلعا قاراي جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمدەگى جەك جوبالارىنىڭ ۇلەسى 35 پايىزعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. «الايدا، بۇل جەردە جەك-ءتىڭ شاعىن وبەكتىلەرى ورتاق بازاعا ەنگىزىلمەيتىنىن ەسكەرگەن ءجون (فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار، شاعىن بيزنەس سياقتى)، - دەپ ءتۇسىندىردى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ەلدوس اباقانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىلاۋ قاجەت.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بۇۇدب-مەن بىرلەسىپ، 2017 جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستاندا كۇن ەنەرگەتيكاسىن جوسپارلاۋ جانە ەنگىزۋ ءۇشىن ينتەراكتيۆتى كۇن اتلاسىن ىسكە قوستى. سونداي-اق، «جاسىل» قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ شەڭبەرىندە قازاقستانعا $30 ملن ءبولىندى. نۇر-سۇلتان قالاسىندا ەقدب «جاسىل» ەكونوميكا جوبالارى بويىنشا جەتەكشى بانكير مايرا قاراساەۆانىڭ ايتۋىنشا: «ەقدب-نىڭ جاسىل قالالار باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى جانە بىلتىر قىركۇيەكتە الماتى ءوڭىرى جوبانى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى».

كونفەرەنتسيادا «تۇراقتى دامۋعا جاردەمدەس» ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆەرا مۋستافينا كتق–دا بيوگاز قوندىرعىلارىن سالۋ ماسەلەسىن قوزعادى. ونىڭ ايتۋىنشا، بيوگاز-الەۋەتى جەتكىلىكتى باعالانباعان، تومەن بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار، مۇنداي ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كاسىپورىنداردىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋىن ەداۋىر ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەنەرگەتيكاسىنداعى بيوگازدىڭ ءرولى ۇلكەن، جانە ول تەك ءىرى ونەركاسىپتە عانا ەمەس. Coca-Cola كومپانياسى «جاسىل ەكونوميكا جانە G-Global-دى دامىتۋ كواليتسياسى» زتب-مەن بىرلەسىپ 2 جىل بۇرىن اۋىلداعى اگروبيزنەستە بيوگازدى پايدالانۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوستى. جوبا ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق باعىتتى  كوزدەيدى.

كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەگەن زتب اتقارۋشى ديرەكتورى اسحات سۇلەيمەنوۆ كومپانيا جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. ەكولوگيالىق ماقسات قىسقى كەزەڭدە اقمولا وبلىسىنىڭ «ارناساي» اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ەسىل وزەنىنە كوڭدى رۇقساتسىز تاستاۋىن جويۋ بولدى. ەكونوميكالىق ماقسات بيوگاز قوندىرعىسىن پايدالانۋ ارقىلى ساتۋعا ارنالعان جىلىجايلاردا ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوسىرۋ بويىنشا اۋىلدا ءوز اگروبيزنەسىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن كورسەتە وتىرىپ، جەرگىلىكتى حالىقتى قولداۋ بولدى. ناتيجەسىندە بيوگاز قوندىرعىسى ەكى ۇلكەن جىلىجايدى جىلىتىپ، ءساتتى جۇمىس ىستەيدى. قىستا كوڭ وتىن رەتىندە قولدانىلادى. جىلىجايلاردا وسىرىلەتىن ەكولوگيالىق تازا قيار كورشى اۋىلدارعا ساتىلادى، ال «ارناساي» اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى قوسىمشا تابىس تابۋعا مۇمكىندىك الدى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • بۇگىن، 13:05

كيىكتەردىڭ تولدەۋ كەزەڭى باستالدى

فوتوگالەرەيا • بۇگىن، 12:07

«بارىستىڭ» العاشقى ترانسفەرى

حوككەي • بۇگىن، 08:50

«ءان» بە، «ءۇن» بە؟

رۋحانيات • بۇگىن، 08:36

جۋرناليست قاسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 08:34

ءسوز سويىل: ءازىل-وسپاق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:32

دالالىق وركەنيەت تاعىلىمى

تاريح • بۇگىن، 08:23

بالاباقشانىڭ جوعىنان بارى جاقسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:18

كاسىپكە باۋلۋ – قاسيەتتى بورىش

ايماقتار • بۇگىن، 08:16

اتى-جونىمىزگە اباي بولايىق

قوعام • بۇگىن، 08:14

ءۇي ىشىندەگى ۇيلەسىم

پىكىر • بۇگىن، 08:06

قوي باققان وزار...

ايماقتار • بۇگىن، 08:03

حالىقارالىق قۇجاتتار قابىلداندى

قازاقستان • بۇگىن، 07:58

ايسبەرگ اقيقاتى

ادەبيەت • كەشە

جوق كىتاپتى ىزدەۋ

ادەبيەت • كەشە

كرەست-كەدەرگى...

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار